Το YouTube ανακοινώνει αύξηση – ρεκόρ στις πληρωμές, όμως η συζήτηση για το πραγματικό μερίδιο των δημιουργών παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ, καθώς τα ποσοστά μοιάζουν ανησυχητικά χαμηλά.
Σε μία ανακοίνωση που σίγουρα προκάλεσε αίσθηση, ο Lyor Cohen, παγκόσμιος επικεφαλής μουσικής του YouTube, αποκάλυψε κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Billboard Latin Music Week την Τετάρτη, 22 Οκτωβρίου, ότι η πλατφόρμα κατέβαλε πάνω από 8 δισεκατομμύρια δολάρια στη μουσική βιομηχανία κατά την τελευταία περίοδο 12 μηνών.
Ένας αριθμός που, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει κολοσσιαίος και υποδηλώνει μία υγιή σχέση μεταξύ του τεχνολογικού γίγαντα και του κόσμου της μουσικής.
Η αλήθεια είναι ότι το ποσό που λαμβάνει η μουσική βιομηχανία από το YouTube έχει διπλασιαστεί μέσα σε λίγο περισσότερο από τρία χρόνια. Για να έχουμε μία τάξη μεγέθους, το YouTube είχε καταβάλει 6 δισεκατομμύρια δολάρια στη μουσική βιομηχανία —ένα ποσό που μοιράζεται σε δισκογραφικές εταιρείες, μουσικούς εκδότες και οργανισμούς συλλογικών δικαιωμάτων— για το δωδεκάμηνο που έληξε τον Ιούνιο του 2022.
Αυτή η πληρωμή των 6 δισεκατομμυρίων αποτελούσε ήδη ένα τεράστιο άλμα από τα 4 δισεκατομμύρια που το YouTube είχε πληρώσει στους κατόχους μουσικών δικαιωμάτων κατά την αντίστοιχη περίοδο μόλις ένα χρόνο νωρίτερα.
Το YouTube δεν αποκαλύπτει τον ακριβή αριθμό των μεμονωμένων συνδρομητών του YouTube Music, αλλά η εταιρεία ανακοίνωσε τον Μάρτιο ότι ξεπέρασε τους 125 εκατομμύρια συνδρομητές παγκοσμίως, τόσο για το YouTube Music όσο και για το YouTube Premium, την έκδοση της υπηρεσίας βίντεο χωρίς διαφημίσεις που περιλαμβάνει και πρόσβαση στο YouTube Music.
Η πλατφόρμα προσφέρει επίσης ένα φθηνότερο πακέτο, το Premium Lite, το οποίο παρέχει προβολή χωρίς διαφημίσεις για τα πάντα εκτός από τα μουσικά βίντεο, αλλά δεν περιλαμβάνει ακρόαση χωρίς διαφημίσεις στο YouTube Music. Φυσικά, δικαιώματα παράγονται και από τους δωρεάν χρήστες που παρακολουθούν μουσικά βίντεο με διαφημίσεις, οι οποίοι ανέρχονται στα 2 δισεκατομμύρια κάθε μήνα.
Ωστόσο, πίσω από αυτούς τους εντυπωσιακούς αριθμούς, κρύβεται μία πιο σύνθετη πραγματικότητα που εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Ενώ το συνολικό ποσό των 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων ακούγεται τεράστιο, το ποσοστό που τελικά φτάνει στους καλλιτέχνες ανά αναπαραγωγή (per-stream payout) παραμένει ένα από τα χαμηλότερα στον κλάδο του streaming.
Όταν 2 δισεκατομμύρια χρήστες που υποστηρίζονται από διαφημίσεις παράγουν ένα μέρος αυτού του ποσού, γίνεται σαφές ότι η αξία κάθε μεμονωμένης αναπαραγωγής είναι απειροελάχιστη. Αυτό το μοντέλο, αν και εξαιρετικά κερδοφόρο για το YouTube, διαιωνίζει μία κατάσταση όπου οι ανεξάρτητοι καλλιτέχνες και οι μικρότεροι δημιουργοί αγωνίζονται να επιβιώσουν, βλέποντας εκατομμύρια streams να μεταφράζονται σε πενιχρά έσοδα.
Η συζήτηση, επομένως, δεν θα έπρεπε να εστιάζει μόνο στο συνολικό ποσό, αλλά στο πόσο δίκαια κατανέμεται αυτός ο πλούτος.
Την ίδια στιγμή, η κυριαρχία της πλατφόρμας έχει επεκταθεί από τα smartphones στις μεγαλύτερες οθόνες των σπιτιών μας. Από τον Φεβρουάριο, το YouTube βρίσκεται στην κορυφή της κατάταξης της Nielsen όσον αφορά το μερίδιο τηλεθέασης των Αμερικανών. Τον Αύγουστο, το μερίδιο του YouTube έφτασε το 13,1%, ακολουθούμενο από την Disney με 9,7%, το Netflix με 8,7% και την NBCUniversal με 7,6%.
Αυτή η παντοδυναμία στον χώρο του θεάματος καθιστά το YouTube έναν απαραίτητο εταίρο για τη μουσική βιομηχανία, αλλά ταυτόχρονα του δίνει μία τεράστια διαπραγματευτική ισχύ που, όπως φαίνεται, δεν μεταφράζεται πάντα σε καλύτερους όρους για τους ίδιους τους δημιουργούς.
================
Γιατί οι καλλιτέχνες αισθάνονται προδομένοι από το YouTube
Ενώ οι γίγαντες του streaming, όπως το Spotify και η Apple Music, ανταγωνίζονται για το ποιος θα προσφέρει υψηλότερες αμοιβές, η μεγαλύτερη πλατφόρμα βίντεο στον κόσμο συνεχίζει να δέχεται σφοδρή κριτική για τις πενιχρές απολαβές της, δημιουργώντας ένα «χάσμα αξίας» που απειλεί τη βιωσιμότητα της μουσικής δημιουργίας.
Το YouTube, με τα δισεκατομμύρια των χρηστών του, έχει αναδειχθεί αδιαμφισβήτητα στη μεγαλύτερη πλατφόρμα κατανάλωσης μουσικής στον πλανήτη. Κάθε λεπτό, εκατοντάδες χιλιάδες ώρες περιεχομένου ανεβαίνουν στους διακομιστές του, με ένα τεράστιο ποσοστό αυτού να είναι μουσική.
Παρόλα αυτά, όταν η συζήτηση στρέφεται στα χρήματα που επιστρέφουν στους ανθρώπους που δημιουργούν αυτή τη μουσική, η εικόνα θολώνει. Η πλατφόρμα κατηγορείται συστηματικά ότι πληρώνει ένα κλάσμα από ό,τι οι ανταγωνιστές της, διαιωνίζοντας αυτό που η μουσική βιομηχανία αποκαλεί με οργή «χάσμα αξίας».
Η καρδιά του προβλήματος βρίσκεται στους αριθμούς. Ενώ οι ακριβείς υπολογισμοί είναι περίπλοκοι και επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως η γεωγραφική προέλευση του ακροατή και το αν προέρχεται από συνδρομητή Premium, οι εκτιμήσεις σκιαγραφούν μία ζοφερή εικόνα.
Πηγές της βιομηχανίας υπολογίζουν ότι το YouTube πληρώνει κατά μέσο όρο περίπου 0,002 δολάρια ανά αναπαραγωγή. Συγκριτικά, το Spotify, το οποίο επίσης δέχεται κριτική για τις αμοιβές του, πληρώνει μεταξύ 0,003 και 0,005 δολαρίων, ενώ η Apple Music, που λειτουργεί αποκλειστικά με συνδρομές, πλησιάζει το 0,01 δολάριο ανά stream.
Αυτό σημαίνει ότι για να κερδίσει ένας καλλιτέχνης το ίδιο ποσό, χρειάζεται πολλαπλάσιες αναπαραγωγές στο YouTube σε σχέση με τις άλλες πλατφόρμες. Ένα εκατομμύριο streams στο YouTube μπορεί να μεταφραστεί σε περίπου 2.000 δολάρια, ένα ποσό που πρέπει να μοιραστεί μεταξύ δισκογραφικής εταιρείας, εκδοτών, συνθετών και, τέλος, του ίδιου του καλλιτέχνη.
Η Διεθνής Ομοσπονδία της Φωνογραφικής Βιομηχανίας (IFPI) έχει επανειλημμένα κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας την κραυγαλέα αναντιστοιχία μεταξύ της τεράστιας κατανάλωσης μουσικής στο YouTube και των εσόδων που παράγονται για τη δημιουργική κοινότητα. Καλλιτέχνες όπως ο David Byrne έχουν μιλήσει ανοιχτά για το πώς το τρέχον μοντέλο καθιστά σχεδόν αδύνατη την επιβίωση για οποιονδήποτε δεν ανήκει στην απόλυτη ελίτ της παγκόσμιας μουσικής σκηνής.
Από την πλευρά της, η Google, η μητρική εταιρεία του YouTube, προβάλλει μία διαφορετική αφήγηση. Οι εκπρόσωποί της επισημαίνουν τα τεράστια συνολικά ποσά που καταβάλλουν ετησίως στη μουσική βιομηχανία —μιλούν για δισεκατομμύρια δολάρια— και τονίζουν τον αναντικατάστατο ρόλο της πλατφόρμας ως εργαλείο προώθησης και ανακάλυψης νέων καλλιτεχνών.
Επίσης, υποστηρίζουν, επίσης, ότι το επιχειρηματικό τους μοντέλο, που βασίζεται κυρίως στις διαφημίσεις και όχι στις συνδρομές, παράγει εκ φύσεως χαμηλότερα έσοδα ανά χρήστη σε σύγκριση με τις premium υπηρεσίες.
Ωστόσο, οι επικριτές αντικρούουν ότι το YouTube εκμεταλλεύεται νομικά «παραθυράκια», όπως οι διατάξεις «ασφαλούς λιμένα» (safe harbor) της αμερικανικής νομοθεσίας περί πνευματικών δικαιωμάτων (DMCA). Αυτές οι διατάξεις, που σχεδιάστηκαν για μία άλλη εποχή του διαδικτύου, προστατεύουν τις πλατφόρμες από την ευθύνη για το περιεχόμενο που ανεβάζουν οι χρήστες τους.
Αυτό δίνει στο YouTube μία τεράστια διαπραγματευτική ισχύ έναντι των δισκογραφικών εταιρειών. Αντί να αδειοδοτεί τη μουσική προληπτικά, όπως το Spotify, μπορεί να περιμένει από τους κατόχους των δικαιωμάτων να εντοπίσουν και να αναφέρουν το περιεχόμενό τους μέσω του συστήματος Content ID, και στη συνέχεια να προσφέρει την επιλογή της νομισματοποίησης με τους δικούς του, συχνά μη ευνοϊκούς, όρους.
«Είναι σαν να λες σε έναν ιδιοκτήτη καταστήματος», είχε πει κάποτε ένας αναλυτής, «“δεν θα σε πληρώσω ενοίκιο, αλλά θα σου επιτρέψω να μαζεύεις τα ψιλά που αφήνουν οι πελάτες στο πάτωμα”».
Η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσει αυτό το χάσμα με τη νέα Οδηγία για τα Πνευματικά Δικαιώματα, ιδίως με το αμφιλεγόμενο Άρθρο 17, αποτέλεσε μία προσπάθεια να μετατοπιστεί η ευθύνη προς τις πλατφόρμες, υποχρεώνοντάς τες να συνάπτουν δίκαιες συμφωνίες αδειοδότησης.
Παράλληλα, η ίδια η Google έχει λανσάρει το YouTube Music, μία συνδρομητική υπηρεσία που προσφέρει υψηλότερες αμοιβές, σε μία προσπάθεια να ανταγωνιστεί άμεσα την Apple και το Spotify. Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των χρηστών παραμένει στην δωρεάν, υποστηριζόμενη από διαφημίσεις εκδοχή, εκεί όπου η μουσική ρέει άφθονη και οι αμοιβές παραμένουν πενιχρές.
Στο τέλος της ημέρας, το ζήτημα αγγίζει την ίδια την ψυχή της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Το YouTube προσέφερε μία πρωτοφανή δημοκρατικοποίηση της πρόσβασης στη μουσική, επιτρέποντας σε καλλιτέχνες από μία γκαρσονιέρα στο Τόκιο ή ένα υπόγειο στην Αθήνα να βρουν παγκόσμιο κοινό. Αυτή η συνεισφορά είναι αναμφισβήτητη.
Όμως, η υπόσχεση της ψηφιακής εποχής δεν ήταν μόνο η πρόσβαση, αλλά και η βιωσιμότητα. Όταν η πιο δημοφιλής πλατφόρμα αποτυγχάνει να ανταμείψει δίκαια τους δημιουργούς που αποτελούν το θεμέλιο της επιτυχίας της, το μέλλον της μουσικής, ως επαγγέλματος και όχι απλώς ως χόμπι, τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση. Η μελωδία μπορεί να παίζει για δισεκατομμύρια, αλλά ο ήχος που ακούν οι περισσότεροι μουσικοί είναι αυτός της σιωπηλής απογοήτευσης.
Ενώ η ανακοίνωση του Lyor Cohen είναι σίγουρα ένα θετικό νέο που καταδεικνύει την αυξανόμενη οικονομική συνεισφορά του YouTube στη μουσική, δεν πρέπει να μας αποπροσανατολίζει από τη μεγάλη εικόνα. Όσο οι αριθμοί – μαμούθ επισκιάζουν τη συζήτηση για τα χαμηλά ποσοστά απόδοσης ανά stream, η βιωσιμότητα για την πλειοψηφία των καλλιτεχνών θα παραμένει ένα άπιαστο όνειρο.
Η πραγματική νίκη δεν θα έρθει όταν οι πλατφόρμες ανακοινώνουν απλώς μεγαλύτερα συνολικά ποσά, αλλά όταν διασφαλίζουν ένα δίκαιο και διαφανές οικοσύστημα που επιτρέπει σε κάθε δημιουργό να ζει από την τέχνη του.
