Τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του εμβληματικού άλμπουμ «Jagged Little Pill», η Alanis Morissette αναστοχάζεται πάνω στη θύελλα που προκάλεσε η χρήση της λέξης «ειρωνεία» και εξηγεί γιατί η ελευθερία της δημιουργίας υπερτερεί των κανόνων της γραμματικής.
Αν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπήρχαν το 1996, οι θαυμαστές της pop και της rock μουσικής θα είχαν πιθανότατα προκαλέσει μία παγκόσμια ψηφιακή παράκρουση με αφορμή το τραγούδι «Ironic» της Alanis Morissette.
Όπως αρεσκόταν να επισημαίνει με μία δόση χαιρεκακίας η κριτική της εποχής, το τραγούδι —το τρίτο single που κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες από το σαρωτικό άλμπουμ «Jagged Little Pill» του 1995 — δεν φαινόταν να αντιλαμβάνεται πλήρως την έννοια της «ειρωνείας». Δεν ήταν, άραγε, αυτό το ίδιο ειρωνικό;
Η Καναδή κάτοχος Grammy, ωστόσο, δεν χρειαζόταν το Instagram ή το Facebook για να γνωρίζει ότι η «αστυνομία της γραμματικής» την είχε θέσει υπό στενή επιτήρηση.
Σήμερα, σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, η 51χρονη πλέον τραγουδοποιός παραμένει απόλυτα ατάραχη μπροστά στο γεγονός ότι στίχοι όπως «η βροχή την ημέρα του γάμου σου» ή «μια δωρεάν διαδρομή όταν έχεις ήδη πληρώσει» αποτελούν περισσότερο παραδείγματα κακοτυχίας παρά κλασικής ειρωνείας.
Στο τέταρτο επεισόδιο της σειράς «Words + Music» του MGM+, που έκανε πρεμιέρα στις 21 Δεκεμβρίου, η Alanis Morissette τοποθετείται για όλο αυτόν τον θόρυβο που θα είχε «ρίξει» το διαδίκτυο, αν υπήρχε διαδίκτυο το 1996.
«Όταν ο Glen Ballard και εγώ γράψαμε το «Ironic», ήταν το πρώτο από τα τραγούδια που γράφτηκαν για ολόκληρο τον δίσκο», θυμάται η ίδια. «Εκείνη την περίοδο δεν έγραφα ακόμη έντονα αυτοβιογραφικά, ήταν περισσότερο μία μορφή αφήγησης ιστοριών, όσο προσπαθούσα να γνωρίσω τον Glen.
«Σε κάποιο σημείο, μάλιστα, δεν ήθελα το τραγούδι στον δίσκο, γιατί πίστευα ότι ήταν, ελλείψει καλύτερου όρου, το ζέσταμά μας. Όμως αγαπώ το τραγούδι. Δεν είχα κάποιο πρόβλημα μαζί του, απλώς θεωρούσα ότι ήταν ένα από τα τελευταία τραγούδια όπου δεν χρησιμοποιούσα αυτή την “από μέσα προς τα έξω” προσέγγιση», περιγράφει.
Η ίδια παραδέχεται πως δεν ήταν προετοιμασμένη για τη δημόσια κατακραυγή όταν το «Ironic» ακολούθησε το «Hand in My Pocket» στις υψηλές συχνότητες των ραδιοφωνικών μεταδόσεων.
«Ο κόσμος ενοχλήθηκε πραγματικά από το λεκτικό ατόπημα, ή όποια άλλη λέξη χρησιμοποιήθηκε», δηλώνει η Alanis Morissette. «Είμαι γλωσσολόγος. Έχω εμμονή με τη γλωσσολογία. Επίσης, λατρεύω να εφευρίσκω λέξεις και επίσης δεν με νοιάζει».
Ωστόσο, η αναστάτωση που προκλήθηκε της κέντρισε το ενδιαφέρον. «Όταν οι άνθρωποι ενοχλούνται από κάτι, πηγαίνω αμέσως στο επίκεντρο — για τι πράγμα εξανίστανται όλοι; Γιατί γελούν όλοι; Νομίζω ότι φοβόμαστε να φανούμε ανόητοι. Σκέφτονται, λοιπόν, ποιος είναι γλωσσολόγος και μετά χρησιμοποιεί λάθος μία λέξη; Τι είδους άνθρωπος το κάνει αυτό; Εκεί πηγαίνει η σκέψη μου».
Παρόλα αυτά, η καλλιτέχνιδα ξεκαθαρίζει πως δεν αντιμετώπισε ποτέ το θέμα με υπερβολική σοβαρότητα.
«Πολλοί στίχοι ανά τον πλανήτη, από πολλούς καλλιτέχνες, δεν γράφονται με απόλυτη προσήλωση στην ακρίβεια. Είμαι κατά 90% αστυνομία της γραμματικής, κάτι που αποτελεί την πραγματική ειρωνεία της υπόθεσης, και κατά 10% δεν με νοιάζει καθόλου. Φαίνεται πως σε εκείνο το τραγούδι, το 10% επικράτησε», λέει.
Η Alanis Morissette κατέληξε να γελά τελευταία, καθώς το γλωσσολογικό αυτό ολίσθημα δεν εμπόδισε καθόλου την εκρηκτική της άνοδο.
Το «Jagged Little Pill», το τρίτο της άλμπουμ, πούλησε σχεδόν 20 εκατομμύρια αντίτυπα και κέρδισε τέσσερα βραβεία Grammy, συμπεριλαμβανομένου αυτού για το Άλμπουμ της Χρονιάς το 1996. Την επόμενη χρονιά, το «Ironic» έλαβε υποψηφιότητα για το Grammy για την Ηχογράφησης της Χρονιάς, χάνοντας τελικά από το «Change the World» του Eric Clapton.
Η σειρά «Words + Music» αποτελεί spin-off της ομώνυμης σειράς του Audible και είναι μία συμπαραγωγή της Gunpowder & Sky. Προηγούμενα επεισόδια έχουν φιλοξενήσει ονόματα όπως ο John Legend, η Sheryl Crow και ο Elvis Costello.
Ο Van Toffler, Διευθύνων Σύμβουλος της Gunpowder & Sky, επισημαίνει πως η σειρά επιτρέπει στους μουσικούς να ζωντανεύουν τις ιστορίες τους μέσω προηγμένης τεχνολογίας και οπτικών μέσων.
«Δεν υπάρχει τίποτα πιο ανθρώπινο, ισχυρό ή συναισθηματικό από τον ιδανικό γάμο μουσικής, ερμηνείας και εικόνας», δηλώνει, προσθέτοντας πως ο στόχος ήταν να επαναπροσδιοριστούν εμβληματικά format όπως το «MTV Storytellers» και το «Unplugged» με μία πιο σύγχρονη και τολμηρή ματιά.
Σε μία εποχή που η ορθότητα συχνά επισκιάζει την αυθόρμητη έκφραση, η ιστορία του «Ironic» παραμένει ένα μάθημα για το πώς η τέχνη μπορεί να υπερβαίνει τους ορισμούς των λεξικών. Η πραγματική ουσία του τραγουδιού δεν βρισκόταν ποτέ στην ακριβή χρήση του όρου, αλλά στο συναίσθημα της ματαίωσης που περιέγραφε — ένα συναίσθημα που αποδείχθηκε πολύ πιο ισχυρό από οποιονδήποτε κανόνα σύνταξης.
Η Alanis Morissette, αγκαλιάζοντας την ατέλειά της, κατάφερε να μετατρέψει ένα «λάθος» σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους ύμνους της δεκαετίας του ’90, αποδεικνύοντας πως στην pop κουλτούρα, η αυθεντικότητα είναι η μόνη γραμματική που έχει πραγματική σημασία.
