Ο θάνατος του εμβληματικού τραγουδοποιού από το Δυτικό Τέξας, τα ίχνη που άφησε στην country και πέρα από αυτήν, και το τρυφερό αντίο του Bruce Springsteen.
Ο κόσμος της αμερικανικής μουσικής πενθεί τον χαμό του Joe Ely, του Τεξανού τραγουδοποιού που, χωρίς ποτέ να γίνει «όνομα κάθε σπιτιού», κατάφερε να διαμορφώσει γενιές δημιουργών μέσα από μία διαδρομή όπου η country συνδιαλέχθηκε με την punk και τη rock, παραμένοντας πάντα η ίδια ανυπότακτη και απρόβλεπτη.
Ο Ely έφυγε από τη ζωή στις 15 Δεκεμβρίου, σε ηλικία 78 ετών, στο σπίτι του στο Νέο Μεξικό. Εκπρόσωπός του επιβεβαίωσε ότι αιτία ήταν η άνοια με σωμάτια Lewy, η νόσος του Πάρκινσον και επιπλοκές από πνευμονία.
Η πορεία του Ely ξεκίνησε στη δεκαετία του 1970, όταν συνέπραξε με τους Jimmie Dale Gilmore και Butch Hancock για να ιδρύσουν τους The Flatlanders, ένα υπόγειο, ανήσυχο συγκρότημα της country που έμελλε να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν τη ρίζα και το ρίσκο στην αμερικανική τραγουδοποιία.
Ακολούθησε μία περίοδος απομάκρυνσής του από τη μουσική βιομηχανία, μέχρι που μία απρόσμενη φιλία με τον Joe Strummer των The Clash τον επανέφερε ηχηρά στο προσκήνιο: ο Joe Ely τραγούδησε δεύτερες φωνές στο εμβληματικό τραγούδι «Should I Stay or Should I Go» των Clash και, τη δεκαετία του 1990 και του 2000, επανενώθηκε επανειλημμένα με τους The Flatlanders, επιβεβαιώνοντας πως η δημιουργική του σπίθα δεν έσβησε ποτέ.
Παρότι δεν έγινε ποτέ mainstream στα μέτρα του Χόλιγουντ, ο Ely βρέθηκε πλάι σε μερικούς από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της εποχής του. Η εκτίμηση που απολάμβανε στους κύκλους των συναδέλφων του ήταν αδιαπραγμάτευτη, και η τρυφερή, ουσιαστική αποχαιρετιστήρια αναφορά του Bruce Springsteen επιβεβαιώνει το αποτύπωμά του.
Στις 16 Δεκεμβρίου, ο Springsteen ανάρτησε στα κοινωνικά δίκτυα ένα μήνυμα για τον χαμό του φίλου του: «Εδώ, είμαστε βαθιά θλιμμένοι για την απώλεια του Joe Ely, ενός μοναδικού Αμερικανού τραγουδιστή, σπουδαίου μουσικού και σπουδαίου καλλιτέχνη».
Και συνέχισε με λόγια που φωτίζουν μία προσωπική σχέση ετών: «Ήμουν αρκετά τυχερός ώστε να θεωρώ τον Joe αληθινό φίλο και θα μου λείψει εκείνη η φωνή και η συντροφιά του. Η καρδιά μας είναι με την υπέροχη σύζυγό του, Sharon, και την οικογένεια. Χάσαμε ένα αμερικανικό κλασικό».
Η περιγραφή «αμερικανικό κλασικό» συμπυκνώνει τον τρόπο που ο Ely προσέγγισε τη μουσική: με ευλάβεια στη ρίζα, αλλά και με τόλμη να την υπερβεί. Η country, όπως την υπηρέτησε, παρέμεινε ουσιώδης, όμως δεν φοβήθηκε να ανοιχτεί σε άλλες γλώσσες και ρυθμούς.
Η συνάντησή του με τους Clash δεν ήταν μία απλή παρένθεση στη δισκογραφία του Λονδίνου· ήταν η απόδειξη ότι οι γέφυρες ανάμεσα στις σκηνές χτίζονται από καλλιτέχνες που βλέπουν τη μουσική ως ενιαία επικράτεια. Η country εδώ στάθηκε περήφανη, συνομιλώντας με την punk και τη rock χωρίς άμυνες και ταμπέλες, κερδίζοντας νέες αποχρώσεις και ακροατήρια.
Τον δικό της αποχαιρετισμό απηύθυνε και το μουσικό φεστιβάλ Austin City Limits, που μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα τίμησε τον «ήρωα του Δυτικού Τέξας» όπως τον αποκαλεί η ίδια η τοπική μνήμη.
«Είμαστε βαθιά λυπημένοι για την είδηση του θανάτου του θρύλου της μουσικής Joe Ely. Για εμάς εδώ στο Austin City Limits, όπως και πολύ πέρα από τη σκηνή μας, ο Ely αναγνωριζόταν ως ένα είδωλο – ένας αντισυμβατικός, αδιάφορος για τις ταμπέλες των ειδών τραγουδοποιός, που έδινε εμφανίσεις οι οποίες εναλλάσσονταν ανάμεσα στο να αγγίζουν τις καρδιές μας και στο να λιώνουν τις κάμερές μας», ανέφερε διοργάνωση, αποτυπώνοντας με ακρίβεια το εκρηκτικό πάντρεμα ευαισθησίας και έντασης που χαρακτήριζε τις ζωντανές του εμφανίσεις.
Ο Joe Ely υπήρξε «cult» μορφή, όχι γιατί απευθύνθηκε σε λίγους, αλλά γιατί τίμησε τους λίγους που πίστεψαν πρώτοι, και έπειτα κέρδισε αθόρυβα τους πολλούς. Από τα μπαρ της ενδοχώρας μέχρι τις μεγάλες σκηνές, η παρουσία του υπήρξε σταθερά αυθεντική.
Στις ηχογραφήσεις του, η φωνή του είχε εκείνη την ευθραυστότητα που προδίδει αλήθεια, στις συνεργασίες του, μία γενναιοδωρία που ενώνει κόσμους. Δεν έτρεξε πίσω από το ρεύμα—η country τον είχε πάντα κοντά της, και εκείνος της ανταπέδωσε με τραγούδια που μιλούν για δρόμους, πρόσωπα και ορίζοντες, λες και κάθε στίχος ήταν ένα κομμάτι από το Τέξας και κάθε ρεφρέν μία επιστροφή στο σπίτι.
Οι αποχαιρετισμοί στα κοινωνικά δίκτυα, από τον Bruce Springsteen μέχρι το Austin City Limits, σκιαγραφούν τον πυρήνα της κληρονομιάς του: έναν καλλιτέχνη που υπήρξε ταυτόχρονα μοναδικός και ανοιχτός, σεμνός και επιδραστικός, «ήρωας του Δυτικού Τέξας» που δεν περιορίστηκε ποτέ από σύνορα. Όσοι τον είδαν στη σκηνή θυμούνται την ενέργεια που έκανε τα φώτα να τρεμοπαίζουν, όσοι τον άκουσαν στον δίσκο έπιασαν μία ειλικρίνεια που σπάνια καταγράφεται στην ταινία. Όλα μικρές αποδείξεις ότι η τέχνη του άντεχε στον χρόνο, ταξίδευε, συναντούσε, επέστρεφε.
Ο Joe Ely αφήνει πίσω του τη σύζυγό του, Sharon, και την κόρη του, Marie. Η είδηση του θανάτου του έρχεται να υπενθυμίσει πως οι σπουδαίες ιστορίες της αμερικανικής μουσικής δεν γράφονται μόνο από τους θορυβώδεις σταρ, αλλά και από τους αθόρυβους τεχνίτες που δίνουν στην παράδοση νέα ζωή.
Κι αν κάτι μένει από τα λόγια του Springsteenείναι ότι η απώλεια δεν αποτιμάται σε βραβεία ή λίστες επιτυχιών, αλλά στον τρόπο που ένα τραγούδι αλλάζει τον αέρα γύρω μας, που μία φωνή βρίσκει θέση στη μνήμη.
Ο Joe Ely υπήρξε από εκείνες τις φωνές που δεν ζητούν χώρο, αλλά τον κερδίζουν. Ανάμεσα στην αντοχή της country και την ατίθαση ορμή της punk, έστησε μία γέφυρα που θα διασχίζουν για καιρό όσοι αναζητούν αλήθεια στην τέχνη. Ο αποχαιρετισμός του Bruce Springsteen είναι η αναγνώριση μιας διαδρομής που φώτισε διακριτικά, αλλά ανεξίτηλα, τον χάρτη της αμερικανικής μουσικής. Και αυτό, πράγματι, είναι κλασικό.
