Η παρερμηνεία του τραγουδιού του «The Lion King» που έγινε viral και η οργισμένη απάντηση του συνθέτη με μήνυση.
Ο Lebohang Morake, ο βραβευμένος με Grammy Νοτιοαφρικανός συνθέτης που χάρισε στον κόσμο την εμβληματική εισαγωγή του «Circle Of Life» για την ταινία «The Lion King» (Ο Βασιλιάς των Λιονταριών), κατέθεσε εναντίον ενός κωμικού. Ο Morake υποστηρίζει ότι ο Learnmore Jonasi έπληξε τη φήμη του, παραποιώντας σκόπιμα το νόημα των στίχων κατά τη διάρκεια ενός podcast και των παραστάσεων standup, παρουσιάζοντας μία διακωμωδημένη εκδοχή της πολιτιστικής κληρονομιάς που φέρει το τραγούδι.
Η νομική διαμάχη εστιάζει στον Learnmore Mwanyenyeka, γνωστό ως Learnmore Jonasi, έναν κωμικό από τη Ζιμπάμπουε, ο οποίος κατηγορείται για εσκεμμένη κακή μετάφραση της ιαχής που ανοίγει την ταινία του 1994. Το συγκεκριμένο απόσπασμα αποτελεί κεντρικό στοιχείο τόσο της αρχικής παραγωγής όσο και των θεατρικών μεταφορών, αλλά και του remake που κυκλοφόρησε η Disney το 2019.
Η κόντρα, που έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ξεκίνησε από δηλώσεις του Jonasi όπου μετέφρασε τους στίχους από τις γλώσσες Zulu και Xhosa, δύο από τις δώδεκα επίσημες γλώσσες της Νότιας Αφρικής.
Η αγωγή κατατέθηκε αυτόν τον μήνα σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Λος Άντζελες, την πόλη όπου ζει ο Morake, ο οποίος εμφανίζεται με το καλλιτεχνικό όνομα Lebo M, και όπου έχει δώσει παραστάσεις ο Jonasi.
Το κείμενο της αγωγής κατηγορεί τον Jonasi ότι χλεύασε την πολιτιστική σημασία της ιαχής με υπερβολικές μιμήσεις. Σύμφωνα με την επίσημη μετάφραση της Disney για την εναρκτήρια φράση «Nants’ingonyama bagithi Baba», το νόημα είναι: «Χαιρετίστε τον βασιλιά, όλοι υποκλινόμαστε παρουσία του βασιλιά».
«Hay! baba, sizongqoba, συνεχίζει η ιαχή, η οποία, σύμφωνα με τον Morake, μεταφράζεται ως «μέσω εσένα θα βγούμε νικητές». Η νομική πλευρά του συνθέτη τονίζει ότι αυτές οι λέξεις φέρουν ένα βαθύ πνευματικό και ιστορικό βάρος για τον λαό της Νότιας Αφρικής.
Η αγωγή παραθέτει ένα επεισόδιο του podcast «One54», όπου οι Νιγηριανοί οικοδεσπότες τραγουδούν την ιαχή με ακατάληπτες και λανθασμένες λέξεις. Ο Jonasi τους διορθώνει λέγοντας: «Δεν τραγουδιέται έτσι, μην καταστρέφετε τη γλώσσα μας με αυτόν τον τρόπο».
Στη συνέχεια, ο κωμικός τραγουδά τους σωστούς στίχους στη γλώσσα Zulu, αλλά όταν ερωτάται για τη σημασία τους, δίνει μία εντελώς διαφορετική ερμηνεία. «Κοιτάξτε, υπάρχει ένα λιοντάρι. Θεέ μου», αναφέρει ο Jonasi, προκαλώντας τα γέλια των οικοδεσποτών, οι οποίοι σχολίασαν ότι περίμεναν κάτι πιο «όμορφο και μεγαλοπρεπές».
Το «Circle Of Life», σε μουσική του Elton John και αγγλικούς στίχους του Tim Rice, τέθηκε στο επίκεντρο μιας ευρύτερης κριτικής που άσκησε ο Jonasi για το «The Lion King». Ο κωμικός υποστήριξε ότι η Disney κερδοφορεί από απλοϊκές αφηγήσεις για την αφρικανική ήπειρο που απευθύνονται σε μη αφρικανικό κοινό.
«Τα λιοντάρια είχαν αμερικανική προφορά στην Αφρική και μετά υπήρχε η μαϊμού με προφορά», δήλωσε ο Jonasi, επισημαίνοντας τις πολιτιστικές ανακρίβειες που θεωρεί ότι υπάρχουν στην ταινία. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί μέρος του κωμικού του προγράμματος, το οποίο συχνά εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η Δύση αντιλαμβάνεται την Αφρική.
Οι δικηγόροι του Morake παραδέχονται στην καταγγελία ότι η λέξη «ingonyama» μπορεί κυριολεκτικά να μεταφραστεί ως «λιοντάρι». Ωστόσο, υποστηρίζουν ότι στο τραγούδι χρησιμοποιείται ως βασιλική μεταφορά και ότι ο Jonasi διαστρέβλωσε σκόπιμα μία αφρικανική φωνητική διακήρυξη που βασίζεται στη νοτιοαφρικανική παράδοση.
Στην αγωγή αναφέρεται ότι ο Jonasi έλαβε όρθιο χειροκρότημα για ένα παρόμοιο αστείο κατά τη διάρκεια παράστασης στο Λος Άντζελες στις 12 Μαρτίου. Οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι τέτοιες δηλώσεις που γίνονται viral επηρεάζουν τις επιχειρηματικές σχέσεις του Morake με την Disney και τα έσοδά του από τα πνευματικά δικαιώματα.
Η πλευρά του Morake ζητά περισσότερα από 20 εκατομμύρια δολάρια για πραγματικές ζημίες και επιπλέον 7 εκατομμύρια δολάρια ως παραδειγματική αποζημίωση.
Το επιχείρημα της αγωγής είναι ότι ο Jonasi παρουσίασε τη μετάφρασή του ως αυθεντικό γεγονός και όχι ως κωμωδία. Με αυτόν τον τρόπο, οι δικηγόροι υποστηρίζουν ότι δεν θα έπρεπε να απολαμβάνει την προστασία που παρέχεται στην παρωδία και τη σάτιρα.
Αν και ο Jonasi δεν έχει δηλώσει επίσημα δικηγόρο για την υπόθεση, εξέφρασε κάποιες σκέψεις σε βίντεο που δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα, δηλώνοντας ότι είναι μεγάλος θαυμαστής της δουλειάς του Morake και ότι λατρεύει το συγκεκριμένο τραγούδι.
Όταν ενημερώθηκε ότι ο Morake είχε ενοχληθεί, ο Jonasi πρότεινε να δημιουργήσουν μαζί ένα βίντεο όπου ο συνθέτης θα εξηγούσε το βαθύτερο νόημα της ιαχής. «Η κωμωδία έχει πάντα έναν τρόπο να ξεκινά συζητήσεις» ανέφερε ο Jonasi σε βίντεο στο Instagram, το οποίο συγκέντρωσε πάνω από 100.000 likes.
«Αυτή είναι η ευκαιρία σου να εκπαιδεύσεις πραγματικά τον κόσμο, γιατί τώρα οι άνθρωποι ακούνε,» συμπλήρωσε ο κωμικός. Ωστόσο, ο Jonasi άλλαξε γνώμη για τη συνεργασία όταν ο Morake, σε ανταλλαγή μηνυμάτων, τον χαρακτήρισε ως άνθρωπο που μισεί τον εαυτό του και την καταγωγή του.
Ο κωμικός υποστήριξε ότι η αντίδραση του Morake αγνόησε το υπόλοιπο έργο του, το οποίο εμβαθύνει σε μία πιο σύνθετη κριτική για τις αμερικανικές αποδόσεις της αφρικανικής ταυτότητας. Η υπόθεση πλέον βρίσκεται στα χέρια της δικαιοσύνης, αναδεικνύοντας τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην καλλιτεχνική ελευθερία και τον σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά.
Είναι σαφές ότι η διαμάχη αυτή ξεπερνά τα όρια μιας απλής παρεξήγησης. Η απόφαση του δικαστηρίου αναμένεται με ενδιαφέρον, καθώς θα θέσει ένα προηγούμενο για το πώς η σάτιρα μπορεί να αλληλεπιδρά με έργα που θεωρούνται ιερά για μία συγκεκριμένη κουλτούρα.
