Moby εναντίον «Lola» – Όταν ένα τραγούδι του 1970 συναντά τα σημερινά φίλτρα ευαισθησίας, η αντίδραση δεν είναι ποτέ ουδέτερη
Το «Lola» των The Kinks επιστρέφει στο επίκεντρο, αυτή τη φορά όχι για τη μουσική αξία του αλλά για το νόημά του. Ο Moby χαρακτήρισε το τραγούδι «αηδιαστικό» και «τρανσφοβικό», προκαλώντας την άμεση αντίδραση του Dave Davies, ο οποίος υπερασπίστηκε τόσο το κομμάτι όσο και τον αδελφό του, Ray Davies. Η συζήτηση που άνοιξε ξεπερνά μία απλή διαφωνία: ακουμπά το πώς επαναδιαβάζουμε το παρελθόν μέσα από τα σημερινά πολιτισμικά εργαλεία.
Η αφορμή δόθηκε μέσα από τη στήλη «Honest Playlist» του Guardian, όπου ο Moby κλήθηκε να κατονομάσει ένα τραγούδι που δεν μπορεί πλέον να ακούσει. Η απάντησή του ήταν άμεση: «Το “Lola” των The Kinks εμφανίστηκε σε μία λίστα στο Spotify και σκέφτηκα ότι οι στίχοι ήταν αηδιαστικοί και τρανσφοβικοί. Μου αρέσει η πρώιμη μουσική τους, αλλά πραγματικά με ξάφνιασε το πόσο μη εξελιγμένοι είναι οι στίχοι».
Το «Lola», που κυκλοφόρησε το 1970, αφηγείται τη συνάντηση ενός άντρα με μία τρανς γυναίκα σε ένα μπαρ στο Soho. Με στίχους όπως το «I met her in a club down in old Soho» (Τη γνώρισα σε ένα κλαμπ χαμηλά στο παλιό Soho) και τη χαρακτηριστική φράση «Girls will be boys and boys will be girls / It’s a mixed up, muddled up, shook up world» (Τα κορίτσια θα είναι αγόρια και τα αγόρια θα είναι κορίτσια / Είναι ένας μπερδεμένος, ανακατεμένος, άνω – κάτω κόσμος) έχει γίνει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα τραγούδια της βρετανικής δισκογραφίας.
Ο Ray Davies είχε εμπνευστεί το τραγούδι από επαφές με drag queens, ενώ σε μεταγενέστερες δηλώσεις του εξήγησε ότι η ιδέα προέκυψε από μία προσωπική εμπειρία: «Το τραγούδι προέκυψε από μία εμπειρία σε ένα κλαμπ στο Παρίσι. Χόρευα με μία όμορφη ξανθιά, μετά βγήκαμε στο φως της ημέρας και είδα τα γένια της. Πήρα αυτό το στοιχείο και το δούλεψα στιχουργικά».
Παράλληλα, είχε τονίσει ότι το τραγούδι γράφτηκε από «θαυμασμό», σημειώνοντας πως «το άλμπουμ “Lola Versus Powerman” είναι ένας εορτασμός της καλλιτεχνικής ελευθερίας και του δικαιώματος του καθενός να είναι ελεύθερος ως προς το φύλο του».
Η απάντηση από την πλευρά των The Kinks δεν άργησε. Ο Dave Davies, ιδιαίτερα ενεργός στα social media, αντέδρασε έντονα μέσω του X: «Είμαι βαθιά προσβεβλημένος που ο Moby θα κατηγορούσε τον αδελφό μου ότι είναι “μη εξελιγμένος” ή τρανσφοβικός με οποιονδήποτε τρόπο».
Στην ίδια ανάρτηση συμπεριέλαβε επιστολή της Jayne County, μιας εμβληματικής μορφής της τρανς punk σκηνής της Νέας Υόρκης, η οποία υπερασπίστηκε το «Lola» με προσωπικό τόνο.
«Όταν άκουσα το τραγούδι ήμουν ταυτόχρονα ενθουσιασμένη και έκπληκτη που οι Kinks τραγουδούσαν για ένα τρανς άτομο και αναρωτήθηκα αν το είχε αντιληφθεί κανείς άλλος! Ποιος ήταν αρκετά cool για να καταλάβει για τι τραγουδούσαν; Το “Lola” θα είναι πάντα ένα από εκείνα τα τραγούδια που για μένα “έσπασαν τον πάγο”! Δεν νομίζω ότι οι ραδιοφωνικοί σταθμοί κατάλαβαν το θέμα, αλλά πολλοί ακροατές το κατάλαβαν και αυτό έχει σημασία… Όντας τρανς η ίδια, αυτό το τραγούδι θα είναι πάντα πολύ ξεχωριστό για μένα», έγραψε η Jayne County.
Ο Davies επανήλθε με ακόμη πιο αιχμηρό τόνο: «Ο Moby πρέπει να προσέχει τι λέει. Οι The Cockettes και οι φίλοι τους μας ακολουθούσαν σε περιοδείες. Τους εκτιμούσαμε». Και συνέχισε: «Γιατί είναι τόσο αγενής ο Moby για αυτό το απλό τραγούδι; Δεν είμαστε τρανσφοβικοί. Γιατί πρέπει να μας επιτίθεται;».
Η ένταση της αντίδρασης έχει να κάνει και με το ιστορικό βάρος του «Lola». Την εποχή της κυκλοφορίας του, το θέμα θεωρούνταν ταμπού. Πολλοί ραδιοφωνικοί σταθμοί έπαιζαν το τραγούδι κομμένο, αποφεύγοντας τα σημεία που αναφέρονταν ρητά στην ταυτότητα φύλου της πρωταγωνίστριας.
Κι όμως, για αρκετούς ανθρώπους της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, το «Lola» λειτούργησε ως μία απρόσμενη μορφή αναγνώρισης.
Η ακτιβίστρια Mara Keisling έχει περιγράψει τη δική της εμπειρία: «Ήταν αρκετά σαφές ότι η “Lola” ήταν σαν κι εμένα. Με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι δεν ήμουν το μόνο άτομο στον κόσμο που ζούσε με αυτό που τότε ήταν ένα ντροπιαστικό μυστικό». Και συμπλήρωσε: «Το τραγούδι του ήταν ένα από τα πράγματα που με βοήθησαν να αντέξω. Όταν είσαι παιδί και τόσο μόνος και δεν μπορείς να μιλήσεις σε κανέναν, ένα τραγούδι σαν το “Lola” γίνεται τόσο σημαντικό».
Η σύγκρουση ανάμεσα στον Moby και τον Dave Davies αποτυπώνει μία ευρύτερη ένταση: πώς διαβάζουμε έργα προηγούμενων δεκαετιών χωρίς να αγνοούμε ούτε το ιστορικό τους πλαίσιο ούτε τις σύγχρονες ευαισθησίες.
Οι στίχοι του «Lola» μπορούν σήμερα να ακουστούν διαφορετικά από ό,τι το 1970. Ταυτόχρονα, το ίδιο το τραγούδι υπήρξε για πολλούς μία πρώτη, έστω ατελής, αναπαράσταση μιας ταυτότητας που τότε δεν είχε σχεδόν καμία ορατότητα.
Μέχρι στιγμής, ο Moby δεν έχει απαντήσει στις δηλώσεις του Davies. Η συζήτηση, όμως, έχει ήδη πάρει τη δική της πορεία — και δύσκολα θα κλείσει σύντομα.
Στο τέλος της ημέρας, το «Lola» παραμένει ένα τραγούδι που κουβαλά αντιφάσεις: προϊόν της εποχής του, αλλά και αφορμή για να ξεκινήσει μία κουβέντα που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί εξακολουθεί να μας απασχολεί με τέτοια ένταση.
