Ένα concert film με απόλυτους πρωταγωνιστές τον Ryuichi Sakamoto και το πιάνο του.
Τον πρωτοπόρο Ιάπωνα συνθέτη Ryuichi Sakamoto, που έφυγε από τη ζωή πριν από έναν χρόνο, τιμά φέτος το Subset Festival στο Ωδείο Αθηνών, στην τελευταία ημέρα της διοργάνωσης του, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου 2024.
Ο Ryuichi Sakamoto πέθανε σε ηλικία 71 ετών, μετά από μάχη με τον καρκίνο, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο, αναγνωρισμένο διεθνώς μουσικό έργο.
Στη διάρκεια των τελευταίων μηνών της ζωής του, ο Ryuichi Sakamoto επιστράτευσε όλη του την ενέργεια για να πραγματοποιήσει μία ύστατη συναυλία, ένα concert film με απόλυτους πρωταγωνιστές τον ίδιο και το πιάνο του.
Η επιμέλεια έγινε από τον ίδιο, όπως και η επιλογή της σειράς με την οποία παρουσιάζονται τα είκοσι μουσικά θέματα που παίζει και αφηγούνται τη ζωή του, χωρίς καμία άλλη επεξήγηση. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται κομμάτια από διάσημα soundtracks ταινιών όπως τα «Τσάι στη Σαχάρα», «Ο Τελευταίος Αυτοκράτορας» και «Καλά Χριστούγεννα, κύριε Λόρενς».
Ο γιος του συνθέτη και σκηνοθέτης, Neo Sora, συλλαμβάνει – με ποιητική ακρίβεια – κάθε στιγμή αυτού του μοναδικού σόλο.
Γνωρίζοντας ότι αυτή θα ήταν πιθανότατα η τελευταία του ευκαιρία να παρουσιάσει το έργο μίας ζωής, ο Ryuichi Sakamoto μας καλεί να δούμε την ταινία ως έναν ύμνο στη ζωή και την καλλιτεχνική του πορεία, στην πιο αγνή του εκδοχή.
Οι επιλογές του Sakamoto στο «Opus» καλύπτουν ολόκληρη την καριέρα του, από την περίοδο της συμμετοχής του στους Yellow Magic Orchestra, μέχρι και το τελευταίο αναστοχαστικό άλμπουμ του με τίτλο «12»
Το concert film γυρίστηκε σε ένα χώρο που γνώριζε καλά και περιτριγυρισμένος από τους πιο έμπιστους συνεργάτες του. Ο συνθέτης απογυμνώνει την ψυχή του μέσα από τη μουσική του, χαρίζοντάς μας μία μοναδική κινηματογραφική εμπειρία, η οποία αποτελεί και το κύκνειο άσμα της δημιουργικής πορείας του.
Η ταινία γυρίστηκε σε ασπρόμαυρο φιλμ στο Studio 509 του NHK Broadcasting Center, στο Τόκιο, χωρίς κανέναν παρευρισκόμενο. Οι θεατές της προβολής θα αισθανθούν έντονα την οικειότητα και το βάρος της εμφάνισης του συνθέτη, όντας οι μοναδικοί ακροατές της performance.
Το «Opus» με τα λόγια του Ryuichi Sakamoto
«Από τις 8 έως τις 15 Σεπτεμβρίου του 2022, δούλεψα πάνω σε κάτι σημαντικό για εμένα: στα γυρίσματα του “Ryuichi Sakamoto | Opus”.
Το φιλμ σχεδιάστηκε ως ένας τρόπος να ηχογραφήσω και να καταγράψω τις ζωντανές εμφανίσεις μου – όσο ήμουν ακόμα σε θέση να παίξω – με έναν τρόπο που θα άξιζε να διατηρηθεί παντοτινά. Χρησιμοποιήσαμε το Studio 509, το οποίο θεωρώ ότι προσφέρει την καλύτερη ακουστική στην Ιαπωνία.
Ο σκηνοθέτης, Neo Sora, ήταν αρκετά αυστηρός και απαιτητικός. Επέμεινε να αποφασίσω εκ των προτέρων το πλήρες ρεπερτόριο των είκοσι κομματιών που επρόκειτο να ερμηνεύσω, ώστε να αφιερωθεί αρκετός χρόνος στην προετοιμασία του γυρίσματος.
Έτσι, πριν μπούμε στο στούντιο, έπαιζα κάθε κομμάτι στο σπίτι και το ηχογραφούσαμε στο iPhone, προκειμένου να δημιουργήσω το συνολικό set list αυτού το concert film που θα αποτύπωνε την εξέλιξη του χρόνου, από το πρωί ως το βράδυ. Όλα ήταν σχολαστικά σκηνοθετημένα, με τις κάμερες και τον φωτισμό να αλλάζουν σημαντικά, ανάλογα με το κάθε μουσικό κομμάτι.
Επικεφαλής του συνεργείου των σχεδόν τριάντα ατόμων ήταν ο διευθυντής φωτογραφίας Bill Kirstein, ο οποίος ταξίδεψε από τις ΗΠΑ ειδικά για τα γυρίσματα, χρησιμοποιώντας τρεις κάμερες ανάλυσης 4K. Όσο για μένα, στην αρχή ήμουν λίγο νευρικός στο γύρισμα, σκεπτόμενος ότι αυτή θα ήταν ίσως η τελευταία μου ευκαιρία να μοιραστώ μία εμφάνισή μου με τον καθένα, με έναν τόσο συγκεκριμένο τρόπο.
Ηχογραφούσαμε μερικά μουσικά θέματα την ημέρα, με μεγάλη προσοχή και φροντίδα. Έπαιξα κάποια κομμάτια που δεν είχα παίξει ποτέ σόλο στο πιάνο, όπως το “The Wuthering Heights” (1992) και το “Ichimei – Small Happy” (2011). Επίσης, έπαιξα το “Tong Poo” σε μία νέα εκδοχή, με πιο αργό ρυθμό απ’ ό, τι το είχα έπαιζα έως τώρα.
Έτσι, ενώ σκεφτόμουν ότι ήταν η τελευταία μου ευκαιρία να παίξω, ένιωσα επίσης ότι ήμουν σε θέση να ανοίξω νέους δρόμους. Το να παίζω απλά μερικές συνθέσεις την ημέρα, με μεγάλη συγκέντρωση, ήταν το μόνο πράγμα στο οποίο μπορούσα να εστιάσω εκείνη τη στιγμή της ζωής μου.
Ίσως λόγω αυτής της προσπάθειας, αισθάνθηκα εντελώς κενός μετά, και η κατάστασή μου επιδεινώθηκε για περίπου ένα μήνα. Παρ’ όλα αυτά, νιώθω ανακούφιση που κατάφερα να την ηχογραφήσω και να την καταγράψω πριν από τον θάνατό μου – είναι μία παράσταση που με αφήνει ικανοποιημένο.»
Τον Απρίλιο του 2023, η ομάδα του έγραψε στον επίσημο ιστότοπό του, ανακοινώνοντας το θάνατο του Ryuichi Sakamoto: «Έζησε με τη μουσική μέχρι το τέλος».
Και πράγματι, η ταινία αυτό αποδεικνύει. Τη σημασία του έργου ενός σπουδαίου μουσικού της εποχής μας, για όλες τις εποχές.
Η δήλωση του σκηνοθέτη Neo Sora
«Όταν ο Ryuichi Sakamoto μπήκε στο ιστορικό Studio 509 για να παίξει πιάνο, φρόντισα απλώς να είμαι παρών και να το κινηματογραφήσω.
Για τον Sakamoto, το πιάνο δεν ήταν μόνο το όργανο με το οποίο είχε την πιο μακρόχρονη σχέση, αλλά κι ένα σύμβολο νεωτερισμού και του δυτικού μουσικού συστήματος, απέναντι στο οποίο στάθηκε κριτικός καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Για να ξεφύγει από τον περιορισμό που ένιωθε ότι του έβαζαν οι δώδεκα τόνοι του πιάνου, εστίασε στη μη δυτική μουσική, την ηλεκτρονική μουσική και τον θόρυβο. Ωστόσο, το πιάνο υπήρχε πάντα δίπλα του ως προέκταση του σώματός του – μία συνεχής υπενθύμιση των δικών του αντιφάσεων.
Όταν τον άκουσα προσεκτικά να ερμηνεύει τις εντελώς δικές του εκδοχές, άκουσα κάθε είδους ζωντανούς ήχους να αναδύονται από τα σώματα, τόσο του οργάνου όσο και του ερμηνευτή, ξεπερνώντας τους δώδεκα τόνους του πιάνου.
Φρόντισα να διατηρήσω τη σωματικότητα και τις τριβές που υπήρχαν στην ηχογράφηση, προσπαθώντας να αποτυπώσω κάθε νότα και όλα τα πράγματα που συνέβαιναν ενδιάμεσα».
Το βιογραφικό του σκηνοθέτη
Ο Neo Sora, ο οποίος γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη (15 Ιανουαρίου 1991) και μεγάλωσε τόσο στη Νέα Υόρκη όσο και στο Τόκιο, είναι σκηνοθέτης, καλλιτέχνης και μεταφραστής που ζει μεταξύ των δύο πόλεων.
Έγραψε και σκηνοθέτησε το «The Chicken» (Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρνο 2020, Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης 2020), μια μικρού μήκους ταινία, μεταφορά ιστορίας του σπουδαίου Naoya Shiga, η οποία έλαβε εγκωμιαστικές κριτικές από έντυπα όπως το Variety και το Cahiers du Cinéma.
Πρόσφατα, το Filmmaker Magazine ανέδειξε τον Neo Sora ως ένα από τα 25 νέα πρόσωπα του ανεξάρτητου κινηματογράφου (New Faces of Independent Film).
Απόφοιτος του Berlinale Talents Tokyo (2017) και του Sundance Screenwriters and Director’s Lab (2022), ο Neo βρίσκεται σε φάση παραγωγής της πρώτης του μεγάλου μήκους ταινίας μυθοπλασίας («Earthquake») ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης.
Το Subset Festival
Στις 14 Ιουνίου του 2024, στο πλαίσιο του Subset Festival και στο Ωδείο Αθηνών, οι θεατές θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν την τελευταία παράσταση ενός εμβληματικού συνθέτη που επηρέασε με πρωτοποριακό τρόπο τη σύγχρονη μουσική.
Το Subset Festival, η πολυπρισματική μουσική πλατφόρμα που εγκαινιάστηκε πέρυσι σε συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με το Ωδείο Αθηνών, με το βλέμμα στραμμένο σταθερά στον διάλογο της σύγχρονης μουσικής με τα νέα μέσα, επανέρχεται ανανεωμένη.
Αντλώντας τον τίτλο του από τη γλώσσα των μαθηματικών (υποσύνολο ⊆), το Subset Festival αποκαλύπτει την ταυτότητά του, φιλοξενώντας διαφορετικές εκδοχές – υποσύνολα της σύγχρονης μουσικής γραφής από μεγάλο εύρος καλλιτεχνικών ρευμάτων.
Στο ανακαινισμένο Ωδείο Αθηνών, από τις 10 έως και τις 14 Ιουνίου του 2024, θα παρουσιαστούν μουσικά σχήματα και σολίστες, Έλληνες και ξένοι, οπτικές και ηχητικές εγκαταστάσεις, performances, αλλά και workshops ανοιχτά στο κοινό.
Κορυφαία εκδήλωση της διοργάνωσης, που εξελίσσεται σε επιδραστικό σημείο καλλιτεχνικού διαλόγου για τη διεθνή μουσική κοινότητα, θα είναι η προβολή του «Opus» του Ryuichi Sakamoto.
Ryuichi Sakamoto – «Opus»
Παρασκευή 14 Ιουνίου
Ώρα έναρξης: 20:30
Ωδείο Αθηνών
Αμφιθέατρο «Ιωάννης Δεσποτόπουλος»
Βασ. Γεωργίου Β’ 17, Αθήνα
Διάθεση εισιτηρίων
• Online: more.com
• Τηλεφωνικά στο 211 77 00 000
• Φυσικά σημεία: Καταστήματα Νova, Public, Ευριπίδης, Viva Spot Τεχνόπολης
• Κεντρικά Εκδοτήρια Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου
Πλατεία Συντάγματος
This is Athens – Info Point Δήμου Αθηναίων
Ωράριο Λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 10:00 – 16:00
• Τηλεφωνικό κέντρο Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου
Ωράριο: Δευτέρα – Παρασκευή: 10:00 – 18:00
Τηλ.: 211 800 8181
• Online Booking: www.aefestival.gr
