Δύο διαφορετικοί κόσμοι συγκρούονται καθώς ο Jonny Greenwood των Radiohead και ο σκηνοθέτης Paul Thomas Anderson απαιτούν την αφαίρεση της μουσικής τους από το αμφιλεγόμενο ντοκιμαντέρ του Brett Ratner.
Η καλλιτεχνική δημιουργία συχνά ακολουθεί διαδρομές που οι δημιουργοί της δεν είχαν ποτέ φανταστεί, όμως υπάρχουν περιπτώσεις όπου η χρήση ενός έργου μοιάζει να παραβιάζει την ίδια την ψυχή της σύνθεσης. Όταν οι εύθραυστες, πολυεπίπεδες μελωδίες που συνέθεσε ο Jonny Greenwood για την ταινία «Phantom Thread» ακούστηκαν στο νέο ντοκιμαντέρ για τη Melania Trump, δημιουργήθηκε μία αισθητική και ηθική διάσταση που ξεπερνά τα στενά όρια των πνευματικών δικαιωμάτων.
Ο κιθαρίστας των Radiohead και ο στενός του συνεργάτης, σκηνοθέτης Paul Thomas Anderson, βρέθηκαν προ τετελεσμένου γεγονότος, αντιλαμβανόμενοι πως η δουλειά τους πλαισιώνει ένα εγχείρημα με το οποίο δεν επιθυμούν καμία σύνδεση.
Το ντοκιμαντέρ με τον τίτλο «Melania», το οποίο φέρει την υπογραφή του σκηνοθέτη Brett Ratner, κυκλοφόρησε συνοδευόμενο από τη δική του πρωτότυπη μουσική επένδυση, δια χειρός Tony Neiman. Ωστόσο, η παραγωγή επέλεξε να ενσωματώσει και διάφορα γνωστά μουσικά κομμάτια, συμπεριλαμβανομένου ενός τμήματος από την υποψήφια για Όσκαρ επένδυση του «Phantom Thread».
Σε μία νέα τους δήλωση, οι Greenwood και Anderson ξεκαθάρισαν πως ουδέποτε ενημερώθηκαν για τη χρήση της μουσικής τους στο ντοκιμαντέρ πριν από την κυκλοφορία του, εκφράζοντας την έντονη δυσαρέσκειά τους για την εξέλιξη αυτή.
Εδώ ανακύπτει ένα ενδιαφέρον νομικό και δεοντολογικό ζήτημα που αφορά τη σχέση του δημιουργού με το έργο του όταν αυτό ανήκει σε μεγάλες εταιρείες παραγωγής.
Όπως διευκρίνισε εκπρόσωπος των καλλιτεχνών: «Παρόλο που ο Jonny Greenwood δεν κατέχει τα πνευματικά δικαιώματα της μουσικής επένδυσης, η Universal παρέλειψε να τον συμβουλευτεί γι’ αυτή τη χρήση από τρίτους, γεγονός που συνιστά παραβίαση της συμφωνίας του ως συνθέτη».
Η δήλωση καταλήγει με σαφήνεια ως προς τις προθέσεις τους: «Ως αποτέλεσμα, ο Jonny και ο Paul Thomas Anderson ζήτησαν να αφαιρεθεί από το ντοκιμαντέρ».
Το εν λόγω περιστατικό δεν αποτελεί τη μοναδική μουσική «παραφωνία» στην παραγωγή. Εκτός από τη μουσική επένδυση του «Phantom Thread», το ντοκιμαντέρ περιλαμβάνει τραγούδια θρύλων της μουσικής όπως ο Michael Jackson, η Aretha Franklin, ο Elvis Presley και ο James Brown. Μια ιδιαίτερα αξιοσημείωτη επιλογή είναι το «Gimme Shelter» των Rolling Stones, το οποίο ακούγεται κατά την εναρκτήρια σεκάνς της ταινίας.
Η περίπτωση των Rolling Stones παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναδεικνύει τα κενά στη διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων παλαιότερων δεκαετιών. Παρότι το συγκρότημα έχει επανειλημμένα απαγορεύσει στον Donald Trump να χρησιμοποιεί τη μουσική τους στις προεκλογικές του συγκεντρώσεις, τα χέρια τους είναι δεμένα νομικά όσον αφορά τις ηχογραφήσεις πριν από το 1971. Το συγκρότημα δεν κατέχει τα δικαιώματα αυτών των ηχογραφήσεων, συμπεριλαμβανομένου του εμβληματικού ύμνου του 1969, γεγονός που επιτρέπει τη χρήση του παρά τις σφοδρές αντιρρήσεις τους.
Η συζήτηση γύρω από το «Melania», ωστόσο, δεν εξαντλείται στις μουσικές επιλογές. Το ντοκιμαντέρ, που κυκλοφόρησε στα τέλη Ιανουαρίου, συνοδεύεται από ένα ιλιγγιώδες κόστος παραγωγής και προώθησης που αγγίζει τα 75 εκατομμύρια δολάρια. Το υπέρογκο αυτό ποσό έχει προκαλέσει πλήθος ερωτημάτων στη βιομηχανία του θεάματος, με πολλούς να αναρωτιούνται αν η Amazon στήριξε το έργο ως μέσο άσκησης πολιτικής επιρροής προς την κυβέρνηση Trump.
Η υπόθεση ενισχύεται από το γεγονός ότι ο τεχνολογικός κολοσσός και ο ιδρυτής του, Jeff Bezos, διατηρούν ανοιχτές επιχειρηματικές υποθέσεις με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Από την πλευρά της, η Amazon MGM αρνήθηκε κατηγορηματικά οποιοδήποτε απώτερο κίνητρο. Εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η εταιρεία «αδειοδότησε την ταινία για έναν και μοναδικό λόγο — επειδή πιστεύουμε ότι οι πελάτες θα τη λατρέψουν». Η πραγματικότητα των αριθμών, ωστόσο, αφηγείται μία διαφορετική ιστορία, καθώς το «Melania» έχει αποφέρει περίπου 13 εκατομμύρια δολάρια στο box office κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες κυκλοφορίας του, ποσό που απέχει παρασάγγας από την απόσβεση της επένδυσης.
Ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας προσθέτει η επιστροφή του σκηνοθέτη Brett Ratner. Το «Melania» σηματοδοτεί το πρώτο του μεγάλο έργο μετά από μία δεκαετία αποχής, διάστημα κατά το οποίο βρέθηκε στο επίκεντρο σοβαρών καταγγελιών σεξουαλικής επίθεσης από πολλές γυναίκες — κατηγορίες τις οποίες ο ίδιος έχει αρνηθεί. Η ατμόσφαιρα στα γυρίσματα, σύμφωνα με αναφορές, απείχε πολύ από το να χαρακτηριστεί επαγγελματική.
Πηγές που μίλησαν στο παρελθόν περιέγραψαν μία παραγωγή «εξαιρετικά ανοργάνωτη και πολύ χαοτική». Ένα μέλος της ομάδας παραγωγής εξέφρασε μάλιστα την ηθική του δυσφορία, δηλώνοντας: «Νιώθω λίγο άβολα με το στοιχείο της προπαγάνδας σε αυτό. Αλλά ο Brett Ratner ήταν το χειρότερο κομμάτι της εργασίας σε αυτό το πρότζεκτ».
Η απαίτηση των Greenwood και Anderson για την αφαίρεση της μουσικής τους αποτελεί μία προσπάθεια διαχωρισμού της καλλιτεχνικής ταυτότητάς του από ένα προϊόν που φαίνεται να διχάζει τόσο με το περιεχόμενό του όσο και με τις συνθήκες δημιουργίας του.
Σε έναν κόσμο όπου η τέχνη συχνά εργαλειοποιείται, η στάση τους υπενθυμίζει ότι η μουσική φέρει τη σφραγίδα του δημιουργού της, ακόμη και όταν τα «ψιλά γράμματα» των συμβολαίων λένε το αντίθετο.
