Η αυθεντική, εμβληματική φωτογραφία του Brian Duffy για το εξώφυλλο του άλμπουμ «Aladdin Sane» του David Bowie βγαίνει σε δημοπρασία, αποκαλύπτοντας όχι μόνο την αξία της σε χρήματα, αλλά και την ανεξίτηλη πολιτιστική σημασία της.
Είναι ένα πρόσωπο που στοιχειώνει τη συλλογική μνήμη, ένα βλέμμα που συμπυκνώνει την ουσία του glam rock, της καλλιτεχνικής τόλμης και της ρευστότητας. Ο David Bowie, με τον κόκκινο και μπλε κεραυνό να διασχίζει το πρόσωπό του, δεν είναι απλώς το εξώφυλλο του άλμπουμ «Aladdin Sane» του 1973. Είναι ένα πολιτιστικό ορόσημο.
Τώρα, αυτή ακριβώς η αυθεντική εικόνα, ένα έργο τέχνης που ξεπέρασε τα όρια της μουσικής, ετοιμάζεται να γίνει το ακριβότερο εξώφυλλο δίσκου που πουλήθηκε ποτέ, καθώς ο οίκος Bonhams τη βγάζει σε δημοπρασία με τιμή εκκίνησης τις 300.000 λίρες.
Η επικείμενη πώληση, που έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει στις 22 Οκτωβρίου, απειλεί να εκθρονίσει τον σημερινό κάτοχο του ρεκόρ: το εξώφυλλο του πρώτο άλμπουμ των Led Zeppelin, το οποίο το 2020 άλλαξε χέρια για 325.000 δολάρια.
Η περίπτωση του «Aladdin Sane», όμως, φαίνεται να είναι διαφορετική. Όπως λέει η Claire Tole-Moir, επικεφαλής του τμήματος δημοφιλούς κουλτούρας στον οίκο Bonhams, «όταν οι περισσότεροι σκέφτονται τον Bowie, η εικόνα του Duffy είναι αυτή που τους έρχεται στον νου». Αυτή η άμεση αναγνωρισιμότητα είναι που θα μπορούσε να θέσει ένα νέο, δυσθεώρητο σημείο αναφοράς.
«Τα μόνα άλλα έργα τέχνης με τέτοιου είδους σημασία ήταν το πρωτότυπο έργο του George Hardie για το ντεμπούτο άλμπουμ των Led Zeppelin και το «Captain Fantastic» του Elton John, το οποίο απέφερε 212.500 δολάρια», σημειώνει η Tole-Moir. «Οπότε, είναι πραγματικά εκεί ψηλά».
Η φωτογραφία είναι έργο του θρυλικού Brian Duffy, ενός από τους τρεις φωτογράφους –μαζί με τους David Bailey και Terence Donovan– που αποτελούσαν το «τρομερό τρίο». Ήταν αυτοί που, μέσα από τον φακό τους, αποτύπωσαν και ταυτόχρονα όρισαν την ατμόσφαιρα του Swinging London της δεκαετίας του 1960, μετατρέποντας την πόλη σε παγκόσμια πολιτιστική πρωτεύουσα.
Η συνεργασία του με τον David Bowie ήταν μακρά, περιλαμβάνοντας επίσης τα εξώφυλλα των άλμπουμ «Lodger» και «Scary Monsters (and Super Creeps)», αλλά καμία άλλη εικόνα δεν είχε την απήχηση του «Aladdin Sane».
Αλλά η ιστορία πίσω από τη δημιουργία της είναι εξίσου συναρπαστική με την ίδια την εικόνα. Ο γιος του φωτογράφου, Chris Duffy, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει το πορτρέτο ως «τη Mona Lisa της pop», αποκάλυψε στον Guardian ότι η αρχική ιδέα δεν ήταν τόσο μεγαλειώδης.
Ο κεραυνός ήταν αρχικά ένα μικροσκοπικό έμβλημα στο ζυγωματικό του Bowie. Τότε ήταν που παρενέβη ο πατέρας του. «Πήρε ένα κραγιόν για να σχεδιάσει το περίγραμμα ενός πολύ μεγαλύτερου κεραυνού… και γεννήθηκε ο Aladdin Sane».
Η καλλιτεχνική σύμπραξη, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Ο Philip Castle, γνωστός για τη δουλειά του στις αφίσες της ταινίας «A Clockwork Orange» (Το Κουρδιστό Πορτοκάλι) του Stanley Kubrick, ανέλαβε να τελειοποιήσει την εικόνα. Χρησιμοποιώντας αερογράφο, επεξεργάστηκε τη φωτογραφία του Duffy, προσθέτοντας το σχεδόν απόκοσμο υδατογράφημα στον ώμο του Bowie και τονίζοντας τις βλεφαρίδες του.
Η ίδια η εκτύπωση, μία διαδικασία γνωστή ως «dye transfer», ήταν η κορυφαία και ακριβότερη τεχνική της εποχής. «Ήταν πραγματικά, πολύ δαπανηρή», εξηγεί η Tole-Moir. «Το να δημιουργηθεί κάτι τέτοιο εκείνη την εποχή ήταν ήδη προνόμιο».
Η δημοπρασία από τον οίκο Bonhams δεν περιορίζεται μόνο στο εμβληματικό πορτρέτο. Πρόκειται για έναν πραγματικό θησαυρό, που περιλαμβάνει συνολικά 35 αντικείμενα από το αρχείο του Duffy. Μεταξύ αυτών, το απλό ξύλινο σκαμπό στο οποίο κάθισε ο Bowie κατά τη φωτογράφιση, η αυθεντική φωτογραφική μηχανή Hasselblad 500C που χρησιμοποίησε ο Duffy, καθώς και ένα από τα μόλις δύο σωζόμενα contact sheets της φωτογράφισης.
Ξεχωριστή θέση κατέχει το πρωτότυπο έργο για το εσωτερικό του δίσκου: μία ολόσωμη φωτογραφία του David Bowie ως Aladdin Sane, η οποία συμπεριλήφθηκε ως δίφυλλο μόνο στα πρώτα 5.000 αντίτυπα. Η αξία της εκτιμάται από 150.000 έως 200.000 λίρες.
Τα τελευταία δέκα χρόνια, αυτό το κομμάτι της ιστορίας της pop κουλτούρας δεν ήταν κρυμμένο. Το αρχείο Duffy δάνεισε το έργο στο Μουσείο Victoria and Albert (V&A) για την παγκόσμια περιοδεύουσα έκθεση φαινόμενο, το «David Bowie Is».
Η έκθεση έγινε η πιο επιτυχημένη στα 165 χρόνια ιστορίας του μουσείου, προσελκύοντας 312.000 επισκέπτες μόνο στο Λονδίνο, πριν ταξιδέψει θριαμβευτικά σε Τορόντο, Σάο Πάολο, Βερολίνο, Σικάγο, Παρίσι, Μελβούρνη, Γκρόνινγκεν, Μπολόνια, Τόκιο, Βαρκελώνη και Νέα Υόρκη.
Πρόσφατα, το V&A εγκαινίασε το V&A East Storehouse στο Λονδίνο, έναν τεράστιο χώρο που φιλοξενεί χιλιάδες αντικείμενα από το προσωπικό αρχείο του David Bowie, καθιστώντας την κληρονομιά του πιο προσβάσιμη από ποτέ. Το 2023, η φωτογραφία πρωταγωνίστησε και στην έκθεση του Southbank Centre για την 50ή επέτειο του άλμπουμ.
Πέρα από την οικονομική του αξία, το επικείμενο σπάσιμο του ρεκόρ για το εξώφυλλο του «Aladdin Sane» αποτελεί την ύψιστη αναγνώριση της καλλιτεχνικής του σημασίας. Δεν είναι απλώς μία φωτογραφία, αλλά η οπτική αποτύπωση μιας στιγμής που η μουσική, η μόδα και η τέχνη συναντήθηκαν με εκκωφαντικό τρόπο.
Είναι η απόδειξη ότι μία εικόνα μπορεί να γίνει εξίσου αθάνατη με τον ήχο που συνοδεύει, ένα σύμβολο που θα συνεχίσει να εμπνέει και να συναρπάζει γενιές, πολύ αφότου πέσει το σφυρί της δημοπρασίας.
