Η RAYE μεταμόρφωσε επτά χρόνια δημιουργικής ασφυξίας, ψυχικών συγκρούσεων και βιομηχανικών αδιεξόδων σε μία ανεξάρτητη αυτοκρατορία, κατακτώντας τα charts, τα BRIT Awards και τη διεθνή αναγνώριση με δύο βαθιά προσωπικά άλμπουμ που άλλαξαν οριστικά την πορεία της καριέρας της.
Η RAYE κοιτάζει πλέον το παρελθόν της σαν μία μακρινή, σχεδόν ξένη εποχή. Η 28χρονη Βρετανίδα τραγουδίστρια, η οποία μέσα σε λίγα χρόνια εξελίχθηκε σε μία από τις πιο ισχυρές ανεξάρτητες παρουσίες της σύγχρονης pop και R&B σκηνής, κατάφερε να μετατρέψει μία επώδυνη διαδρομή μέσα στη μουσική βιομηχανία σε μία ιστορία καλλιτεχνικής απελευθέρωσης.
Το πρόσφατο δεύτερο άλμπουμ της, «This Music May Contain Hope.», έχει ήδη εξελιχθεί σε μία από τις πιο πολυσυζητημένες κυκλοφορίες της χρονιάς. Πίσω όμως από τη θριαμβευτική εικόνα, τις sold out συναυλίες και τις δισεκατομμύρια αναπαραγωγές στις πλατφόρμες streaming, κρύβονται χρόνια απογοήτευσης, εξουθενωτικής πίεσης και βαθιάς προσωπικής αναμέτρησης.
Σε μία ηλιόλουστη ημέρα του Μαρτίου στο Λος Άντζελες, η RAYE θυμήθηκε μία παλιά της συνέντευξη. Στην οθόνη εμφανιζόταν μία πολύ νεότερη εκδοχή του εαυτού της, με ξανθά ατίθασα μαλλιά και βλέμμα γεμάτο φιλοδοξία.
«Η φωνή μου ήταν λίγο πιο τσιριχτή τότε», είπε γελώντας σε μία νέα συνέντευξή της στο Billboard. «Έλεγα συνέχεια “Χρειάζομαι απλώς μία ευκαιρία”. Ήμουν τόσο νέα και τόσο πεινασμένη».
Η ευκαιρία αυτή τελικά ήρθε, αλλά ύστερα από μία εξαντλητική διαδρομή. Η αρχή έγινε το 2014, όταν υπέγραψε συμβόλαιο με την Polydor Records πιστεύοντας ότι είχε ήδη αγγίξει το όνειρό της. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.
Παρότι η ίδια ήθελε να δημιουργήσει ολοκληρωμένα άλμπουμ με soul, jazz και R&B επιρροές, η δισκογραφική της προωθούσε κυρίως EDM singles και συνεργασίες. Παράλληλα, αξιοποιούσε τις στιχουργικές της ικανότητες για λογαριασμό άλλων καλλιτεχνών, με την RAYE να συμβάλλει δημιουργικά σε τραγούδια της Beyoncé, της Charli xcx και της Ellie Goulding, ενώ η δική της προσωπική καριέρα παρέμενε στάσιμη.
«Στο Ηνωμένο Βασίλειο η dance πουλούσε πάρα πολύ», εξήγησε.
Μέχρι το 2021, η κατάσταση είχε φτάσει σε οριακό σημείο. Η τραγουδίστρια δημοσίευσε μία σειρά από tweets που προκάλεσαν τεράστια αίσθηση στη μουσική βιομηχανία.
«Τελείωσα με το να είμαι η ευγενική pop star», έγραψε τότε. «Θέλω να κάνω το άλμπουμ μου τώρα, παρακαλώ, αυτό είναι το μόνο που θέλω».
Σήμερα, η εικόνα της είναι εντελώς διαφορετική. Το ξανθό look έχει δώσει τη θέση του σε ένα κομψό καστανό καρέ, ενώ τα τατουάζ με τις σημαίες της Βρετανίας, της Ελβετίας και της Γκάνας στο χέρι της υπενθυμίζουν διαρκώς την καταγωγή της.
Σχεδιάζει μάλιστα να κάνει ακόμα ένα τατουάζ, πιθανότατα μία τρομπέτα, ως αναφορά στον θεατρικό και μαξιμαλιστικό χαρακτήρα του «This Music May Contain Hope.».
Πριν όμως από αυτή τη δημιουργική άνθηση, προηγήθηκε μία μακρά περίοδος εσωτερικής κατάρρευσης.
«Ήταν επτά χρόνια μίας πολύ ταραχώδους και περίπλοκης σχέσης με τη ζωή και τον σκοπό μου και όσα δημιουργούσα», εξήγησε. «Ο άνθρωπος που είμαι τώρα είναι τόσο διαφορετικός. Μου αρέσει πραγματικά αυτό που είμαι τώρα».
Σταμάτησε για λίγο και συμπλήρωσε: «Τότε δεν μου άρεσε αυτό που ήμουν».
Η RAYE αποφεύγει να επιστρέφει συχνά σε εκείνη την περίοδο. Όταν μιλά για μουσική, συναυλίες ή ακόμα και για τα αγαπημένα της παιχνίδια Nintendo, γελά, κινείται συνεχώς και γεμίζει τον χώρο με ενέργεια. Όταν όμως η συζήτηση στρέφεται στα χρόνια της Polydor, η διάθεσή της αλλάζει αισθητά.
«Δεν ήμουν σε καλό σημείο», είπε συγκρατημένα. «Δεν ήμουν δίπλα σε καλούς ανθρώπους ούτε έκανα καλά πράγματα».
Μέσα από τη μουσική της έχει μιλήσει ανοιχτά για προβλήματα ψυχικής υγείας, ζητήματα αυτοεικόνας και εξάρτησης από ουσίες. Σήμερα δηλώνει νηφάλια, ξεκαθαρίζοντας πάντως πως το αλκοόλ δεν αποτέλεσε ποτέ τον βασικό της εθισμό.
«Είχα χτίσει κάποιες πολύ καταστροφικές συνήθειες», ανέφερε. «Προφανώς ήμουν δυστυχισμένη. Αυτή η βιομηχανία είναι αμείλικτη».
Η απογοήτευση εντάθηκε ακόμη περισσότερο όταν άρχισε να εργάζεται επαγγελματικά ως τραγουδοποιός. Απόφοιτη της περίφημης BRIT School και αυτοδίδακτη χρήστρια του GarageBand ήδη από την προεφηβική ηλικία, η RAYE βρέθηκε αντιμέτωπη με πρακτικές που, όπως λέει, υποβάθμιζαν συστηματικά τη συνεισφορά της.
«Ρωτήστε οποιονδήποτε τραγουδοποιός», είπε με πικρία. «Ξέρουν πολύ καλά πώς λειτουργεί αυτό».
Η ίδια πρωτοστάτησε αργότερα σε πρωτοβουλίες υπέρ των δημιουργών, συμβάλλοντας μέσω της The Ivors Academy σε συμφωνία με τη βρετανική κυβέρνηση και τις μεγάλες δισκογραφικές, ώστε να εξασφαλίζονται ημερήσιες αποζημιώσεις και κάλυψη εξόδων για τους τραγουδοποιός στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Παρόλα αυτά, οι ανισότητες στις αμοιβές και οι αμφισβητήσεις γύρω από τα δικαιώματα παραμένουν καθημερινό πρόβλημα. Η RAYE μάλιστα είδε τις μικρότερες αδελφές της, Amma και Absolutely, να αντιμετωπίζουν τις ίδιες συμπεριφορές.
«Ο κόσμος πιστεύει ότι επειδή είσαι “ένα μικρό κορίτσι”, δεν δικαιούσαι αναγνώριση», είπε εμφανώς φορτισμένη. «Επειδή έβαλες μερικά synths, έκανες τα ακόρντα και το vocal production, θεωρούν ότι δεν είσαι παραγωγός. Αυτό συνέβαινε ξανά και ξανά και στις αδελφές μου».
Κατά τη διάρκεια αυτών των δύσκολων χρόνων, η στήριξη άλλων γυναικών της μουσικής αποδείχθηκε καθοριστική. Η Halsey τής έδωσε μεγάλη δύναμη όταν επαίνεσε τη μουσική της στην περιοδεία «Hopeless Fountain Kingdom» το 2018.
Η Charli xcx, από την άλλη, τη βοήθησε να αποκτήσει αυτοπεποίθηση πάνω στη σκηνή. «Μου είπε “Πάρε τη βούρτσα σου. Κοίτα τον εαυτό σου στον καθρέφτη”», θυμήθηκε η RAYE.
Η Halsey δήλωσε για εκείνη: «Κατάλαβα αμέσως ότι ήταν ευγενική, αστεία, έξυπνη και αποφασισμένη. Πολύ γρήγορα διαπίστωσα επίσης ότι υπήρχαν εμπόδια στον δρόμο της. Μιλούσε για τη δισκογραφική της με απογοήτευση και εξάντληση, αλλά χωρίς ούτε ίχνος παραίτησης».
Η RAYE μνημονεύει επίσης τη στήριξη της SZA και της Taylor Swift, με τις οποίες συνεργάστηκε ως opening act το 2023 και το 2024 αντίστοιχα . «Είμαι πραγματικά ευγνώμων για όλα αυτά τα κορίτσια», είπε. «Αυτός ο λίγος χρόνος που αφιέρωσαν σε μένα με έκανε να πιστέψω περισσότερο στον εαυτό μου».
Η οριστική ρήξη με την Polydor ήρθε όταν της ζητήθηκε για ακόμη μία φορά να αποδείξει την εμπορική δυναμική ενός single προτού της επιτραπεί να ηχογραφήσει άλμπουμ. Το τραγούδι ήταν το «Call on Me».
Είκοσι ημέρες μετά τα tweets της, στις 19 Ιουλίου 2021, ανακοίνωσε δημόσια: «Σήμερα σας μιλάω ως ανεξάρτητη καλλιτέχνιδα».
Η Polydor συμφώνησε να τη λύσει από το συμβόλαιό της, σε μία ασυνήθιστα ομαλή αποχώρηση για τα δεδομένα της βιομηχανίας. Η ελευθερία αυτή, ωστόσο, συνοδεύτηκε από τρόμο. «Ήμουν απόλυτα τρομοκρατημένη», παραδέχθηκε.
Η νέα εποχή της RAYE έγινε γρήγορα εμφανής. Στο στούντιο του Λος Άντζελες όπου πραγματοποιήθηκε η συνέντευξη, αρνήθηκε επίμονα να φορέσει τα ψηλοτάκουνα που κρατούσε η βοηθός της, επιλέγοντας να μείνει με τις χνουδωτές παντόφλες της. Η εικόνα λειτουργούσε σχεδόν συμβολικά. Πλέον η ίδια έπαιρε όλες τις αποφάσεις.
Την ίδια στιγμή, η μπάντα της προετοιμαζόταν για τη μεγάλη βορειοαμερικανική περιοδεία της, ενώ η RAYE είχε ήδη εξασφαλίσει μία από τις πιο περιζήτητες θέσεις support act της χρονιάς, ανοίγοντας τις συναυλίες του Bruno Mars στην περιοδεία «The Romantic».
Το single «Where Is My Husband!» έφτασε τον Απρίλιο στο No. 11 του Billboard Hot 100, σημειώνοντας την υψηλότερη θέση της καριέρας της στις ΗΠΑ. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε παρουσιάσει το τραγούδι στα iHeartRadio Music Awards μπροστά σε καλλιτέχνες όπως η Taylor Swift.
Με εμφανή ικανοποίηση θυμήθηκε επίσης τη στιγμή που τραγούδησε δυνατά τη μεγάλη επιτυχία της μπροστά σε ανθρώπους από την «παλιά δισκογραφική». «Ήταν υπέροχο να ουρλιάζω αυτό το τραγούδι μπροστά τους», είπε χαμογελώντας.
Η πορεία της ως ανεξάρτητης καλλιτέχνιδας εξελίχθηκε σε εμπορικό και καλλιτεχνικό φαινόμενο. Μετά την αποχώρησή της από την Polydor, συγκέντρωσε δισεκατομμύρια streams, κατέκτησε δύο No. 1 singles στο Ηνωμένο Βασίλειο και απέσπασε επτά BRIT Awards, έξι από τα οποία μέσα στο 2024, σημειώνοντας ιστορικό ρεκόρ.
Ο Julius «J» Erving της Human Re Sources θεωρεί πως βρίσκεται στον δρόμο για να γίνει η πρώτη πραγματικά παγκόσμια ανεξάρτητη superstar.
Η ίδια δυσκολεύεται ακόμη να εξηγήσει πώς συνέβη όλο αυτό. «Ούτε καν ξέρω τι κάναμε», είπε γελώντας. «Ήταν ασταμάτητη δουλειά».
Η περίοδος εκείνη περιλάμβανε ατελείωτα ταξίδια, ελάχιστο ύπνο, αυτοχρηματοδότηση και αμέτρητες εξυπηρετήσεις μεταξύ φίλων. Η RAYE θυμήθηκε γυρίσματα video clips μέσα στο σπίτι της, με σακούλες στα παράθυρα και αυτοσχέδιο φωτισμό.
«Θυμάμαι να φέρνω την 070 Shake στο σαλόνι μου για να γυρίσουμε το μέρος της στο “Escapism.” με ένα περίεργο κυκλικό φως», ανέφερε.
Το πρώτο πράγμα που ήθελε να κάνει ως ανεξάρτητη καλλιτέχνιδα ήταν ξεκάθαρο: να δημιουργήσει επιτέλους το άλμπουμ που ονειρευόταν. Έτσι γεννήθηκε το «My 21st Century Blues», ένα άλμπουμ γεμάτο jazz, soul, gospel, R&B και pop στοιχεία, με τη συμμετοχή του παραγωγού Mike Sabath.
Παράλληλα, βρήκε στο πρόσωπο του πατέρα της, Paul Keen, τον ιδανικό μάνατζερ. Ο πρώην business analyst ανέλαβε προσωρινά την εκπροσώπησή της γύρω στο 2019 ή 2020, ύστερα από δικό της αίτημα. «Στην αρχή υπήρχε σύνδρομο απατεώνα», είπε ο ίδιος. «Μετά ήρθε μία πολύ γρήγορη διαδικασία μάθησης».
Η RAYE περιέγραψε τη συνεργασία τους με συγκίνηση: «Είχα περάσει πολλά ως νεαρό κορίτσι σε αυτή τη βιομηχανία χωρίς προστασία. Ήμουν αρκετά τραυματισμένη. Μόλις ο πατέρας μου άρχισε να δουλεύει μαζί μου, ένιωσα αμέσως ασφάλεια».
Ένα μεγάλο μέρος αυτού του τραύματος συνδεόταν με τη σεξουαλική κακοποίηση που είχε υποστεί. Η οικογένειά της έμαθε τι είχε συμβεί όταν άκουσε για πρώτη φορά το «Ice Cream Man.», τραγούδι που αναφερόταν σε παραγωγό ο οποίος της επιτέθηκε. «Περάσαμε μία ολόκληρη μέρα κλαίγοντας», είπε.
Ο Paul Keen θυμάται ακόμη το σοκ της στιγμής. «Δεν μπορούσα καν να το επεξεργαστώ», ανέφερε.
Όταν η RAYE ολοκλήρωσε το «My 21st Century Blues», αναζήτησε συνεργάτες παντού. Πολλοί απέρριψαν το άλμπουμ. «Οι δισκογραφικές έλεγαν όχι. Οι εταιρείες διανομής έλεγαν όχι. Όλοι έλεγαν όχι», θυμήθηκε.
Η Human Re Sources αποτέλεσε τη μοναδική εξαίρεση. Ο J Erving αποφάσισε να συνεργαστεί μαζί της πριν καν ολοκληρώσει την ακρόαση του πρώτου τραγουδιού, του «Oscar Winning Tears.». «Ένιωσα πολύ τυχερός που οι άλλοι δεν το άκουσαν όπως εγώ», είπε.
Τον Ιούνιο του 2022 υπέγραψαν συμφωνία αποκλειστικής αδειοδότησης, διατηρώντας η RAYE πλήρη ιδιοκτησία των ηχογραφήσεών της.
Η τεράστια έκρηξη ήρθε με το «Escapism.», ένα τραγούδι βαθιά προσωπικό για την προσπάθειά της να μουδιάσει συναισθηματικά τον εαυτό της στις πιο σκοτεινές περιόδους της ζωής της. Το τραγούδι έφτασε στο No. 22 του Billboard Hot 100 και κατέκτησε το No. 1 στο Ηνωμένο Βασίλειο, οδηγώντας το «My 21st Century Blues» στο No. 2 των chars.
Η ίδια δημοσίευσε τότε βίντεο όπου κλαίει στο πάτωμα κρατώντας την πλακέτα της επιτυχίας. Παρά τη θεαματική ανατροπή της ζωής της, η RAYE γνωρίζει ότι η ιστορία της αποτελεί εξαίρεση. Όταν ρωτήθηκε τι συμβουλή θα έδινε σε νέους μουσικούς σχετικά με τις μεγάλες δισκογραφικές εταιρείες, στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη να χτίσουν πρώτα το δικό τους κοινό και να γνωρίζουν επακριβώς τους οικονομικούς όρους κάθε συμφωνίας.
Όταν όμως η ερώτηση αφορούσε καλλιτέχνες εγκλωβισμένους σε δυστυχισμένα συμβόλαια, δυσκολεύτηκε να απαντήσει. «Ειλικρινά δεν ξέρω», είπε ύστερα από παύση. «Ίσως να προσπαθήσετε να μιλήσετε με τη δισκογραφική σας…» Η φράση έμεινε μετέωρη.
Σήμερα, η οικογένεια Keen λειτουργεί σαν μία μικρή καλλιτεχνική κοινότητα. Στο Radio City Music Hall της Νέας Υόρκης, όπου η RAYE πραγματοποίησε δύο sold out εμφανίσεις, οι αδελφές της συμμετείχαν στο soundcheck, ενώ η μητέρα της Sarah φρόντιζε προσωπικά όλο το προσωπικό της περιοδείας.
Λίγες ώρες αργότερα, η RAYE εμφανίστηκε στη σκηνή με μία εντυπωσιακή κόκκινη τουαλέτα εμπνευσμένη από το παλιό Hollywood, διευθύνοντας μία μπάντα 21 μουσικών.
Η SZA δήλωσε για εκείνη: «Περιμένω να φτάσει σε επίπεδο Céline Dion. Είναι απίστευτη: η γραφή της, η φωνή της, οι μελωδίες της, η αφοσίωσή της στην αληθινή καλλιτεχνία».
Η ίδια η RAYE αντιμετωπίζει πλέον τη μουσική ως θεραπεία. Στις συναυλίες της επαναλαμβάνει συχνά τη φράση «η μουσική είναι φάρμακο», ιδιαίτερα όταν ερμηνεύει το «Ice Cream Man.» στο πιάνο.
Σε μία ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή στη Νέα Υόρκη δήλωσε: «Η σεξουαλική επίθεση και ο βιασμός είναι λέξεις για τις οποίες σταμάτησα να ζητώ συγγνώμη όταν τις λέω δυνατά».
Με δάκρυα στα μάτια συνέχισε: «Ένας κακός άνθρωπος δεν μπορεί να μπει στη ζωή μου και να μου πει “τώρα θα είσαι ο μισός εαυτός σου”. Το αρνούμαι αυτό».
Το «This Music May Contain Hope.» δημιουργήθηκε μέσα σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες από το ντεμπούτο της. «Ένιωσα ελεύθερη», εξήγησε. «Ήταν εγώ απέναντι στον εαυτό μου. Δεν συμβιβάστηκα σε τίποτα».
Το άλμπουμ εστιάζει έντονα στην ψυχική υγεία, επηρεασμένο και από τις συζητήσεις που είχε με άνδρες του περιβάλλοντός της σχετικά με τα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών ανδρών στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η ομιλία της Chappell Roan στα Βραβεία Grammy του 2025, σχετικά με την ανάγκη προστασίας της ψυχικής υγείας των καλλιτεχνών, τη συγκίνησε βαθιά. «Ήθελα να δημιουργήσω μουσική που να επιτρέπει σε αυτά τα συναισθήματα να βγουν στην επιφάνεια και να αντιμετωπιστούν», είπε.
Παράλληλα, η RAYE επιτρέπει στον εαυτό της να εκφράσει ανοιχτά και τη ρομαντική της πλευρά. Στο «Where Is My Husband!» αναζητά με χιούμορ τον μελλοντικό σύντροφό της, ενώ στο «Nightingale Lane.» εξερευνά τη θλίψη της ερωτικής απώλειας.
«Έχουν περάσει τόσα χρόνια που το dating μοιάζει σχεδόν εξωγήινο για μένα», είπε γελώντας. «Κάποιες μέρες νιώθω γεμάτη αυτοπεποίθηση και χαρά. Άλλες βλέπω μία ρομαντική κομεντί και αναρωτιέμαι “Πού είναι; Πού;”».
Στην καρδιά όμως του άλμπουμ βρίσκεται η ελπίδα. Στο «Life Boat.», η RAYE και οι δικοί της άνθρωποι επαναλαμβάνουν τη φράση: «Δεν τα παρατάω ακόμα».
Η ίδια αποτελεί πλέον ζωντανή απόδειξη της δύναμης αυτής της επιμονής. Τον Ιούνιο θα τιμηθεί με το Hal David Starlight Award στο Songwriters Hall of Fame, ενώ από τον Αύγουστο έως τον Ιανουάριο θα εμφανίζεται δίπλα στον Bruno Mars κατά τη διάρκεια της περιοδείας του.
Παρά την παγκόσμια αναγνώριση, η νοοτροπία της ανεξάρτητης δημιουργού παραμένει αναλλοίωτη. Κατά τη διάρκεια των συναυλιών της ζητά ακόμη από το κοινό να βγάζει τα κινητά του και να σκανάρει QR codes που οδηγούν απευθείας στις πωλήσεις του άλμπουμ της.
«Μπορεί να κάναμε sold out το Radio City», είπε κλείνοντας πονηρά το μάτι στο κοινό της. «Αλλά εξακολουθώ να είμαι ανεξάρτητη καλλιτέχνιδα».
