Από το «Waka Waka» στο «The Cup of Life», η αλχημεία που μετατρέπει ένα τραγούδι σε παγκόσμιο φαινόμενο και τον ύμνο μιας ολόκληρης διοργάνωσης.
Η Shakira περνούσε τις διακοπές στη φάρμα της στην Ουρουγουάη, έναν ολόκληρο ωκεανό μακριά από τη Νότια Αφρική, τη διοργανώτρια χώρα του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA το 2010, όταν συνέλαβε την ιδέα για το «Waka Waka (This Time for Africa)». Ήδη ένα παγκόσμιο φαινόμενο, γνωστή για τη φωνή και τις χορευτικές της κινήσεις, η Κολομβιανή τραγουδίστρια είχε πιάσει αμέσως δουλειά όταν της δόθηκε η ευκαιρία να γράψει ένα τραγούδι για το επερχόμενο ποδοσφαιρικό τουρνουά. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, παρουσίασε ένα κομμάτι που συνδύαζε με έναν σχεδόν αβίαστο τρόπο διαφορετικά είδη, γλώσσες και πολυεθνικούς ρυθμούς.
«Συνέβη με έναν σχεδόν μαγικό τρόπο, γιατί απλώς περπατούσα από τον αχυρώνα προς το σπίτι και άρχισα να τραγουδάω τη μελωδία του κουπλέ, με τους στίχους, αυτόματα, στα αγγλικά», θυμάται η ίδια η Shakira. «Ήταν λες και κάποιος μου την υπαγόρευε από ψηλά. Ένιωσα τόσο συνδεδεμένη με την παιδική μου ηλικία, με τις ρίζες μου, με τις αφρο-καραϊβικές μου ρίζες… Ήμουν τόσο ενθουσιασμένη, που πήρα τηλέφωνο τους ανθρώπους της Sony και τους είπα ότι μόλις είχα γράψει το πιο εκπληκτικό τραγούδι για το Παγκόσμιο Κύπελλο».
Το «Waka Waka», σε παραγωγή της Shakira και του John Hill, ήταν ήδη ελκυστικό. Έγινε όμως ακόμη περισσότερο μετά από μία τυχαία συνάντηση σε ένα στούντιο της Νέας Υόρκης μεταξύ του Hill και του νοτιοαφρικανικού fusion συγκροτήματος Freshlyground, το οποίο τελικά συνεισέφερε στο τραγούδι, προσθέτοντας ένα μουσικό στοιχείο που τιμούσε τη διοργανώτρια χώρα.
«Η Shakira κινήθηκε ταχύτατα από το ενδιαφέρον στη δημιουργία, γράφοντας και ηχογραφώντας ένα κομμάτι που ξεχώριζε από το μουσικό τοπίο της εποχής», ανακαλεί ο Dusko Justic, τότε υπεύθυνος για το A&R και το marketing του επίσημου μουσικού προγράμματος του Παγκοσμίου Κυπέλλου και σήμερα Senior VP στη Sony Latin Iberia. «Μόλις η FIFA άκουσε το τελικό αποτέλεσμα, δεν υπήρξε καμία αμφιβολία».
Για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, η FIFA συνεργάζεται με εξέχοντες μουσικούς για τη δημιουργία τραγουδιών που γιορτάζουν το Παγκόσμιο Κύπελλο και τα έθνη που συμμετέχουν. Το «Waka Waka», ο επίσημος ύμνος του Μουντιάλ του 2010, παραμένει το πιο επιτυχημένο τραγούδι στην ιστορία της διοργάνωσης και ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Το βίντεό του έχει προβληθεί 4.4 δισεκατομμύρια φορές στο YouTube, αποτελώντας το όγδοο μουσικό βίντεο με τις περισσότερες προβολές όλων των εποχών στην πλατφόρμα.
Μια δεκαετία μετά την κυκλοφορία του, η Shakira ερμήνευσε την ανθεκτική στον χρόνο επιτυχία σε ένα άλλο αθλητικό γεγονός με παγκόσμια εμβέλεια: το ημίχρονο του Super Bowl 2020, όπου έκλεισε το κοινό της σετ με την Jennifer Lopez.
Το «Waka Waka» διέθετε όλα τα στοιχεία που συνθέτουν έναν διαχρονικό ύμνο του Παγκοσμίου Κυπέλλου: έναν χορευτικό, uptempo ρυθμό που μπορούσε να αγγίξει το κοινό σε όλο τον κόσμο (το τραγούδι περιέχει δείγμα από το «Zamina Mina [Zangaléwa]» του συγκροτήματος Golden Sounds από το Καμερούν), μία καλλιτέχνιδα με παγκόσμια απήχηση, και έναν συμμετέχοντα καλλιτέχνη που εκπροσωπούσε τη διοργανώτρια χώρα.
Η Shakira ηχογράφησε επίσης το τραγούδι στα ισπανικά, προσελκύοντας τη λατινοαμερικανική κοινότητα των θαυμαστών της. Και το πιο σημαντικό, ήταν ήδη μία γνήσια λάτρης του ποδοσφαίρου. Το μουσικό βίντεο ενσωμάτωνε τις χαρακτηριστικές χορευτικές της κινήσεις αλλά και κορυφαίους αστέρες του αθλήματος, από τον Lionel Messi μέχρι τον Gerard Piqué, ο οποίος έγινε ο μακροχρόνιος σύντροφός της και πατέρας των δύο γιων της, αφού τη γνώρισε στα γυρίσματα.
Πριν από την καθολική επικράτηση της Shakira, υπήρξε ένας άλλος καλλιτέχνης που άλλαξε τα δεδομένα. Στη διοργάνωση της Γαλλίας το 1998, πέρα από τον επίσημο ύμνο («La Cour des Grands [Do You Mind If I Play]» των Youssou N’Dour και Axelle Red), ο Ricky Martin κυκλοφόρησε το επίσημο τραγούδι, «The Cup of Life».
Με αγγλική και ισπανική εκδοχή («La Copa de la Vida») και τη γαλλική του ιαχή «allez, allez, allez», το κομμάτι μετέτρεψε το Παγκόσμιο Κύπελλο «στην πιο επιδραστική και καθοριστική πλατφόρμα που συνέβαλε στη δημιουργία της έκρηξης της latin», λέει ο Tommy Mottola, τότε πρόεδρος της Sony Music.
Το «The Cup of Life», με τον συνδυασμό από δυναμικές τρομπέτες και βραζιλιάνικο ρυθμό batucada, έγινε παγκόσμια επιτυχία, φτάνοντας στο No. 45 του Billboard Hot 100 και παραμένοντας στο chart για 34 εβδομάδες, πολύ μετά το τέλος της διοργάνωσης. Ήταν τόσο επιτυχημένο, που όταν ο Martin κέρδισε μία υποψηφιότητα Grammy το 1999 για την Καλύτερη Latin Pop Ερμηνεία για το ισπανόφωνο άλμπουμ του «Vuelve» (το οποίο περιλάμβανε το τραγούδι), ο Mottola πίεσε σκληρά για να τον ανεβάσει στη σκηνή της τελετής, παρά τις αντιρρήσεις της Ακαδημίας Ηχογράφησης.
Όταν η Ακαδημία τελικά υποχώρησε, τα υπόλοιπα είναι ιστορία. Η εκρηκτική ερμηνεία του «The Cup of Life» από τον Martin —με μία τεράστια μπάντα και χορευτές σε ξυλοπόδαρα— έγινε αυτό που ο τότε επικεφαλής της UTA, Rob Prinz, αποκάλεσε «η πιο καθοριστική στιγμή για την καριέρα οποιουδήποτε καλλιτέχνη στην ιστορία των Grammy».
Εκτόξευσε την καριέρα του στο mainstream και άνοιξε τον δρόμο για αυτό που έγινε γνωστό ως «latin έκρηξη». «Η μεταφορά του από την πλατφόρμα του Παγκοσμίου Κυπέλλου στη σκηνή των Grammy ήταν πραγματικά το κλειδί για να πυροδοτηθεί αυτή η λατινική έκρηξη», τονίζει ο Mottola. «Πιθανότατα δεν θα υπήρχε Bad Bunny χωρίς αυτό».
Βέβαια, τα τραγούδια του Παγκοσμίου Κυπέλλου δεν είχαν πάντα τέτοια απήχηση, ούτε ήταν πάντα επίσημα εγκεκριμένα από τη FIFA. Το πρώτο Μουντιάλ διεξήχθη το 1930, αλλά η διοργάνωση δεν χαρακτήρισε κάποιο τραγούδι ως «επίσημο» μέχρι το 1962 στη Χιλή, όταν το «El Rock del Mundial» του χιλιανού συγκροτήματος Los Ramblers ανακηρύχθηκε επίσημο τραγούδι του τουρνουά. Η ενεργή εμπλοκή της FIFA στην επιλογή φαίνεται να ξεκινά με το «To Be Number One» του Ιταλού συνθέτη Giorgio Moroder, που ηχογραφήθηκε για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1990 στην Ιταλία.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι μακράν το αθλητικό γεγονός με τη μεγαλύτερη τηλεθέαση στον κόσμο, με περίπου 5 δισεκατομμύρια ανθρώπους να έχουν συντονιστεί για τη διοργάνωση του 2022, και 1.5 δισεκατομμύριο να παρακολουθούν τον τελικό, σύμφωνα με τη FIFA. Ωστόσο, ενώ αυτή η πλατφόρμα «παρέχει 100% αξία» σε οποιαδήποτε μουσική κυκλοφορία, όπως λέει ο Mottola, δεν εγγυάται μία τεράστια ή διαρκή εμπορική επιτυχία.
Η Sony Music, επίσημος συνεργάτης της FIFA για πολλά χρόνια, κυκλοφόρησε τόσο το «The Cup of Life» όσο και το «Waka Waka», και στον απόηχό τους, η σημασία της μουσικής ως μέσο προώθησης κατά τη διάρκεια του Μουντιάλ εκτοξεύτηκε. Αυτό που κάποτε ήταν ένα «επίσημο» τραγούδι, έγιναν πολλά, με χορηγούς, τηλεοπτικούς σταθμούς και μεμονωμένες χώρες να παραγγέλνουν πρωτότυπα κομμάτια.
«Παλαιότερα, υπήρχε ένα μόνο τραγούδι που επέλεγε η FIFA και όλοι χρησιμοποιούσαν αυτό», εξηγεί ο Afo Verde, πρόεδρος και CEO της Sony Music Latin Iberia. «Αλλά μετά το «Waka Waka», κάθε μάρκα, κάθε δίκτυο ήθελε να έχει ένα τραγούδι για το Παγκόσμιο Κύπελλο. Και ενώ μία επιτυχία δεν είναι κάτι που απλώς υπαγορεύεις… βοηθάει όταν υπάρχει ένα και μόνο τραγούδι που παίζεται παντού».
Ο Verde, ωστόσο, το θέτει ωμά: «Χρειάζεσαι μία πραγματική επιτυχία. Και αναζητάς μία επιτυχία που ενημερώνεται από το τι συμβαίνει στον πλανήτη, από το κοινωνικό κλίμα. Πρέπει να ενσαρκώνει το πνεύμα του αθλήματος, να μεταδίδει ένα μήνυμα ενότητας, κατανοώντας ότι πρόκειται για έναν διαγωνισμό. Το τραγούδι πρέπει να αντικατοπτρίζει ότι κάθε ομάδα θα δώσει τον καλύτερό της εαυτό».
Το 2021, η FIFA εγκαινίασε τη στρατηγική της «FIFA Sound», με στόχο να συνδέσει τους οπαδούς του ποδοσφαίρου και της μουσικής, και συνεργάστηκε με την Universal Music Group για μία σειρά κυκλοφοριών, συμπεριλαμβανομένου του πρώτου επίσημου soundtrack με πολλαπλά τραγούδια για τη διοργάνωση του 2022 στο Κατάρ. Από αυτό το soundtrack, το «Arhbo», που ερμήνευσε ο Ozuna με τον Κονγκολέζο-Γάλλο ράπερ GIMS, έφτασε στην κορυφή του chart Latin Airplay του Billboard για τρεις εβδομάδες.
Μέχρι σήμερα, η FIFA δεν έχει ανακοινώσει επίσημο τραγούδι ή ύμνο για τη διοργάνωση του 2026, που θα συνδιοργανωθεί από τις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Μεξικό. Παρόλα αυτά, επίσημα τραγούδια της FIFA περιλαμβάνουν ήδη το «Desire» του Robbie Williams (για το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων του 2025), ενώ πέρυσι το Telemundo παρουσίασε το δικό του, «Somos Más», με τους Carlos Vives, Xavi, Wisin και Emilia.
Υπήρξαν και άλλα αξιοσημείωτα τραγούδια, όπως το «We Are One» του 2014 που έφτασε στο No. 59 του Hot 100, και το «Wavin’ Flag» του K’Naan από το 2010, που επιλέχθηκε από την Coca-Cola ως ο δικός της ύμνος, φτάνοντας στο No. 82. Κανένα, όμως, δεν πλησίασε την κατανάλωση ή τη μακροβιότητα του «Waka Waka», ίσως γιατί η Shakira κατάλαβε πλήρως τη σημασία του αθλήματος κατά τη δημιουργία της μουσικής — ένας σπάνιος συνδυασμός.
«Ένα τραγούδι του Παγκοσμίου Κυπέλλου πρέπει να έχει αυτή την αίσθηση αδρεναλίνης που νιώθεις όταν παίζεις ή όταν παρακολουθείς έναν συναρπαστικό αγώνα», καταλήγει η ίδια. «Ένα pre-chorus γεμάτο αγωνία, ένα χαρούμενο, εκρηκτικό ρεφρέν. Πρέπει να νιώθεις την ανταμοιβή. Και νομίζω ότι ο ρυθμός είναι σημαντικός, ώστε ο κόσμος να μπορεί να γιορτάσει όχι μόνο με τα λόγια αλλά και με τον χορό, με το σώμα του. Πιστεύω ότι η μουσική είναι το καλύτερο όχημα για στιγμές ακραίων συναισθημάτων, όπως μπορεί να είναι ένα Παγκόσμιο Κύπελλο».
