Στο κύκνειο άσμα των Genesis, ο Phil Collins παραδέχτηκε ότι «δεν θέλει πραγματικά να τραγουδήσει» το «Abacab». Από το ερωτηματικό του Tony Banks στην περιοδεία «The Last Domino?» μέχρι τις αναμνήσεις των θαυμαστών, μία ιστορία για το πότε —και πώς— σταματάς.
Υπάρχει κάτι σχεδόν συγκινητικό στο να παρακολουθείς τους ήρωες του rock να αποσύρουν σιγά-σιγά τα όργανα από τη σκηνή. Για χρόνια είχαμε την ψευδαίσθηση ότι οι περισσότεροι από αυτούς θα περιοδεύουν για πάντα, όμως η πραγματικότητα των σωμάτων και του χρόνου έρχεται επιτέλους και επιβάλλεται.
Αν έχασες τους Genesis στην πρόσφατη περιοδεία «The Last Domino?», πιθανότατα έχασες την τελευταία ευκαιρία να τους δεις μαζί. Το ερωτηματικό στον τίτλο άφηνε ένα μικρό παράθυρο, αλλά ο Phil Collins, στην αρχή κιόλας της περιοδείας, έμοιαζε βέβαιος πως αυτό ήταν το τέλος.
«Αυτή η αγγλική και αμερικανική περιοδεία, θα είναι αρκετή για μένα», είπε στο Mojo. «Το ερωτηματικό ήταν ιδέα του [πληκτρά] Tony Banks». Αργότερα, τόσο ο Banks όσο και ο μπασίστας/κιθαρίστας Mike Rutherford συμφώνησαν πως το τέλος είναι αναπόφευκτο — και ίσως σωτήριο.
Ο Banks το είπε καθαρά στην USA Today: «Νομίζαμε ότι η περιοδεία του 2007 θα ήταν το τέλος, και αυτό δεν ήταν ποτέ σχεδιασμένο, οπότε ήταν ένα όμορφο πράγμα που συνέβη. Αλλά είναι σημαντικό να ξέρεις πότε να σταματάς κάτι. Σκεφτόμουν τις προάλλες, ο Ed Sheeran παίζει για τέσσερις νύχτες στο Wembley και αυτό είναι μία υπέροχη στιγμή στην καριέρα του. Εμείς αγγίξαμε αυτή τη στιγμή πριν από 35 χρόνια. Οπότε θα έλεγα, αν θέλεις να δεις τους Genesis, μην το αφήσεις για την επόμενη φορά. Δεν είμαστε σαν τους Stones».
Όταν το λέει αυτό ένας άνθρωπος που είδε όλη την καμπύλη της επιτυχίας να ανεβαίνει και να κατεβαίνει, ξέρεις ότι δεν είναι πόζα. Είναι η συνειδητοποίηση της σωστής εξόδου. Ενδιάμεσα, οι «τρομάρες» υγείας που αντιμετώπισαν τα μέλη έκαναν αυτή τη συνειδητοποίηση ακόμη πιο απτή, οι πιθανότητες να ξαναπατήσουν όλοι μαζί σε σκηνή είναι μικρές.
Κάπου εδώ είναι που οι θαυμαστές γυρνούν πίσω και διαβάζουν το αφήγημα μιας σχεδόν εξηκονταετούς διαδρομής μέσα από τις λίστες των συναυλιών. Υπήρχαν τραγούδια που δεν έφυγαν ποτέ από το rotation, από τη στιγμή που πρωτοακούστηκαν: το «I Know What I Like (In Your Wardrobe)» και το «Turn It On Again» έγιναν κάτι σαν αιώνιοι παλμοί στα live. Άλλα, αντίθετα, χάνονταν με τον χρόνο, σαν αποσκευές που αφήνεις πίσω σε κάθε επόμενη στάση.
Αυτό συνέβη και με το «Abacab», εκείνο το κομμάτι-σύνθημα μιας εποχής όπου οι Genesis αναδιαμόρφωναν τον ήχο τους.
Μιλώντας στο Rolling Stone για την περιοδεία του 2007, ο Phil Collins θυμήθηκε μία στιγμή όπου σταμάτησε κυριολεκτικά στη μέση: «Στα μισά του πρώτου κουπλέ είπα: “Δεν θέλω πραγματικά να το τραγουδήσω. Δεν ξέρω για τι πράγμα μιλάει”». Το να αρνείσαι, ως frontman ενός τεράστιου συγκροτήματος, να δώσεις φωνή σε ένα τραγούδι δεν είναι μικρή απόφαση — αλλά ο Collins δεν ήταν ποτέ άνθρωπος που φοβόταν το ξεκάθαρο βήμα.
Κι ας βολεύει να το ξεχνάμε, οι Genesis δεν δέθηκαν ποτέ με το «πρέπει». Έχτισαν το μύθο τους ως προοδευτικοί δημιουργοί, με την αίσθηση ότι κάθε περίοδος θέλει άλλες τονικότητες, άλλες ανάσες. Όσο πλησίαζαν στη χρυσή ηλικία των «πρεσβυτέρων» του rock, τόσο αυξανόταν η ανάγκη να απογυμνώνονται οι συναυλίες από υλικό που δεν ένιωθαν πια δικό τους ή λειτουργικό.
Δεν ήταν το μόνο τραγούδι που βγήκε από το set. Από κλασικά προοδευτικά έπη όπως τα «Watcher of the Skies» και «Supper’s Ready» μέχρι pop επιτυχίες της μεσαίας περιόδου όπως τα «In Too Deep» και «Misunderstanding», πολλά ήρθαν και παρήλθαν.
Με δύο διαφορετικούς τραγουδιστές να έχουν σημαδέψει την ιστορία τους και μία δισκογραφία που απλώνεται σαν ψηφιδωτό δεκαετιών, είναι αδύνατο να στριμώξεις κάθε κομμάτι μνήμης σε ένα μόνο live.
Παρ’ όλα αυτά, στις πρόσφατες συναυλίες υπήρχαν αρκετά προοδευτικά κατάλοιπα από την εποχή του Peter Gabriel — ακόμη κι αν ο αρχικός frontman αρνήθηκε να συμμετάσχει. Μικρά τμήματα από το «The Lamb Lies Down on Broadway» βρέθηκαν στο ακουστικό set της περιοδείας «The Last Domino?», σαν κλείσιμο ματιού στην παλαιότερη, θεατρική τους περσόνα. Οι σκληροπυρηνικοί θαυμαστές ίσως να φώναζαν για το «The Musical Box», όμως αυτό θα ήταν υπέρβαση: τόσο βαθιά ταυτισμένο με τον Gabriel που δύσκολα μεταφράζεται αλλιώς πάνω στη σκηνή.
Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, το «Abacab» λειτουργεί σαν σημείωση στο περιθώριο: όχι γιατί δεν ήταν σημαντικό, αλλά γιατί η σχέση ενός καλλιτέχνη με ένα τραγούδι είναι ζωντανή — μεταβάλλεται, απομακρύνεται, επιστρέφει ή και σβήνει.
Το «δεν θέλω να το τραγουδήσω» του Collins δεν ακούγεται ως απαξίωση. Μοιάζει περισσότερο με μία τίμια αποδοχή του «δεν με εκφράζει πια». Και ίσως αυτή να είναι η καρδιά του πράγματος: η γενναιότητα να αφήνεις πίσω, να ελαφραίνεις τη λίστα, να συγκρατείς μόνο ό,τι αναπνέει σήμερα.
Το τέλος των Genesis —αν όντως είναι αυτό— γράφεται με ένα ερωτηματικό που πρότεινε ο Tony Banks, με μία ήρεμη παραδοχή από τον Mike Rutherford, με μία σειρά από προσεκτικά επιλεγμένα τραγούδια και με το βλέμμα στραμμένο όχι στο παρελθόν, αλλά στον πιο ειλικρινή αποχαιρετισμό.
Κάπου ανάμεσα στον Ed Sheeran που γεμίζει το Wembley και στους Rolling Stones που συνεχίζουν σαν να είναι έξω από τον χρόνο, οι Genesis θυμίζουν ότι κάθε συγκρότημα έχει το δικό του μέτρο. Και πως, όταν νιώθεις ότι η στιγμή πέρασε —«την αγγίξαμε πριν από 35 χρόνια», όπως είπε ο Banks— το πιο αξιοπρεπές είναι να το λες φωναχτά.
Αν υπάρχει ένα «καρφί» στο φέρετρο της ζωντανής ιστορίας τους, αυτό δεν είναι η σιωπή, αλλά οι επιλογές. Οι λίστες συναυλιών που γράφτηκαν με το μολύβι του παρόντος. Οι μικρές παραλείψεις που αφηγούνται, με τον τρόπο τους, το πιο σημαντικό: ότι οι Genesis δεν ήταν ποτέ ένα μουσειακό σχήμα, αλλά ένα σύνολο που, μέχρι τέλους, μετακινούσε τα έπιπλα για να χωράει ο αέρας. Κι αν κάποιος αναζητήσει τον ακριβή τίτλο αυτής της μετάβασης, ας τον βρει στο «Abacab» που δεν ειπώθηκε — κι όμως λέει πολλά.
Η τελευταία διαδρομή των Genesis δεν είναι μόνο μία υπόθεση νοσταλγίας. Είναι το μάθημα του σωστού timing, της εσωτερικής ακρόασης, της επιλογής. Από το ερωτηματικό του «The Last Domino?» μέχρι την άρνηση του Collins να τραγουδήσει το «Abacab», όσα έμειναν εκτός είναι εξίσου αποκαλυπτικά με όσα ακούστηκαν.
Κι αν δεν τους ξαναδούμε, θα υπάρχει πάντα αυτή η αίσθηση ότι το κλείσιμο έγινε όπως τους άρμοζε: με ειλικρίνεια, με μέτρο, με εκείνη την ήσυχη γενναιότητα που έχει πάντα το τελευταίο λόγο.
