Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση αλλάζει τους κανόνες του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision, αποκλείοντας από τη διοργάνωση της επόμενης χρονιάς χώρες που εμπλέκονται σε πολεμική σύγκρουση ή αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας, σε μία απόφαση που επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη συμμετοχή του Ισραήλ.
Η Eurovision αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού σε μία από τις πιο ευαίσθητες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) ανακοίνωσε ότι η χώρα που κερδίζει τον διαγωνισμό δεν θα μπορεί πλέον να φιλοξενεί την επόμενη διοργάνωση, εφόσον βρίσκεται σε ένοπλη σύγκρουση ή αντιμετωπίζει μία κατάσταση που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ομαλή διεξαγωγή του θεσμού.
Η αλλαγή έρχεται σε μία χρονική συγκυρία κατά την οποία η συμμετοχή του Ισραήλ στη Eurovision έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις εξαιτίας του πολέμου στη Γάζα. Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση απέφυγε, ωστόσο, να αναφέρει συγκεκριμένα ποιες χώρες θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τον νέο κανόνα και δεν διευκρίνισε εάν το Ισραήλ θα περιλαμβάνεται σε αυτή την κατηγορία.
Σύμφωνα με τη νέα διατύπωση των κανονισμών, μία χώρα που κερδίζει τον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision δεν θα μπορεί να αναλάβει τη φιλοξενία της επόμενης διοργάνωσης εφόσον εμπλέκεται σε «ένοπλη σύγκρουση, ευαίσθητη γεωπολιτική κατάσταση ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση που επηρεάζει ουσιαστικά την ασφάλεια, την προστασία ή τη σταθερότητα του κράτους ή της άμεσης περιοχής του».
Η αξιολόγηση της δυνατότητας μίας χώρας να φιλοξενήσει τον διαγωνισμό θα πραγματοποιείται πολύ πιο κοντά στη διεξαγωγή της Eurovision. Εκπρόσωπος της διοργάνωσης δεν θέλησε να απαντήσει εάν ο νέος κανόνας αφορά άμεσα το Ισραήλ, περιοριζόμενος στην επισήμανση ότι η σχετική εκτίμηση θα γίνει «πολύ πιο κοντά» στην τελική φάση του διαγωνισμού.
Η χρονική στιγμή της ανακοίνωσης, πάντως, δύσκολα μπορεί να αποσυνδεθεί από τη συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από το Ισραήλ. Τα τελευταία χρόνια, η συμμετοχή της χώρας στη Eurovision έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα στην ιστορία του θεσμού, με τις πολιτικές εντάσεις γύρω από τον πόλεμο στη Γάζα να μεταφέρονται σταδιακά και στο ίδιο το φεστιβάλ τραγουδιού.
Πέρυσι, πέντε χώρες που συμμετέχουν τακτικά στη Eurovision ανακοίνωσαν ότι θα μποϊκοτάρουν τη διοργάνωση εξαιτίας της συμμετοχής του Ισραήλ. Ανάμεσά τους βρίσκονταν η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, με τις συγκεκριμένες χώρες να επικαλούνται τη σύγκρουση στη Γάζα και τις συνέπειές της.
Η συζήτηση είχε ήδη αποκτήσει μία δεύτερη διάσταση: τι θα συνέβαινε εάν το Ισραήλ κέρδιζε τη Eurovision ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν; Ειδικοί του διαγωνισμού είχαν προειδοποιήσει εδώ και χρόνια ότι μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει τεράστιο πρόβλημα στη διοργάνωση, καθώς περισσότερες χώρες ενδέχεται να αρνούνταν να στείλουν καλλιτέχνες σε μία Eurovision που θα πραγματοποιούνταν στο Τελ Αβίβ.
Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι θεωρητικό αν εξεταστεί η πρόσφατη πορεία του Ισραήλ στον διαγωνισμό. Η χώρα συμμετέχει στη Eurovision από το 1973 και έχει κατακτήσει τη νίκη τέσσερις φορές, ενώ η τελευταία φορά που φιλοξένησε τη διοργάνωση ήταν το 2019.
Παρά τις αντιδράσεις που έχουν συνοδεύσει τη συμμετοχή της τα τελευταία χρόνια, οι ισραηλινές συμμετοχές συνέχισαν να έχουν ιδιαίτερα ισχυρές επιδόσεις. Τα δύο τελευταία χρόνια το Ισραήλ κατέλαβε τη δεύτερη θέση, διατηρώντας μία αξιοσημείωτη παρουσία στη βαθμολογία παρά το εξαιρετικά φορτισμένο πολιτικό περιβάλλον.
Ο Dean Vuletic, συγγραφέας βιβλίου για την πολιτική ιστορία του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision, θεωρεί ότι η νέα απόφαση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης ουσιαστικά μετατρέπει σε επίσημο κανόνα μία πρακτική που είχε ήδη εφαρμοστεί στο παρελθόν.
Το προηγούμενο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η Eurovision του 2022. Εκείνη τη χρονιά η Ουκρανία κέρδισε τον διαγωνισμό, γεγονός που κανονικά σήμαινε ότι θα αναλάμβανε τη φιλοξενία της διοργάνωσης του 2023.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία άλλαξε τα δεδομένα. Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση έκρινε ότι η διεξαγωγή της Eurovision στην Ουκρανία δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τις απαραίτητες συνθήκες ασφάλειας και η διοργάνωση μεταφέρθηκε στο Λίβερπουλ της Αγγλίας.
«Επομένως, αυτό δεν αφορά μόνο το Ισραήλ», σημείωσε ο Vuletic, εξηγώντας ότι η νέα διατύπωση μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιαδήποτε χώρα βρεθεί σε ανάλογη κατάσταση. Παράλληλα, πρόσθεσε ότι «το Ισραήλ αποτελεί αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη πολιτική ανησυχία της Eurovision» και ότι η απόφαση των διοργανωτών πιθανότατα έχει σχεδιαστεί ώστε να περιορίσει τις ανησυχίες γύρω από το ενδεχόμενο μίας ισραηλινής νίκης και της επακόλουθης διοργάνωσης στο Ισραήλ.
Η λογική πίσω από τη νέα ρύθμιση είναι αρκετά συγκεκριμένη. Η Eurovision βασίζεται στην αρχή ότι η νικήτρια χώρα αναλαμβάνει την επόμενη διοργάνωση, όμως η πραγματικότητα έχει ήδη δείξει ότι η ασφάλεια μπορεί να υπερισχύσει αυτής της παράδοσης.
Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση έχει άλλωστε διαμορφώσει τα τελευταία χρόνια ένα ευρύτερο πλαίσιο κανόνων γύρω από τον μη πολιτικό χαρακτήρα του διαγωνισμού, την ασφάλεια και τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων. Οι επίσημοι κανόνες της Eurovision υπογραμμίζουν ότι ο θεσμός πρέπει να παραμένει μία διεθνής μουσική διοργάνωση που λειτουργεί μέσα σε συνθήκες ασφάλειας και χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις.
Η νέα ρύθμιση, επομένως, έρχεται να προσθέσει έναν σαφή μηχανισμό για μία κατάσταση που στο παρελθόν είχε αντιμετωπιστεί εκ των υστέρων. Αν μία χώρα κερδίσει, αλλά η κατάσταση στην επικράτειά της ή στην άμεση περιοχή της δεν επιτρέπει ασφαλή διοργάνωση, η Eurovision θα μπορεί πλέον να αναζητήσει άλλον τόπο φιλοξενίας χωρίς να εξαρτάται από μία εξαιρετική απόφαση της τελευταίας στιγμής.
Για τον Vuletic, η αλλαγή αυτή μπορεί να καθησυχάσει χώρες που ανησυχούν για τις συνέπειες μίας πιθανής νίκης του Ισραήλ. Παράλληλα, όμως, δεν αναμένεται να ικανοποιήσει όσους θεωρούν ότι το ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι η ανακοίνωση «ήταν απίθανο να καθησυχάσει τις χώρες ή τους θαυμαστές που θέλουν το Ισραήλ να αποκλειστεί εντελώς από τη διοργάνωση». Η διάκριση έχει σημασία, επειδή ο νέος κανόνας αφορά τη δυνατότητα φιλοξενίας της Eurovision και όχι την ίδια τη συμμετοχή μίας χώρας στον διαγωνισμό.
Αυτό σημαίνει ότι μία χώρα μπορεί να συνεχίσει να συμμετέχει, ακόμη και αν η πολιτική ή στρατιωτική κατάσταση γύρω της δημιουργεί προβλήματα για τη φιλοξενία της διοργάνωσης. Η νέα ρύθμιση δεν αποτελεί από μόνη της απόφαση αποκλεισμού του Ισραήλ από τον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision.
Το ζήτημα της συμμετοχής του Ισραήλ παραμένει, επομένως, ανοιχτό. Η ισραηλινή δημόσια ραδιοτηλεόραση Kan, η οποία επιλέγει τον εκπρόσωπο της χώρας στη Eurovision, δεν είχε απαντήσει άμεσα σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με τις νέες αλλαγές.
Η εξέλιξη προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο σε μία συζήτηση που η Eurovision δυσκολεύεται εδώ και χρόνια να κρατήσει μακριά από τη σκηνή της. Ο θεσμός επιμένει στον μη πολιτικό χαρακτήρα του, όμως οι ίδιες οι συμμετοχές των χωρών, οι δημόσιες αντιδράσεις, οι διεθνείς συγκρούσεις και οι αποφάσεις γύρω από τη φιλοξενία δείχνουν πόσο δύσκολο είναι να απομονωθεί ένας τόσο μεγάλος διεθνής θεσμός από την πραγματικότητα.
Η απόφαση για τις χώρες που βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση δεν κατονομάζει το Ισραήλ και δεν προδικάζει τι θα συμβεί σε μία μελλοντική νίκη του. Παρ’ όλα αυτά, έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία ακριβώς αυτό το ενδεχόμενο έχει γίνει ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα για το μέλλον της Eurovision.
Η περίπτωση της Ουκρανίας έδειξε ήδη ότι η νίκη και η φιλοξενία δεν αποτελούν πάντοτε αδιαχώριστες έννοιες. Τώρα η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση επιχειρεί να μετατρέψει εκείνη την εξαίρεση σε σταθερό κανόνα, ώστε η ασφάλεια και η σταθερότητα της διοργάνωσης να προηγούνται της παραδοσιακής υποχρέωσης της νικήτριας χώρας να ανοίξει τις πόρτες της για την επόμενη Eurovision.
Το πραγματικό τεστ, ωστόσο, θα έρθει εάν το Ισραήλ βρεθεί ξανά στην κορυφή. Τότε η νέα ρύθμιση θα πρέπει να απαντήσει στην πιο δύσκολη ερώτηση: εάν η χώρα μπορεί να συμμετέχει και να κερδίσει, αλλά δεν μπορεί να φιλοξενήσει, πώς θα ισορροπήσει η Eurovision ανάμεσα στους δικούς της κανόνες, στις απαιτήσεις ασφαλείας και στις πολιτικές πιέσεις που ήδη περιβάλλουν τον διαγωνισμό;
