Ποιο ήταν, τελικά, το πρώτο Britpop άλμπουμ; Η απάντηση κρύβεται ανάμεσα στη λάμψη του «Suede», το μανιφέστο του «Modern Life Is Rubbish» και τη νωπή σπίθα του «New Wave», σε μία χρονιά – τομή: το 1993.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, ενώ το αμερικανικό grunge καταλάμβανε τις βρετανικές λίστες και τα φανζίν, στο Λονδίνο κυοφορούνταν ένα αντίβαρο. Δεν ήταν μόνο ο ήχος, ήταν μία στάση απέναντι στην καθημερινότητα της Αγγλίας, ένας τρόπος να ξαναειπωθούν ιστορίες για λεωφόρους, παμπ, προάστια και τάξεις, με σπινθηροβόλο πνεύμα, ειρωνεία και μία αστική, ευκρινή ταυτότητα. Το όνομα που πήρε αυτή η τάση –Britpop– έγινε γρήγορα ετικέτα, σημαία και, εν τέλει, εξαγώγιμο προϊόν.
Αλλά αν περιορίσουμε τη συζήτηση στην καταγωγική στιγμή: ποιο άλμπουμ μπορεί να διεκδικήσει τον τίτλο του «πρώτου»;
Η ασφαλής αρχή είναι το 1993. Η χρονολογία δεν είναι τυχαία: ο βρετανικός Τύπος έδωσε τότε το πλαίσιο και οι δίσκοι την ουσία. Το περιβόητο εξώφυλλο/συνέντευξη του Select με τον Brett Anderson μπροστά από τη σημαία του Ηνωμένου Βασιλείου λειτούργησε ως μανιφέστο, κατονομάζοντας μία παρέα συγκροτημάτων –Suede, Blur, Pulp, Saint Etienne, The Auteurs– που πρότειναν κάτι ευθέως αντίθετο από την αμερικανική μελαγχολία: λαμπερή, αγγλική κιθαριστική pop με ρίζες στους The Kinks, τον David Bowie, τον Marc Bolan και τους Small Faces.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τρεις δίσκοι προβάλλουν ως οι ισχυρότεροι διεκδικητές του τίτλου του «πρώτου Britpop άλμπουμ».
Πρώτα, το «Suede» των Suede, που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1993 και έμελλε να κερδίσει το Mercury Prize της ίδιας χρονιάς. Ήταν ορισμός του γεγονότος: ο Brett Anderson και ο Bernard Butler έστησαν ένα σύμπαν που έμοιαζε να επιστρέφει τη βρετανική κιθαριστική μουσική στο κέντρο της σκηνής, με σεξουαλική αμφισημία, glam λάμψη και τραγούδια που μύριζαν Λονδίνο και νυχτερινό ηλεκτρισμό. Τα «The Drowners», «Metal Mickey» και «Animal Nitrate» είχαν προηγηθεί ως singles, προετοιμάζοντας το έδαφος με σαρωτική αυτοπεποίθηση. Δεν ήταν απλώς επιτυχίες, έδιναν νέα γλώσσα σε μία γενιά θαυμαστών που ήθελε να ακούσει ξανά βρετανικές ιστορίες να λέγονται με βρετανικό τρόπο.
Δεύτερος μεγάλος ισχυρισμός: το «Modern Life Is Rubbish» των Blur, που κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1993. Αν το «Suede» είναι ο σπινθήρας που ανάβει τη φωτιά, το «Modern Life» μοιάζει με το μανιφέστο της.
Ο Damon Albarn και ο Graham Coxon έκοψαν κάθε ομφάλιο λώρο με το αμερικανικό ρεύμα που τους είχε παρασύρει νωρίτερα και ξαναγύρισαν σε ένα κατεξοχήν αγγλικό ιδίωμα – από τις μελωδίες που θυμίζουν The Kinks μέχρι τις παρατηρήσεις για τη σύγχρονη αστική ζωή.
Τα «For Tomorrow», «Chemical World» και «Sunday Sunday» πρότειναν όχι μόνο ήχο, αλλά και μία αισθητική που θα γινόταν στη συνέχεια κώδικας ολόκληρης της σκηνής. Σε πολλές αποτιμήσεις, αυτός είναι ο δίσκος που καθορίζει το τι εννοούμε με τον όρο «Britpop» με τον πιο συστηματικό, συνειδητό τρόπο.
Τρίτος, συχνά υποτιμημένος αλλά καθοριστικός, ο δίσκος των The Auteurs «New Wave», επίσης του 1993, με τον Luke Haines να αρθρώνει έναν σκοτεινότερο, πιο καυστικό λόγο για την αγγλική καθημερινότητα.
Η κυκλοφορία του προηγήθηκε ή συνέπεσε με τα πρώτα ξεσπάσματα των Suede και των Blur, ενώ η αναγνώριση που έλαβε –συμπεριλαμβανομένης της υποψηφιότητας για το Mercury– τον καθιστά ένα από τα πρώτα ολοκληρωμένα άλμπουμ της βρετανικής αναγέννησης. Για αρκετούς ιστορικούς του είδους, αν θέλουμε την πιο πρώιμη, «πυρηνική» στιγμή σε επίπεδο χρονολογίας εντός του 1993, είναι δύσκολο να αγνοήσεις το «New Wave».
Ωστόσο, καμία καταγωγική ιστορία δεν γράφεται χωρίς προλόγους. Σκιές και προαισθήσεις του Britpop υπάρχουν σε δίσκους όπως το «The La’s» των The La’s (1990) –με την αψεγάδιαστη, καθαρά βρετανική μελωδική στόφα του– ή το «Back in Denim» των Denim (1992), μία μετα- pop ανατομία της αγγλικής εμμονής με το παρελθόν.
Ακόμη πιο πίσω, το «The Stone Roses» (1989) ανήκει μεν στον ήχο του Μάντσεστερ, αλλά η μελωδική του ευκρίνεια και ο βρετανικός του χαρακτήρας λειτούργησαν ως σημείο αναφοράς για πολλά συγκροτήματα που ήρθαν αργότερα. Αυτοί οι δίσκοι δεν είναι Britpop με τη μεταγενέστερη στενή έννοια, αλλά είναι το έδαφος πάνω στο οποίο φύτρωσε.
Αν επιμείνουμε να δώσουμε μία απάντηση, το επιχείρημα υπέρ του «Suede» είναι ισχυρό: συνδύασε κρίσιμη αποδοχή, εμπορική απήχηση, νέα εικαστική και σκηνική γλώσσα και –κυρίως– ένα αίσθημα ότι «κάτι αλλάζει» στο Λονδίνο.
Το «Suede» δεν απλώς ανταγωνίστηκε το αμερικανικό ρεύμα, το pυποκατέστησε για πολλούς θαυμαστές με κάτι που έμοιαζε αυθεντικά δικό τους. Όμως, το «Modern Life Is Rubbish» έχει με το μέρος του μία άλλη αλήθεια: είναι ο δίσκος που διατύπωσε με εκπληκτική σαφήνεια το σκεπτικό του Britpop, πριν ακόμα το «Parklife» εκραγεί το 1994. Αν χρειαζόμαστε «μανιφέστο», εκεί θα το βρούμε.
Παράλληλα, το «New Wave» των The Auteurs προσφέρει την πρώιμη, σχεδόν αρχαιολογική σφραγίδα: ένα άλμπουμ που βρίσκεται στην αιχμή της μετάβασης και, χρονολογικά, στέκεται στην πρώτη γραμμή της άνοιξης του 1993, όταν ο όρος «Britpop» έπαψε να είναι απλή λεκτική έμπνευση και έγινε πλαίσιο. Δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια εποχή ο βρετανικός Τύπος –με συνεντεύξεις και εξώφυλλα που έμειναν στην ιστορία– έστηνε το αφήγημα μιας νέας αγγλικής αυτοπεποίθησης.
Το τι ακολούθησε είναι γνωστό: το «Parklife» των Blur και το «Definitely Maybe» των Oasis το 1994 μετέτρεψαν την αναλαμπή σε mainstream ρεύμα, ενώ η έκρηξη συγκροτημάτων όπως οι Pulp, οι Elastica και οι Supergrass έδωσε πολλαπλές αποχρώσεις στο ίδιο παλέτο. Αλλά αυτά είναι κεφάλαια της ακμής, όχι της απαρχής. Η απαρχή, με όρους ήχου, στάσης και χρονικής σφραγίδας, βρίσκεται εκεί, στο 1993.
Αν χρειάζεται, λοιπόν, ένας απλός ορισμός: το πρώτο Britpop άλμπουμ, με τη στενή έννοια που συνδυάζει χρονική προτεραιότητα, αισθητική σαφήνεια και αντίκτυπο, είναι το «Suede» των Suede. Αν ζητάμε το καθαρόαιμο μανιφέστο, είναι το «Modern Life Is Rubbish» των Blur. Και αν ψάχνουμε την πρώτη πλήρη, νωπή ενσάρκωση αυτής της νέας αγγλικής φωνής εντός του ίδιου έτους, τότε το «New Wave» των The Auteurs δεν πρέπει να λείπει από τη συζήτηση.
Σε κάθε μουσικό ρεύμα, το «πρώτο άλμπουμ» είναι λιγότερο ημερομηνία και περισσότερο συνισταμένη: μία στιγμή όπου οι ιδέες συναντούν το κοινό.
Η Britpop γεννήθηκε όταν τα βρετανικά συγκροτήματα άρχισαν να αφηγούνται ξανά τη χώρα τους με τον δικό τους ρυθμό και προφορά. Το «Suede» άναψε το σπίρτο, το «Modern Life Is Rubbish» έγραψε τις αρχές, και το «New Wave» έδειξε ότι κάτι νέο ήδη κυλούσε στους δρόμους του Λονδίνου. Αν σήμερα ακόμη ρωτάμε «ποιο ήταν το πρώτο;», είναι επειδή η απάντηση βρίσκεται όχι σε μία κυκλοφορία, αλλά σε μία ατμόσφαιρα που άλλαξε τον αέρα της βρετανικής pop για πάντα.
