Η Eurovision στο μικροσκόπιο – Η αποκαλυπτική έρευνα για την ενορχηστρωμένη κρατική εκστρατεία του Ισραήλ, η χρήση του διαγωνισμού ως εργαλείο «ήπιας ισχύος» για τη βελτίωση της διεθνούς εικόνας της χώρας και οι σφοδρές αντιδράσεις καλλιτεχνών παγκόσμιου βεληνεκούς που ζητούν μποϊκοτάζ
Ο διαγωνισμός τραγουδιού της Eurovision, που παραδοσιακά προβάλλεται ως μία γιορτή μουσικής ενότητας, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας θυελλώδους πολιτικής αντιπαράθεσης. Μια εκτενής έρευνα που είδε το φως της δημοσιότητας από τους New York Times αποκαλύπτει πως η κυβέρνηση του Ισραήλ ενορχήστρωσε μία «καλά οργανωμένη εκστρατεία» με στόχο να μετατρέψει τον θεσμό σε εργαλείο «ήπιας ισχύος».
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της αμερικανικής εφημερίδας, το Ισραήλ διεξήγαγε μία εκστρατεία επιρροής με κρατική υποστήριξη κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, γεγονός που πυροδότησε έντονες εικασίες σχετικά με την πιθανή αλλοίωση των τελικών αποτελεσμάτων.
Η έρευνα υποστηρίζει πως η ισραηλινή κυβέρνηση χρησιμοποίησε τον μουσικό διαγωνισμό ως μέσο για να «βελτιώσει την κλονισμένη φήμη της χώρας και να συσπειρώσει τη διεθνή υποστήριξη».
Οι προσπάθειες αυτές δεν ήταν περιστασιακές, αλλά αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδιασμού προώθησης που χρονολογείται τουλάχιστον από το 2018. Τα οικονομικά στοιχεία που παραθέτει το ρεπορτάζ είναι αποκαλυπτικά, καθώς το κράτος φέρεται να δαπάνησε τουλάχιστον ένα εκατομμύριο δολάρια για ενέργειες marketing γύρω από τη Eurovision.
Μέρος αυτής της χρηματοδότησης προήλθε απευθείας από το γραφείο hasbara του Πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, το οποίο είναι επιφορτισμένο με τη διαχείριση της δημόσιας εικόνας της χώρας στο εξωτερικό. Ειδικά για το έτος 2024, αναφέρεται πως διατέθηκαν περίπου 800.000 δολάρια με αποκλειστικό στόχο την «προώθηση της ψήφου» υπέρ της ισραηλινής συμμετοχής. Παρόλο που οι κανόνες του διαγωνισμού απαγορεύουν στις κυβερνήσεις να παρεμβαίνουν στην ψηφοφορία, η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) τηρεί μία προσεκτική στάση.
Ο διευθυντής Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision, Martin Green, δήλωσε στο παρελθόν πως, αν και οι ενέργειες του Ισραήλ ήταν υπερβολικές, δεν θεωρεί ότι συνέβαλαν καθοριστικά στην κατάληψη της δεύτερης θέσης από την Eden Golan το 2024 ή από τη Yuval Raphael το 2025.
Το δημοσίευμα των New York Times επισημαίνει μία παράδοξη λεπτομέρεια: οι διαγωνιζόμενοι του Ισραήλ κέρδισαν τη λαϊκή ψήφο ακόμα και σε χώρες όπου το κράτος του Ισραήλ είναι «βαθιά αντιπαθές». Ωστόσο, η εφημερίδα τονίζει πως δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η κυβέρνηση χρησιμοποίησε bots ή άλλες κρυφές μεθόδους για να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα.
Το 2025, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε δημοσιεύσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μία εικόνα που προέτρεπε το κοινό να ψηφίσει 20 φορές —τον μέγιστο επιτρεπόμενο αριθμό— υπέρ της Yuval Raphael. Την ίδια εικόνα διακίνησαν πολυάριθμες φιλοϊσραηλινές οργανώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενισχύοντας την αίσθηση μιας κατευθυνόμενης κινητοποίησης.
Ο Doron Medalie, πρώην δημιουργός τραγουδιών για το Ισραήλ στη Eurovision, υπερασπίστηκε αυτή τη στρατηγική.
«Όλοι ζηλεύουν και ενοχλούνται επειδή το Ισραήλ πετυχαίνει εξαιρετικά αποτελέσματα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Medalie, απορρίπτοντας τις επικρίσεις. Μετά την ολοκλήρωση του διαγωνισμού το 2025, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς ορισμένων χωρών απαίτησαν να δουν τα αναλυτικά δεδομένα της ψηφοφορίας, ενώ άλλοι ζήτησαν τη διενέργεια εξωτερικής έρευνας.
Παρά τις δεσμεύσεις του Martin Green για επανεξέταση της διαδικασίας, η οργάνωση δεν έλαβε ποτέ μία «πλήρη ανάλυση της ψήφου».
Η πίεση αυξήθηκε τον περασμένο Ιούλιο, όταν η Ισπανία, κατά τη διάρκεια συνάντησης των ραδιοτηλεοπτικών φορέων στο Λονδίνο, ζήτησε να ανοίξει συζήτηση για τη συμμετοχή του Ισραήλ και πίεσε για αλλαγή στο σύστημα ψηφοφορίας.
Στο πλαίσιο αυτό, επιστρατεύτηκε ο βετεράνος Τσέχος δημοσιογράφος Petr Dvorak για να πάρει συνεντεύξεις από μέλη της EBU. Συμπέρανε πως, αν και οι απόψεις διίστανται, ορισμένοι «ένιωσαν ότι το Ισραήλ ως κράτος χρησιμοποιεί μερικές φορές αυτό το γεγονός ως κάποιου είδους προωθητικό εργαλείο».
Ο Martin Green επανήλθε αργότερα τονίζοντας πως οι ενέργειες του Ισραήλ δεν αλλοίωσαν το αποτέλεσμα του 2025, αλλά απέφυγε να δώσει πρόσβαση στα λεπτομερή στοιχεία.
Παράλληλα, συμβούλεψε τους φορείς σχετικά με τη χρήση των social media για την προσέλκυση ψήφων, μία κίνηση που ερμηνεύτηκε ως παραδοχή ότι τέτοιες καμπάνιες μπορούν να επηρεάσουν την ψήφο, έστω και αν στην περίπτωση του Ισραήλ κρίθηκε ότι δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Μετά από μυστική ψηφοφορία, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς συμφώνησαν να αλλάξουν οι κανόνες για το 2026.
Πλέον, ο μέγιστος αριθμός ψήφων ανά θεατή μειώθηκε στις 10, από 20 που ίσχυε μέχρι πρότινος. Παρόλα αυτά, η ομάδα που στηρίζει τον εκπρόσωπο του Ισραήλ για το 2026, Noam Bettan, έχει ήδη μοιραστεί υλικό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενθαρρύνοντας τον κόσμο να τον ψηφίσει 10 φορές. «Η χρήση μιας άμεσης προτροπής για ψήφο 10 φορές για έναν καλλιτέχνη ή τραγούδι δεν συνάδει με τους κανόνες μας, ούτε με το πνεύμα του διαγωνισμού», δήλωσε ο Martin Green σε επίσημη τοποθέτησή του.
Ο Green επιχείρησε επίσης να καθησυχάσει το κοινό, υπογραμμίζοντας πως τέτοιες καμπάνιες δεν μπορούν να καθορίσουν την τελική έκβαση. Το Ισραήλ πρόκειται να συμμετάσχει κανονικά στον διαγωνισμό του 2026, ο οποίος ξεκινά αύριο, Τρίτη 12 Μαΐου. Σε ανοιχτή επιστολή του προς τους φίλους της Eurovision τον περασμένο Δεκέμβριο, ο Martin Green αναφέρθηκε στην απόφαση να συμπεριληφθεί η χώρα, αναγνωρίζοντας το φορτισμένο κλίμα.
«Πολλοί από εσάς θα νιώθετε έντονα συναισθήματα αυτή τη στιγμή, ιδιαίτερα γύρω από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή και το πώς αυτές οι πραγματικότητες συνδέονται με τον διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision», σημείωσε ο Green.
Ταυτόχρονα όμως, προειδοποίησε όσους «θέλουν να πάρουμε μία καθορισμένη θέση σε γεωπολιτικά γεγονότα», εξηγώντας πως «ο μόνος τρόπος με τον οποίο ο διαγωνισμός τραγουδιού της Eurovision μπορεί να συνεχίσει να ενώνει τους ανθρώπους είναι διασφαλίζοντας ότι οδηγούμαστε πρώτα και κύρια από τους κανόνες μας».
Η πίεση για αποκλεισμό του Ισραήλ παραμένει ασφυκτική, με την οργάνωση No Music For Genocide να πρωτοστατεί.
Σε ανοιχτή επιστολή που συνυπέγραψαν περισσότεροι από 1.100 εργαζόμενοι στον χώρο του πολιτισμού και καλλιτέχνες, καλούν τους θαυμαστές να μποϊκοτάρουν τη φετινή διοργάνωση, εκτός εάν απαγορευτεί η συμμετοχή του Ισραήλ. Η επιστολή, που δημοσιοποιήθηκε αρχικά στις 21 Απριλίου, φέρει τις υπογραφές ηχηρών ονομάτων της παγκόσμιας μουσικής σκηνής.
Ανάμεσα στους υπογράφοντες βρίσκονται οι Brian Eno, Massive Attack, Paloma Faith, Paul Weller, Kneecap, Hot Chip, Of Monsters and Men, IDLES, Primal Scream, Sigur Rós, Young Fathers, Mogwai και Black Country New Road. Τη λίστα συμπληρώνουν οι Erika de Casier, Nadine Shah, Dry Cleaning, Ólafur Arnalds, David Holmes, Nemahsis, Macklemore, Roger Waters, Peter Gabriel, Vacations, Smerz, καθώς και πολλοί πρώην φιναλίστ του διαγωνισμού.
Η μουσική βιομηχανία παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα την εξέλιξη της διοργάνωσης, καθώς η συζήτηση για τα όρια ανάμεσα στην τέχνη, την πολιτική προπαγάνδα και τη διεθνή διπλωματία φαίνεται πως δεν έχει λάβει ακόμα οριστικές απαντήσεις.
Ο φετινός Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision ξεκινά μέσα σε ένα περιβάλλον αμφισβήτησης και ηθικών διλημμάτων, με το βάρος των αποκαλύψεων να συνοδεύει κάθε νότα που θα ακουστεί στη σκηνή.
