Sinéad O’Connor: Το ξυρισμένο κεφάλι δεν ήταν μόδα – ήταν η πιο δυνατή κραυγή ελευθερίας

Από την εμβληματική εικόνα του «Nothing Compares 2 U» μέχρι τη δημόσια δήλωση πίστης στο Ισλάμ, η Sinéad O’Connor επέλεξε συνειδητά πώς θα παρουσιάζει τον εαυτό της – κόντρα στις προσδοκίες της μουσικής βιομηχανίας και μιας πατριαρχικής κοινωνίας.

Αν υπάρχει ένα σημάδι αναγνώρισης της Sinéad O’Connor που πέρασε στη συλλογική μνήμη, αυτό είναι το ξυρισμένο κεφάλι της. Για πολλούς, η εικόνα της στο video clip της μπαλάντας «Nothing Compares 2 U» το 1990 –ένα μεγάλο κοντινό στο πρόσωπό της, δάκρυα να κυλούν ενώ τραγουδά– είναι από τις πιο εμβληματικές στιγμές της ποπ κουλτούρας του 20ού αιώνα. Τότε, στα τέλη των ’80s και στις αρχές των ’90s, μία γυναίκα καλλιτέχνις με ξυρισμένο κεφάλι ήταν εξαίρεση.

Γιατί, λοιπόν, η Sinéad επέλεξε αυτόν τον «ριζικό» δρόμο; Οι λόγοι, όπως και η ζωή της, είναι συγκινητικοί και αποκαλυπτικοί.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, την ανακάλυψε ο κιθαρίστας των U2, The Edge. Το 1985 υπέγραψε γρήγορα το πρώτο της συμβόλαιο και δύο χρόνια αργότερα κυκλοφόρησε το πρώτο άλμπουμ της, «The Lion and the Cobra».

Λίγο μετά την υπογραφή εκείνου του συμβολαίου, η τότε νεοφερμένη στη σκηνή αποφάσισε να ξυρίσει τα μακριά, σκούρα μαλλιά της. Όπως εξήγησε αργότερα, δεν ήθελε να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της μουσικής βιομηχανίας και το έκανε για να το δείξει έμπρακτα.

Fontaines D.C.: «Μοναδική και λυτρωτική εμπειρία» η διασκευή στη Sinead O’Connor για το φιλανθρωπικό άλμπουμ της War Child

Σε συνέντευξη με τον τηλεοπτικό ψυχολόγο Dr. Phil το 2017, αποκάλυψε ότι κράτησε αυτό το κούρεμα γιατί δεν ήθελε να την αντιμετωπίζουν ως «όμορφη». Φοβόταν, μάλιστα, ότι με μακριά μαλλιά θα ήταν περισσότερο εκτεθειμένη σε κίνδυνο από άνδρες.

«Η αδερφή μου είχε υπέροχα κόκκινα μαλλιά, άξια ζήλιας. Αλλά η μητέρα μου είχε βάλει στο μυαλό της ότι τα μαλλιά της αδερφής μου ήταν άσχημα και αηδιαστικά. Και όταν είχα κι εγώ μακριά μαλλιά, άρχισε να μας παρουσιάζει: εμένα ως την όμορφη κόρη της και εκείνη ως την άσχημη κόρη της. Κι έτσι τα έκοψα. Δεν ήθελα να είμαι όμορφη».

Η εξομολόγηση δεν σταμάτησε εκεί. «Ήταν επικίνδυνο να είσαι όμορφη, γιατί όπου κι αν πήγαινα, με παρενοχλούσαν. Αυτό ήταν ένα μεγάλο μέρος του – δεν ήθελα να με βιάσουν ή να με παρενοχλήσουν, δεν ήθελα να ντύνομαι σαν κορίτσι, δεν ήθελα να είμαι όμορφη. Άλλα κορίτσια σου την έπεφταν όταν ήσουν όμορφη».

Υπήρχε όμως και μία καλλιτεχνική γραμμή άμυνας. Ήθελε να διατηρήσει ένα ανδρόγυνο παρουσιαστικό ώστε να μη «σκεπάσει» το ταλέντο της.

«Κάποια μέρα με ρώτησαν αν θα άφηνα τα μαλλιά μου να μακρύνουν και αν θα φορούσα κοντές φούστες – ήθελαν να με πουλήσουν με βάση τη σεξουαλικότητά μου. Αλλά δεν ήθελα να με βάλουν σε ταμπέλα. Αν επρόκειτο να είμαι επιτυχημένη, θα ήταν μόνο επειδή είμαι μία καλή μουσικός», έχει πει.

Η ζωή της ασυμβίβαστης Sinéad O’Connor μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη

Με τα χρόνια, το ξυρισμένο κεφάλι έγινε προέκταση του εαυτού της: «Δεν νιώθω ο εαυτός μου όταν δεν έχω ξυρίσει τα μαλλιά μου. Ακόμα κι όταν γίνω γριά, έτσι θα τα φοράω».

Το 2018, η Sinéad O’Connor ασπάστηκε το Ισλάμ και από τότε άρχισε να φορά κάλυμμα κεφαλής. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους ανάρτησε στο Twitter φωτογραφία της με χιτζάμπ, ενημερώνοντας τους θαυμαστές της: «Με αυτό θα ήθελα να ανακοινώσω ότι είμαι περήφανη που έγινα Μουσουλμάνα». Στη συνέχεια άλλαξε το όνομά της σε Magda Davitt, εξηγώντας ότι ήθελε «να είναι ελεύθερη από γονεϊκές κατάρες».

Στην τελευταία της συνέντευξη πριν από τον θάνατό της, το 2022, μίλησε στη βρετανική ταμπλόιντ The Sun και επανήλθε στους αρχικούς λόγους που την οδήγησαν να αψηφήσει τους δισκογραφικούς και να ξυρίσει το κεφάλι της.

«Ήξερα απλώς ότι δεν ήθελα ένας άνδρας να μου λέει ποια ή τι πρέπει να είμαι ή πώς να ακούγομαι. Προέρχομαι από μία πατριαρχική χώρα στην οποία μου υπαγορεύουν τι μπορώ και τι δεν μπορώ να κάνω επειδή είμαι κορίτσι. Σκέφτηκα, αν δεν το αφήσω να μου το πάρει το σύστημα και δεν το αφήσω να μου το πάρει ο πατέρας μου, τότε δεν θα το αφήσω να μου το πάρει κανένας άλλος».

Τον Σεπτέμβριο του 2019 εμφανίστηκε στo «Late Late Show» του ιρλανδικού τηλεοπτικού σταθμού RTE, ερμηνεύοντας το «Nothing Compares 2 U» με χιτζάμπ. Η εμφάνιση έγινε πολύ γρήγορα το πιο προβεβλημένο απόσπασμα στην ιστορία της εκπομπής.

Dua Lipa: Η συγκινητική ωδή στη Sinead O’Connor με το «Nothing Compares 2 U»

Η Sinéad O’Connor επέλεξε από νωρίς να αφηγηθεί η ίδια την εικόνα της: ένα ξυρισμένο κεφάλι ως δήλωση ελευθερίας, μία φωνή που δεν υπακούει σε βιομηχανικές προσταγές, μία παρουσία που δεν διαπραγματεύεται την ασφάλεια και την αξιοπρέπειά της.

Από το «The Lion and the Cobra» μέχρι το «Nothing Compares 2 U» και από την απόφαση να αντισταθεί στη σεξουαλικοποίηση έως τη δημόσια έκφραση της πίστης της, η πορεία της υπήρξε αδιάκοπη άρνηση συμμόρφωσης. Το σύμβολο που δημιούργησε –λιτό, εκκωφαντικό, αδιαπραγμάτευτο– παραμένει, όπως και η φωνή της, αδύνατο να ξεχαστεί.

Σε έναν κόσμο που η εικόνα εξακολουθεί να λειτουργεί ως νόμισμα και ως όπλο, η Sinéad O’Connor διάλεξε να την απογυμνώσει από κάθε «πρέπει». Έγινε είδωλο χωρίς να θέλει να γίνει, σύμβολο χωρίς να το σχεδιάσει, αλλά έμεινε μέχρι τέλους αυτό που φοβούνται περισσότερο οι βιομηχανίες και οι πατριαρχίες: μία γυναίκα που επιμένει να ορίζει μόνη το σώμα, τη φωνή και την πίστη της.

Κι αν η εικόνα της με το ξυρισμένο κεφάλι χαραχτεί τόσο βαθιά στη μνήμη μας, είναι επειδή αποτυπώνει ακριβώς αυτό – μία καλλιτέχνιδα που, κοιτάζοντας κατάματα την κάμερα, αρνείται να κατεβάσει τα μάτια.