Ένα μικρό θαύμα παραδοχής από τους LCD Soundsystem: ότι τα Χριστούγεννα χωράνε και την απόγνωση, και την προσμονή, και την επιστροφή.
Τον Δεκέμβριο, η πόλη φοράει γιρλάντες και οι σκέψεις σφίγγουν το παλτό τους. Κάπου ανάμεσα στις βιτρίνες που λάμπουν και στα ραντεβού που αναβάλλονται, υπάρχει εκείνο το λεπτό ράγισμα που δεν ακούγεται, αλλά επιμένει: η μοναξιά σε εποχή συνάθροισης.
Η pop υπόσχεται σωτηρία με καμπανάκια, τα κλασικά standards διαβεβαιώνουν πως όλα θα πάνε καλά, μα πάντα, σχεδόν μοιραία, ένα τραγούδι έρχεται και σταματάει τη γιορτή στη μέση. Για πολλούς, αυτό το τραγούδι, από την πλευρά της indie, γράφτηκε το 2015 από τους LCD Soundsystem. Ένας ύμνος χωρίς στολίδια, ένας χειμωνιάτικος καθρέφτης που σε κοιτάζει κατάματα: «Christmas Will Break Your Heart» (Τα Χριστούγεννα θα σου ραγίσουν την καρδιά).
Τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια ιστορικά ακολουθούν δύο διαδρομές. Στην πρώτη, η άμετρη γλύκα: ευχές, φιλιά κάτω από γκι, ένα ρυθμικό χτύπημα στον ώμο που υπόσχεται ότι, έστω για λίγο, ο κόσμος είναι απλός.
Στη δεύτερη, εκείνη η γλυκόπικρη παραδοχή ότι η γιορτή είναι πιο περίπλοκη από τα φωτάκια της. Οι κλασικοί το ήξεραν ήδη. Βάλε στη σειρά το «Wonderful Christmastime» του Paul McCartney και το «Happy Xmas (War Is Over)» του John Lennon με τη Yoko Ono, και θα νιώσεις τον απόλυτο αποσυντονισμό, ή την τέλεια ισορροπία, αναλόγως τη διάθεση.
Το «Last Christmas» των Wham! ξεγελά ως προς τη μελωδία και την ακαταμάχητη συνθεσάιζερ μελαγχολία του, μα στο κέντρο του χτυπάει ένας χωρισμός, τραγουδισμένος από τον George Michael σαν εξομολόγηση με ρυτίδα.
Για έναν αιώνα τώρα, τα ίδια τρία τραγούδια επιστρέφουν σαν παρηγορητικό έθιμο: «Silent Night», «White Christmas», «Jingle Bells». Ο καθένας τα δοκίμασε, από τη Stevie Nicks και τους The Rolling Stones μέχρι τους Korn και τους Foo Fighters.
Η παράδοση των διασκευών μας κάνει συνεπιβάτες στο ίδιο έλκηθρο. Όμως πού και πού, κάποιος τολμά να γράψει ένα νέο, αυθεντικό τραγούδι που μπαίνει κατευθείαν στον κανόνα. Και τότε συμβαίνει αυτό που μοιάζει αδύνατο: ένα νέο κομμάτι γίνεται κλασικό σχεδόν από την πρώτη ανάσα του.
Το 2015, οι LCD Soundsystem έμοιαζαν με φάντασμα που μιλούσε μέσα από βινύλια και ντοκιμαντέρ. Η αποχαιρετιστήρια τελετή στο «Madison Square Garden» της Νέας Υόρκης είχε ήδη γίνει μύθος, αποτυπωμένη στην ταινία «Shut Up and Play the Hits» και στο box set «The Long Goodbye».
Οι φήμες για επανένωση γεννήθηκαν πριν καν στεγνώσει ο ιδρώτας στη σκηνή, αλλά για πέντε ολόκληρα χρόνια δεν ακούστηκε τίποτα νέο. Κι ύστερα, παραμονή Χριστουγέννων, ένα κλικ: ένα κομμάτι που δεν έμοιαζε με θριαμβευτική επιστροφή, μα με μυστική επιστολή. «Christmas will break your heart». Μια χειρόγραφη κάρτα που έφτασε αργά, αλλά έφτασε.
Ο James Murphy, με εκείνη τη μειλίχια ειλικρίνειά του, εξήγησε πώς δημιουργήθηκε. «Υπήρχε αυτό το καταθλιπτικό χριστουγεννιάτικο τραγούδι που σιγοτραγουδούσα στον εαυτό μου τα τελευταία οκτώ χρόνια», έγραψε, «και κάθε χρόνο ξεχνούσα ότι ήθελα να το φτιάξω μέχρι τον Δεκέμβριο, οπότε είναι απλώς πολύ αργά για να ηχογραφήσεις και να κυκλοφορήσεις ένα χριστουγεννιάτικο τραγούδι».
Η συγκυρία το επέτρεψε: ο Al Doyle βρισκόταν ανάμεσα σε περιοδείες με τους Hot Chip, ο Pat Mahoney και η Nancy Whang «ήταν σπίτι», ενώ ο Tyler Pope πέταξε από το Βερολίνο στη Νέα Υόρκη για να βρεθεί στο στούντιο.
Ο Murphy περιέγραψε το κομμάτι με σκοτεινό χιούμορ: «Είναι ένα ακόμη από εκείνα τα τραγούδια που είχαν περίπου 75 στίχους, τους οποίους μειώσαμε σε οκτώ για να κρατήσουμε σε έλεγχο τα ποσοστά αυτοκτονιών. Καλή διασκέδαση!». Μια προειδοποίηση και μαζί μία ομολογία: ο σκοπός δεν ήταν να στολιστεί η λύπη, αλλά να ακουστεί χωρίς άμυνες.
Το αποτέλεσμα, τέσσερα λεπτά και κάτι, είναι μία προσευχή με κρύα ανάσα. Πιάνο που σκάβει ευθείες γραμμές στο χιόνι, τύμπανα που μπαίνουν διστακτικά σαν βηματισμοί σε παγωμένο πεζοδρόμιο, μία μελωδία που δεν παρακοιτάει.
Και στη μέση, ο James Murphy, περισσότερο αφηγητής παρά frontman, να ψιθυρίζει αλήθειες που αποφεύγουμε όλο τον χρόνο για να μας βρουν ακριβώς εκείνη τη μία νύχτα. «Τα Χριστούγεννα θα σου ραγίσουν την καρδιά», τραγουδά, «αν ο κόσμος σου μοιάζει μικρός, κι αν στο τηλέφωνο δεν υπάρχει κανείς που να νιώθεις αρκετά κοντά για να καλέσεις». Είναι η χαμηλή αυτοεκτίμηση μιας εποχής που επιδεικνύει επιτυχία, η ζεστασιά που δεν φτάνει μέχρι μέσα.
Όσο προχωρά, το τραγούδι βαραίνει. «Και τα Χριστούγεννα θα λιώσουν την ψυχή σου, σαν εκείνο το χαλαρό rock εν ρολ», συνεχίζει, «κι ύστερα θα πνίξουν την αγάπη σου, σαν καταιγίδα που κατεβαίνει από ψηλά, πάνω στις ξεθωριασμένες αναμνήσεις σου από μία κανονική ζωή».
Για κάποιον, το «κανονικό» μοιάζει ήδη ξένο. Για κάποιον άλλον, η κανονικότητα είναι ένας μύθος που φωτίζει μόνο στις διαφημίσεις. Το τραγούδι δεν καταθέτει θεωρίες, αλλά επιστρέφει διαρκώς στην ίδια ανθρώπινη σκηνή: ένα πρόσωπο μπροστά σε ένα παράθυρο, μία πόλη που λάμπει, ένα κινητό που δεν χτυπά.
Κι όμως, μέσα στον πάγο του τραγουδιού υπάρχει ένα λεπτό ρήγμα φωτός. Στο τελειωτικό στροβίλισμα, όταν η φωνή από εξομολόγηση γίνεται κραυγή, ο Murphy αφήνει να περάσει μία φράση σαν σωσίβιο: «Κι όμως, γυρίζω σπίτι σε σένα. Μπορείς να με δεις;».
Εκεί, ανεβαίνει από τα έγκατα της ενοχής και της εξάντλησης, σε μία ευφορία σχεδόν rock, μία υπόσχεση που δεν λύνει τα προβλήματα αλλά τα αντικρίζει: η αγάπη, ή έστω η επιθυμία της, είναι ακόμη δυνατή. Αυτή η κορύφωση, ένα ερμηνευτικό ξέσπασμα σαν ορμητικό κύμα, είναι που μετατρέπει το κομμάτι σε τελετουργικό: δεν παρηγορεί, αλλά συνυπογράφει τον πόνο.
Το ερώτημα είναι αν οι LCD Soundsystem έγραψαν το πιο θλιμμένο χριστουγεννιάτικο τραγούδι της indie. Ίσως. Ή, ακριβέστερα, έγραψαν ένα από αυτά που συλλαμβάνουν ολόκληρο το φάσμα των γιορτινών αισθημάτων χωρίς να κλείνουν το μάτι.
Εκεί όπου το «Wonderful Christmastime» μας βάζει στο πάρτι και το «Happy Xmas (War Is Over)» μας ζητά ευθύνη, όπου το «Last Christmas» δίνει μελαγχολία σε μέτρο, η ατάκα «Τα Χριστούγεννα θα σου ραγίσουν την καρδιά» στέκει σε μία γωνία και περιγράφει ό,τι οι υπόλοιποι προσπερνούν. Ο James Murphy δεν κρύβεται πίσω από ειρωνεία, η ειρωνεία του γίνεται εργαλείο τρυφερότητας. Η παραγωγή είναι συγκρατημένη, δομημένη σαν ανάσα που παγώνει στο τζάμι: κάθε όργανο μένει στη θέση του, μέχρι που στο τέλος η φωνή τη σπάει.
Το πλαίσιο της επιστροφής κάνει το τραγούδι ακόμη πιο ηχηρό. Μια μπάντα που είχε αποχαιρετήσει με ένα μνημειώδες live επέστρεψε όχι με θριαμβευτικό single, αλλά με μία μικρή, σχεδόν μυστική εξομολόγηση.
Σε μία εποχή που το «καινούργιο» έπρεπε να κραυγάζει, εκείνοι προτίμησαν ένα ψηφιακό σημείωμα παραμονή Χριστουγέννων. Η πράξη ήταν το ίδιο το μήνυμα: δεν γιορτάζουμε όλοι με τον ίδιο τρόπο, δεν επιστρέφουμε όλοι με την ίδια ταχύτητα. Κάποιες επιστροφές γίνονται ψιθυριστά. Κι όμως, το ίχνος τους μένει για χρόνια.
Υπάρχει και κάτι ακόμη που χαρίζει στο κομμάτι τη σπανιότητα του «μελλοντικού κλασικού». Πολλά χριστουγεννιάτικα τραγούδια ζητούν από εμάς να πιστέψουμε σε μία βελούδινη εκδοχή του εαυτού μας.
Ο στίχος «Τα Χριστούγεννα θα σου ραγίσουν την καρδιά» μας ζητά να πιστέψουμε στο αντίθετο: σε εκείνη την αμήχανη, ατελή, κουρασμένη εκδοχή μας που φτάνει ως την πόρτα, με το κασκόλ λοξό, και λέει «είμαι εδώ». Η μελαγχολία του δεν είναι πόζα, είναι εργαλείο αναγνώρισης. Όποιος το ακούει, βρίσκει χώρο να υπάρξει χωρίς να υποδυθεί.
Κι αν τελικά ρωτάμε αν είναι «το πιο θλιμμένο», ίσως το πραγματικό μέτρο να είναι άλλο: πόσο αληθινά μάς κοιτά. Σε μία περίοδο που συχνά καταλήγει σε άσκηση σύγκρισης, το τραγούδι των LCD Soundsystem προσφέρει μία μορφή παρηγοριάς που δεν λαμπυρίζει: την άδεια να είμαστε θλιμμένοι χωρίς να χάνουμε την επιθυμία της επιστροφής.
Αυτό το μικρό θαύμα της παραμονής του 2015 παραμένει, χρόνια μετά, ένας από τους λίγους χριστουγεννιάτικους ύμνους που δεν σβήνουν μαζί με τα λαμπάκια. Γιατί έμαθε να καίει από μέσα, αθόρυβα, εκεί όπου η γιορτή και η απώλεια συνυπογράφουν την ίδια κάρτα: «Κι όμως, γυρίζω σπίτι σε σένα. Μπορείς να με δεις;».
