Ένα προπαγανδιστικό βίντεο με ψηφιακό ομοίωμα της IAMDDB αναρτήθηκε στους επίσημους λογαριασμούς του Ισραήλ, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της ράπερ από το Μάντσεστερ και ανοίγοντας ξανά τη συζήτηση για τα δικαιώματα των καλλιτεχνών απέναντι στα deepfakes.
Ένα ψηφιακό άβαταρ που τραγουδούσε στίχους για τη σύνδεση των Εβραίων με την ιστορική τους γη εμφανίστηκε ξαφνικά στους επίσημους λογαριασμούς της ισραηλινής κυβέρνησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μόνο που η εικονική ράπερ δεν ήταν προϊόν τυχαίας φαντασίας, αλλά πιστό αντίγραφο της IAMDDB, της γνωστής καλλιτέχνιδας με καταγωγή από την Αγκόλα και την Πορτογαλία που ζει και εργάζεται στο Μάντσεστερ.
Το επίμαχο βίντεο αναρτήθηκε με τη λεζάντα «“Γυρίστε πίσω εκεί απ’ όπου ήρθατε!” Και το κάναμε», συνοδεύοντας ένα τραγούδι με τίτλο «Jews From Judea (We Did)».
Στο βίντεο, το ψηφιακό είδωλο της τραγουδίστριας τραγουδά στίχους που παρέπεμπαν σε ιστορικές διαδρομές: «Άποικοι; Πείτε το όνομα. Εβραίοι από την Ιουδαία, υπάρχει στο ίδιο το όνομα. Ίδια εβραϊκά γράμματα, ίδια κουλτούρα, οι ίδιες προσευχές παραμένουν. Από το Βερολίνο στη Βαγδάτη, από τη Μόσχα στη Φεζ. Είπαν: “Γυρίστε πίσω εκεί απ’ όπου ήρθατε”. Και το κάναμε».
Οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων παρατήρησαν αμέσως ότι το ψηφιακό ομοίωμα βασίστηκε σε πραγματικές φωτογραφίες της IAMDDB από παλαιότερη φωτογράφισή της για το περιοδικό Crack το 2018. Η αντίδραση της ίδιας της ράπερ στην πλατφόρμα X ήταν άμεση και ευθεία, καθώς αναδημοσίευσε την ανάρτηση του ισραηλινού κράτους ρωτώντας: «Γεια σας, λοιπόν – γιατί κλέψατε την ταυτότητά μου για κάτι στο οποίο δεν έδωσα ποτέ τη συγκατάθεσή μου;».
Η υπόθεση πήρε γρήγορα διαστάσεις όταν ο ακτιβιστής Rafael Shimunov ανέλυσε το βίντεο στο Instagram, αποκαλύπτοντας το παρασκήνιο της δημιουργίας του. «Το βίντεο που μοιράστηκε η ισραηλινή κυβέρνηση για να υποστηρίξει ότι οι Ισραηλινοί είναι αυτόχθονες σε κλεμμένη παλαιστινιακή γη, βασίστηκε στην κλεμμένη ταυτότητα μιας καλλιτέχνιδας που ζει στην Αγγλία», ανέφερε σε ανάρτησή του ο Rafael Shimunov.
«Χρησιμοποίησαν μια πολύ γνωστή καλλιτέχνιδα για να φτιάξουν μια ψεύτικη Ισραηλινή που θα μιλούσε για την καταγωγή τους σε αυτά τα εδάφη», συμπλήρωσε ο ακτιβιστής. Όταν οι επίσημοι λογαριασμοί του Ισραήλ διέγραψαν τελικά τις αναρτήσεις κάτω από το βάρος των αντιδράσεων, ο ίδιος πρόσθεσε: «Η πρώτη μου αντίδραση ήταν το πόσο ειρωνικό ήταν όλο αυτό. Σε ένα βίντεο όπου το Ισραήλ διεκδικεί κλεμμένη γη, το κεντρικό πρόσωπο ήταν επίσης κλεμμένο, ενώ στην πραγματικότητα δεν ήταν καν από το Ισραήλ».
Το ρεπορτάζ του ανεξάρτητου δημοσιογράφου Andrew Esensten έφερε στο φως τον άνθρωπο πίσω από το επίμαχο βίντεο. Πρόκειται για τον Eyal Ben Moshe, γνωστό ως Eyal Be, έναν δημιουργό με καταγωγή από το Ισραήλ που ζει στο Νιου Τζέρσεϊ. Ο ίδιος εξήγησε ότι δεν πληρώθηκε από τις ισραηλινές αρχές, αλλά παραχώρησε το υλικό όταν του ζητήθηκε.
«Επικοινώνησε μαζί μου ένα άτομο από το Υπουργείο Εξωτερικών, χωρίς να γνωριζόμαστε από πριν, και μου ζήτησε την άδεια να αναρτήσουν το τραγούδι», δήλωσε στον Andrew Esensten. «Τους έδωσα ευχαρίστως την άδεια. Γενικά ενθαρρύνω οποιονδήποτε να χρησιμοποιεί, να αναδημοσιεύει ή να παίρνει ελεύθερα τα βίντεό μου, αυτός είναι ο μόνος σκοπός τους», πρόσθεσε.
Ο Eyal Ben Moshe αποκάλυψε ότι αυτή ήταν η τρίτη φορά που εμφάνιζε το συγκεκριμένο ψηφιακό ομοίωμα, την οποία έχει ονομάσει Nova. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι δεν γνώριζε την IAMDDB και ότι η εντολή που έδωσε στο λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης αφορούσε μια «Λατίνα ράπερ», επιλέγοντας τελικά μια πιο σκουρόχρωμη εκδοχή επειδή του φάνηκε πιο ενδιαφέρουσα οπτικά.
«Δεν πρόκειται για εμπορική δουλειά, δεν είναι καν ένα οργανωμένο σχέδιο», ανέφερε ο δημιουργός του βίντεο. «Είναι απλώς ένα από τα εκατό βίντεο που φτιάχνω στην τύχη. Ελπίζω όλο αυτό να ηρεμήσει σύντομα». Από την πλευρά της, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα για επίσημο σχολιασμό.
Η IAMDDB, η οποία κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 2024 το άλμπουμ «LOVE Is WAR, Volume 6», τοποθετήθηκε αναλυτικά για το ζήτημα, εστιάζοντας στις ευρύτερες συνέπειες της ανεξέλεγκτης τεχνολογίας. «Η εκμετάλλευση των μαύρων καλλιτεχνών, και ιδιαίτερα των μαύρων γυναικών, δεν είναι κάτι καινούργιο», δήλωσε η τραγουδίστρια στο Rolling Stone.
«Από το blackface μέχρι την οικειοποίηση της ταυτότητας και της δημιουργικότητάς μας, η κατάσταση αυτή προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει την επανάληψη των ίδιων μοτίβων με νέα μορφή», πρόσθεσε. «Η έλλειψη ουσιαστικής νομοθεσίας για την τεχνητή νοημοσύνη και την προστασία των δικαιωμάτων μας προκαλεί έντονο προβληματισμό. Η εικόνα, η φωνή και η ταυτότητά μας αποτελούν το μέσο βιοπορισμού μας, και η αναπαραγωγή τους χωρίς άδεια απειλεί την καλλιτεχνική μας ελευθερία».
Μέσα από τον προσωπικό της λογαριασμό στο Instagram, η καλλιτέχνιδα δημοσίευσε μια επίσημη δήλωση με την ευχή «Ειρήνη στη Μέση Ανατολή», απορρίπτοντας κατηγορηματικά οποιαδήποτε σύνδεση με το πολιτικό μήνυμα της ισραηλινής κυβέρνησης. «Πάντα προσέγγιζα τη μουσική και την τέχνη μου μέσα από την αγάπη, την ελευθερία, την ανθρωπιά και τη σύνδεση», έγραψε χαρακτηριστικά.
«Δεν υποστηρίζω τη γενοκτονία, τη δολοφονία αθώων ανθρώπων ή τον πόνο γυναικών, παιδιών και οικογενειών», τόνισε η ίδια. «Η καρδιά μου βρίσκεται δίπλα σε κάθε αθώο άνθρωπο που βιώνει απώλεια, εκτοπισμό και βία, ιδιαίτερα στον λαό της Παλαιστίνης που περνά αδιανόητα βάσανα». Αξίζει να σημειωθεί ότι διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις και επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών έχουν αποφανθεί πως οι στρατιωτικές ενέργειες στη Γάζα συνιστούν γενοκτονία, κατηγορία την οποία το Ισραήλ και οι σύμμαχοί του, ανάμεσά τους και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αρνούνται.
Η τραγουδίστρια αναφέρθηκε επίσης σε μια παλαιότερη συναυλία που είχε δώσει στο Ισραήλ στο ξεκίνημα της καριέρας της, εξηγώντας ότι τότε ήταν νέα και απλώς ευγνώμων για την ευκαιρία να ταξιδέψει. «Αν καταλάβαινα τότε όσα γνωρίζω σήμερα, θα είχα πάρει διαφορετική απόφαση», σημείωσε. «Εκείνη η εμφάνιση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως στήριξη των πράξεων οποιασδήποτε κυβέρνησης, στο παρελθόν ή στο παρόν».
Κλείνοντας τη δημόσια τοποθέτησή της, η IAMDDB ξεκαθάρισε τα προσωπικά της όρια απέναντι σε οποιαδήποτε απόπειρα πολιτικής εκμετάλλευσης. «Στέκομαι στο πλευρό της ανθρωπότητας και ενάντια στη δολοφονία και το μαρτύριο αθώων ανθρώπων», υπογράμμισε. «Η εικόνα μου είναι δική μου. Η φωνή μου είναι δική μου. Οι αξίες μου είναι δικές μου. Λευτεριά στην Παλαιστίνη».
Αποφασισμένη να δώσει ουσιαστικό αντίκτυπο σε αυτή τη δυσάρεστη εμπειρία, η καλλιτέχνιδα ανακοίνωσε ότι μέρος των εσόδων από τις επόμενες συναυλίες της θα διατεθεί σε φιλανθρωπικές οργανώσεις που υποστηρίζουν σκοπούς που την εκφράζουν. «Για μένα έχει σημασία να μετατρέψω αυτή την εμπειρία σε κάτι ουσιαστικό και θετικό», δήλωσε.
Απέναντι σε έναν μηχανισμό που επιχείρησε να χρησιμοποιήσει την εικόνα της για να εξυπηρετήσει σκοπιμότητες που η ίδια απορρίπτει, η IAMDDB επέλεξε να ορθώσει τη δική της φωνή χωρίς υπεκφυγές.
