Από το «Mr. Roboto» έως το «Come Sail Away», μία αναδρομή στη μουσική των Styx – ενός συγκροτήματος που έμαθε να φαντάζεται το αύριο πριν από εμάς, και να το μελοποιεί σαν προσωπικό μας ημερολόγιο.
Υπάρχει κάτι σχεδόν ποιητικό στο ερώτημα «ποιο τραγούδι θα μπορούσε να είχε προβλέψει το μέλλον της ανθρωπότητας;». Κι αν αυτό το ερώτημα το απευθύνεις στους Styx, το βάρος του γίνεται διπλό, γιατί αυτό το συγκρότημα από το Σικάγο έζησε τις δεκαετίες όπου η rock έφτιαχνε όχι μόνο ύμνους, αλλά και μύθους για το τι μας περιμένει. Ένωσαν το μελόδραμα με την αφηγηματική τόλμη, την όπερα της αρένας με τα υπόγεια άγχη της τεχνολογίας, το όνειρο της διαφυγής με την ύπουλη γοητεία της αυταπάτης.
Οι θαυμαστές τους το ξέρουν: με τους Styx, το μέλλον δεν είναι απλώς χρονικό σημείο, είναι σκηνικό.
Αν αναζητήσεις μία και μόνο πυξίδα στο έργο τους, δύσκολα ξεφεύγεις από το «Mr. Roboto». Όχι ως χιουμοριστική σφήνα μιας εποχής γεμάτης συνθεσάιζερ, αλλά ως δραματουργικό κέντρο μιας ολόκληρης εποχής που τώρα μοιάζει πιο σύγχρονη από ποτέ.
Το τραγούδι, κομμάτι της θεατρικής αφήγησης του «Kilroy Was Here», μιλά για μεταμφιέσεις και επιτήρηση, για τον άνθρωπο που κρύβεται πίσω από μία μάσκα – μηχανή για να επιβιώσει. Είναι σαν να ακούς μία προσευχή από το μέλλον προς το παρόν: «σώσε με από την αποξένωση που εγώ ο ίδιος δημιούργησα».
Η φράση «Domo arigato, Mr. Roboto» έγινε ανέμελο σύνθημα, αλλά στο βάθος του ακούγεται ο σφυγμός μιας εποχής που αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πια σκηνικό, αλλά συγκάτοικος.
Κι όμως, οι Styx δεν ήταν ποτέ μόνο σκοτεινή προφητεία. Το «Come Sail Away» είναι ο αντίλογος – μία έκθεση ιδεών πάνω στο πώς η νοσταλγία μπορεί να γίνει καύσιμο για να φύγεις μακριά, να ανέβεις ψηλότερα, να πιστέψεις πως η παιδική φαντασία μπορεί να ανοίξει άστρα.
Η αφήγηση ξεκινά γήινα, σχεδόν εξομολογητικά, και καταλήγει στο διάστημα, με ένα ταξίδι που δεν χρειάζεται διαβατήριο, μόνο πίστη. Αν ένα τραγούδι όριζε το μέλλον ως δυνατότητα, ως ανοιχτό πεδίο όπου η ελπίδα δεν ντρέπεται να τραγουδήσει δυνατά, θα ήταν αυτό.
Άλλοτε οι Styx γίνονται καθρέφτης που αντανακλά τις ψευδαισθήσεις μας. Το «The Grand Illusion» μιλά για τον κόσμο του θεάματος και των ρόλων, χρόνια πριν τα κοινωνικά δίκτυα κάνουν «κανονικότητα» την επιμελημένη περσόνα. Μας ψιθυρίζει ότι οι ταμπέλες με τις οποίες παρηγορούμαστε είναι σκηνικά που πέφτουν με το πρώτο ρεύμα. Αν το αύριο θα οριστεί από κάτι, ίσως είναι από την ικανότητά μας να καταλαβαίνουμε πότε μας ξεγελά ο ίδιος μας ο καθρέφτης.
Υπάρχει και η αιχμηρή, παρανοϊκή ενέργεια του «Renegade», το τραγούδι που ακούγεται σαν συναγερμός φυγής και τιμωρίας. Δεν αφορά άμεσα την ουτοπία ή τη δυστοπία, αλλά παγώνει αυτή την οικεία στιγμή που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι ο χρόνος του τελειώνει. Είναι υπενθύμιση: το μέλλον δεν είναι πάντα ορίζοντας, μερικές φορές είναι καταδίωξη. Κι αν πρέπει να αποφασίσουμε ποιοι θα είμαστε, ο χρόνος για την απόφαση δεν είναι άπειρος.
Οι Styx είχαν πάντα μία ασυνήθιστη τρυφερότητα πίσω από τα μεγάλα τους σχήματα. Το «Boat On The River» –ένα τραγούδι σε πιάνο, ακουστικές χορδές και μία αίσθηση ευρωπαϊκής μελαγχολίας– είναι τόσο μικρό σε κλίμακα που τελικά χωρά όλο τον κόσμο. Η βάρκα φαντάζει συχνά σαν ο πλανήτης μας: ευάλωτη, εκτεθειμένη, πεισματάρα. Αν το μέλλον οριστεί από την ευθραυστότητα, από εκείνη την λεπτή γραμμή ανάμεσα στη διατήρηση και την απώλεια, το «Boat On The River» είναι η γλυκόπικρη μελωδία του.
Στο «Paradise Theatre» οι Styx αποτυπώνουν την παρακμή και την ανακαίνιση ενός τόπου – συμβόλου, σαν αλληγορία για κύκλους ακμής και παρακμής που καταπίνουν κοινότητες και όνειρα. Είναι μία ιστορία για το πώς κάτι υπέροχο μπορεί να ραγίσει και, παρ’ όλα αυτά, να βρει τρόπο να ξανανοίξει τα φώτα. Το μέλλον, εδώ, δεν είναι ούτε ιδεολογική υπόσχεση ούτε τεχνολογική απειλή – είναι ένας συνεχής αγώνας συντήρησης της ομορφιάς μέσα στο φθαρτό.
Και ύστερα είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι πίσω από τα φώτα. Ο Dennis DeYoung, με την εμμονή στο θέατρο και την αφήγηση. Ο Tommy Shaw, με την ανεπιτήδευτη μελωδική έκρηξη. Ο James J.Y. Young, με το σκληρότερο, πιο ηλεκτρισμένο νεύρο. Η ένταση, οι διαφωνίες, οι επανενώσεις – όλα ενταγμένα σε μία μεγαλύτερη ιστορία για το τι σημαίνει να είσαι μέρος ενός συγκροτήματος που πρέπει κάθε βράδυ να αποδεικνύει ότι οι ιστορίες του αξίζουν να ξαναειπωθούν. Οι θαυμαστές δεν άκουγαν μόνο τραγούδια, έμπαιναν σε κόσμους που έμοιαζαν επικίνδυνα οικείοι.
Αν, λοιπόν, σταθούμε στο ερώτημα «ποιο τραγούδι θα μπορούσε να προβλέψει το μέλλον της ανθρωπότητας;», ίσως η πιο ειλικρινής απάντηση είναι ότι κανένα τραγούδι δεν μπορεί να σηκώσει μόνο του αυτό το βάρος – και γι’ αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε τη δισκοθήκη των Styx σαν κιβωτό.
Το «Mr. Roboto» χαράζει τον χάρτη των κινδύνων: τεχνολογία χωρίς ηθική, πρόσωπα κάτω από μάσκες, έλεγχος που μοιάζει με σωτηρία. Το «Come Sail Away» απαντά με την κεραυνώδη ανάγκη να πιστέψεις ότι οι άνθρωποι, όταν κοιτούν ψηλά, μεγαλώνουν. Το «The Grand Illusion» μας προειδοποιεί να μη χαθούμε στα καθρεφτίσματα. Το «Boat On The River» κρατά τον ρυθμό της αντοχής. Το «Paradise Theatre» θυμίζει ότι οι κοινωνίες είναι έργα σε εξέλιξη.
Ίσως, τελικά, η φράση «το τραγούδι που προβλέπει το μέλλον» να είναι παραπλανητική. Δεν ψάχνουμε μάντη, ψάχνουμε φάρο. Ένα τραγούδι που, όταν το βάζεις κάπου ανάμεσα στη σιωπή και στο θόρυβο, σου θυμίζει πως το μέλλον δεν μας συμβαίνει παθητικά – το συνθέτουμε. Με επιλογές, με λάθη, με γκάφες, με επανεκκινήσεις. Στην άκρη της σκηνής, το κοινό τραγουδά το ρεφρέν και για λίγο όλοι ανασαίνουν τον ίδιο ρυθμό, εκεί, μέσα σε τρία λεπτά και κάτι, χωρά ολόκληρη η υπόσχεση της ανθρωπότητας.
Κι αν χρειαζόταν να διαλέξεις μόνο ένα, ίσως ν’ άφηνες το «Mr. Roboto» να φωτίσει τους φόβους μας και, αμέσως μετά, το «Come Sail Away» να τους μετατρέψει σε προορισμό. Ανάμεσα στο κύκλωμα και το πανί, στο μηχάνημα και στο μύθο, εκεί γράφεται κάθε μέρα το πιο επίμονο τραγούδι μας: το τι θα κάνουμε με αυτό που γινόμαστε.
Το μέλλον της ανθρωπότητας δεν θα το ορίσει ένας χρησμός, αλλά μία χορωδία: οι ιστορίες που επιλέγουμε να τραγουδάμε ξανά και ξανά. Οι Styx, με το άρμα των μεγάλων μελωδιών και των ανήσυχων ερωτήσεων, μας παρέδωσαν ένα ρεπερτόριο που δεν προβλέπει – προκαλεί. Και μας θυμίζει ότι κάθε τραγούδι είναι ταυτόχρονα καθρέφτης και κατεύθυνση. Αν κοιτάξουμε προσεκτικά, θα δούμε πως το αύριο δεν είναι αλλού: είναι ο επόμενος στίχος.
