Η ELENI ντύνει ένα διαχρονικό τραγούδι με λατινοαμερικανικά χρώματα και μία βαθιά προσωπική διαδρομή.
Υπάρχουν τραγούδια που δεν ανήκουν σε καμία εποχή. Μένουν εκεί, σε μία διακριτική γωνιά της μνήμης, και επιστρέφουν κάθε φορά που τα χρειάζεσαι. Ένα από αυτά είναι τα «Τα Ήσυχα Βράδια» του Λάκη Παπαδόπουλου και της Μαριανίνας Κριεζή, που ταυτίστηκε όσο λίγα με τη φωνή της αξέχαστης Αρλέτας. Σήμερα, αυτό το τραγούδι επιστρέφει μέσα από μία νέα, τρυφερή αλλά και τολμηρή ανάγνωση, με τη φωνή και την ευαισθησία της ELENI, φωτίζοντας ξανά την αγάπη και τη νοσταλγία με έναν αναπάντεχο τρόπο.
Η ELENI παρουσιάζει το τρίτο single από τον επερχόμενο δίσκο της: μία δική της, απόλυτα προσωπική προσέγγιση στα «Ήσυχα Βράδια». Δεν πρόκειται για μία απλή διασκευή, είναι περισσότερο ένας διάλογος με τη μνήμη του τραγουδιού, μία γέφυρα ανάμεσα σε εποχές, τόπους και μουσικές γλώσσες.
Δύο κιθάρες και μία φωνή: τρία στοιχεία αρκούν για να ανοίξει ένας κόσμος. Στην εκδοχή της ELENI, η λιτότητα γίνεται δύναμη. Οι δύο κιθάρες συνομιλούν, πλέκουν αρμονίες που άλλοτε μοιάζουν αιθέριες και άλλοτε γειωμένες, γεμάτες σώμα και ανάσα. Ανάμεσά τους, η φωνή της Ελένης –διάφανη και ταυτόχρονα πυκνή σε συναίσθημα– γλιστρά πάνω στις λέξεις της Μαριανίνας Κριεζή, σαν να τις ανακαλύπτει πρώτη φορά.
Αυτό το μουσικό τρίπτυχο γεννά έναν πολυφωνικό κόσμο που είναι, την ίδια στιγμή, ονειρικός και χειροπιαστός. Ακούς το τραγούδι και νιώθεις ότι βρίσκεσαι κάπου ανάμεσα σε ένα μικρό αθηναϊκό δωμάτιο και μία ανοιχτή πλατεία στη Λατινική Αμερική, όπου ο αέρας κουβαλά άλλες ιστορίες, άλλους ρυθμούς, αλλά την ίδια ανθρώπινη ανάγκη για τρυφερότητα και επαφή.
Το «Τα Ήσυχα Βράδια» δεν είναι για την ELENI ένα τυχαίο σταθμός. Το έχει ήδη πρωτοτραγουδήσει στην Αμερική, κουβαλώντας το μαζί της ως έναν μουσικό θησαυρό από την Ελλάδα που γίνεται γέφυρα με τον υπόλοιπο κόσμο. Εκεί, μακριά από την πατρίδα, τα λόγια για την αγάπη και τη νοσταλγία φάνταζαν ίσως ακόμη πιο αιχμηρά, γεμάτα απόσταση και λαχτάρα.
Μέσα από αυτή τη διαδρομή, η ELENI αποφασίζει να στολίσει τις λέξεις του τραγουδιού με ηχοχρώματα της Λατινικής Αμερικής. Ρυθμοί και χρωματισμοί που παραπέμπουν σε μουσικές παραδόσεις από τον νότο της αμερικανικής ηπείρου ανασαίνουν μέσα στο τραγούδι, χωρίς να προδίδουν ούτε στιγμή την ευγένεια και τη διακριτικότητα του ελληνικού πρωτοτύπου. Η αγάπη και η νοσταλγία γίνονται οικουμενικές έννοιες, απλώνονται πάνω από σύνορα και γλώσσες, σαν μία μεγάλη, κοινή θάλασσα όπου όλοι αναγνωρίζουν κάτι δικό τους.
Πίσω όμως από αυτή τη φαινομενικά απλή ησυχία των νυχτερινών στιγμών, κρύβεται μία γυναίκα με εντυπωσιακή διαδρομή: η ELENI, ή αλλιώς Ελένη Αράπογλου. Μουσικός, συνθέτρια, τραγουδίστρια, με ρίζες στην Αθήνα και κλαδιά που απλώνονται σε όλο τον κόσμο, η πορεία της είναι μία συνεχής κίνηση ανάμεσα σε χώρες, σκηνές, είδη και πολιτισμούς.
Μεγαλωμένη στην Αθήνα, η ELENI άνοιξε τις φτερούγες της νωρίς προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου και σπούδασε, χτίζοντας εκεί ένα γερό θεμέλιο για τη μετέπειτα καλλιτεχνική της πορεία. Την τελευταία δεκαετία, η βάση της υπήρξε η Νέα Υόρκη, μία πόλη που μοιάζει ιδανική για έναν καλλιτέχνη που αγαπά την πολυφωνία, τις μίξεις, τις ανησυχίες και τις απρόβλεπτες συναντήσεις.
Οι συνεργασίες της μιλούν από μόνες τους για το εύρος και την ποιότητα του έργου της. Η σύμπραξή της με την Αμερικανο-Κροάτισα Thana Alexa στο άλμπουμ «Ona» έφτασε μέχρι τις υποψηφιότητες για τα Βραβεία Grammy, στην κατηγορία Best Jazz Vocal Album.
Ακόμη, η συνεργασία της με τον Μεξικανό Leonel Garcia για το άλμπουμ «Amor Pasado» της Sony Music Mexico προτάθηκε για Latin Grammy, επιβεβαιώνοντας ότι η φωνή και η μουσική της έχουν θέση και αναγνώριση στη λατινοαμερικάνικη σκηνή. Μέσα από αυτά τα δύο σημαντικά μουσικά κεφάλαια, η ELENI δεν γίνεται απλώς μία Ελληνίδα καλλιτέχνιδα στο εξωτερικό, μετατρέπεται σε μία γνήσια διεθνή παρουσία, που μπορεί να σταθεί στη γλώσσα της τζαζ, της latin και της παγκόσμιας μουσικής με την ίδια άνεση.
Η σκηνή είναι για την ELENI χώρος φυσικός, σχεδόν δεύτερο σπίτι. Έχει τραγουδήσει σε εμβληματικούς χώρους της Αμερικής, όπως η Aganis Arena στη Βοστώνη, το ιστορικό Carnegie Hall και το Lincoln Center στη Νέα Υόρκη, αλλά και στο Park Avenue Armory και στο National Sawdust, δύο χώρους που τα τελευταία χρόνια έχουν εξελιχθεί σε εργαστήρια σύγχρονης μουσικής δημιουργίας.
Πέρα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η φωνή της ακούστηκε και στο Centro Cultural Haroldo Conti στο Μπουένος Άιρες, μεταφέροντας εκεί, στη Νότια Αμερική, στοιχεία της μεσογειακής της ευαισθησίας. Στην Ευρώπη, έχει εμφανιστεί σε σημαντικές τζαζ σκηνές και φεστιβάλ: στο Lech Jazz Festival στην Αυστρία, στο θρυλικό Casa Patas της Μαδρίτης, στο AC Recoletos επίσης στη Μαδρίτη, στο Sienna Jazz Festival στην Ιταλία.
Φυσικά, η Ελλάδα δεν λείπει από τον χάρτη της. Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το Half Note Jazz Club στην Αθήνα και άλλοι χώροι έχουν φιλοξενήσει στιγμές όπου η ELENI επιστρέφει στη γλώσσα και το κοινό της, φέρνοντας μαζί της όλα όσα έχει συλλέξει από τα ταξίδια της.
Η καλλιτεχνική της ταυτότητα δεν είναι μονοδιάστατη. Μετά την αποφοίτησή της από το Tufts University, όπου σπούδασε Θέατρο και Χορογραφία, δεν αρκέστηκε στη σκηνική παρουσία: βούτηξε στα βαθιά της μουσικής. Συνέχισε τις σπουδές της στο Berklee College of Music της Βοστώνης, εστιάζοντας στο Vocal Performance.
Εκεί, άρχισε να εξερευνά μουσικές παραδόσεις από διάφορες χώρες του κόσμου, ανοίγοντας το αυτί της και την ψυχή της σε νέους ρυθμούς, κλίμακες, μελωδικές γραμμές. Παράλληλα, αφιερώθηκε στον φωνητικό αυτοσχεδιασμό, συνδυάζοντάς τον με τις βάσεις και τη φιλοσοφία της τζαζ. Ο αυτοσχεδιασμός, για την ELENI, δεν είναι μία τεχνική επίδειξης. Είναι ένας ζωντανός, στιγμιαίος τρόπος επικοινωνίας, ένα μέσο για να πει την κάθε φορά αληθινή της αλήθεια πάνω στη σκηνή.
Αναγνωρίζοντας τη σημασία της συλλογικότητας, η ELENI συμμετείχε σε πολλά και διαφορετικά projects, που αναδεικνύουν την ευελιξία και το εύρος της. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το σερβικό παραδοσιακό φωνητικό γυναικείο σχήμα ROSA, στο οποίο η φωνή της συνδέθηκε με πολυφωνικές παραδόσεις των Βαλκανίων. Παράλληλα, βρέθηκε με το soul συγκρότημα Foreign Hues, ανακαλύπτοντας τις γκρούβες και τη ζεστασιά της soul.
Ένα ακόμη μουσικό κεφάλαιο είναι το Argentinian Trio με τις Jacinta Clusellas και Juana Luna, ένα εγχείρημα όπου η λατινοαμερικάνικη παράδοση αγκαλιάστηκε από τη δική της μεσογειακή χροιά. Έχει συνεργαστεί επίσης με το Aca Seca Trio, ένα από τα σημαντικότερα σύγχρονα σχήματα της νότιας Αμερικής, και σε ένα ιδιαίτερο ντουέτο με τον λαουτίστα Βασίλη Κώστα, όπου το λαούτο γίνεται συνομιλητής της φωνής σε μία βαθιά ελληνική, αλλά και ανοιχτή στον κόσμο, γλώσσα.
Στον πλούσιο κατάλογο συνεργασιών της συναντά κανείς ακόμη τον Ισραηλινό πιανίστα Shai Maestro, τον Κουβανό πιανίστα Dayramir Gonzalez, την Αμερικανίδα τραγουδοποιό Emily Elbert, την Πορτογαλέζα τραγουδίστρια Sofia Ribeiro, τον Έλληνα μπασίστα Πέτρο Κλαμπάνη, τον πολυβραβευμένο καλλιτέχνη από την Ουρουγουάη Jorge Drexler και τον σημαντικό Αργεντίνο συνθέτη και κιθαρίστα Falu.
Σημαντική στιγμή στη διαδρομή της αποτέλεσε και η συμμετοχή της στο Cirque du Soleil, στο Riyadh Season Opening, όπου η φωνή της εντάχθηκε σε ένα εντυπωσιακό πολυμεσικό θέαμα, αποδεικνύοντας πως μπορεί να υπηρετήσει με την ίδια συνέπεια τόσο την οικειότητα ενός μικρού μουσικού σχήματος, όσο και τη θεατρικότητα μιας μεγάλης παραγωγής.
Η πορεία της ELENI δεν περιορίζεται στις σκηνές. Παράλληλα με τις ζωντανές εμφανίσεις, έχει αφιερώσει μεγάλο κομμάτι της ενέργειάς της στη διδασκαλία, βλέποντας τη μουσική όχι μόνο ως τέχνη, αλλά και ως εργαλείο προσωπικής έκφρασης, ενδυνάμωσης και θεραπείας. Έχει διδάξει φωνητικό αυτοσχεδιασμό, ερμηνεία και σύνθεση σε προγράμματα όπως το Global Music Foundation στο Λονδίνο, συνδέοντας νέους και ώριμους μουσικούς με την ιδέα ότι η φωνή είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ικανός για ατέλειωτες μεταμορφώσεις.
Οι συνεργασίες της στο πεδίο της εκπαίδευσης είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Με τον Bobby McFerrin, στο Omega Institute και το πρόγραμμα Circle Songs, βούτηξε ακόμη πιο βαθιά στη συλλογική φωνητική δημιουργία, εκεί όπου ο κύκλος των ανθρώπων γίνεται χορωδία, και η αυτοσχέδια μελωδία γίνεται κοινή εμπειρία. Αντίστοιχα, η δουλειά της με τη Rhiannon στο All The Way In –σε Χαβάη, Καλιφόρνια, Καναδά και Κοπεγχάγη– ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την πεποίθησή της ότι η φωνή μπορεί να είναι γέφυρα ανάμεσα σε σώμα, συναισθήματα και συνείδηση.
Έχει επίσης διδάξει και εμψυχώσει συμμετέχοντες σε προγράμματα όπως το ISWiB στη Σερβία, το Women In Sound στη Νέα Υόρκη, το Luna Monti Estudio στο Μπουένος Άιρες, αλλά και σε χώρους όπως τα Triskelion Arts και Alchemical Studios στη Νέα Υόρκη. Στη διδασκαλία της ενσωματώνει τη συνεχή μελέτη της πάνω στο Action Theatre, την κίνηση και τον αυθορμητισμό ως καταλύτη μουσικής δημιουργικότητας. Όλα αυτά συμπυκνώνονται στη μέθοδο BodySong, όπου το σώμα δεν είναι πλέον απλώς «φορέας» της φωνής, αλλά συνομιλητής της, συμπρωταγωνιστής της δημιουργίας.
Για τα τελευταία οκτώ χρόνια, η ELENI έχει έναν ακόμη σπουδαίο ρόλο: αυτόν της Teaching Artist στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης. Μέσα από αυτόν τον θεσμό, συνθέτει μουσική μαζί με οικογένειες από όλες τις περιοχές της πόλης, αλλά και μέσα σε women’s shelters, σχολεία, φυλακές, νοσοκομεία και άλλους χώρους όπου η μουσική μπορεί να γίνει ανάσα και καταφύγιο.
Πλέον, αυτή η δράση έχει επεκταθεί παγκοσμίως μέσω του Lullaby Project Public Writing Sessions, ενός προγράμματος όπου γονείς –συχνά σε ευάλωτες συνθήκες– γράφουν νανουρίσματα για τα παιδιά τους, με τη βοήθεια καλλιτεχνών.
Μέσω του Carnegie Hall, έχει συνεργαστεί και με το El Sistema Greece, φέρνοντας σε επαφή παιδιά και νέους στην Ελλάδα με μία παιδαγωγική αντίληψη που βλέπει τη μουσική ως κοινωνικό δεσμό. Παράλληλα, έχει υπάρξει music mentor στον οργανισμό SAY (Stuttering Association for the Young), όπου η μουσική και η φωνή γίνονται συμμάχοι για παιδιά και νέους με τραυλισμό, αλλά και συνεργάτης στο Musicalmente, παρέχοντας μουσικά μαθήματα σε παιδιά με αυτισμό. Επιπλέον, εργάστηκε ως music coordinator για το NYC RELIEF, ενισχύοντας δράσεις αλληλεγγύης μέσα από τον ήχο και την παρουσία της.
Η προσφορά και η δράση της αναγνωρίστηκαν και θεσμικά, με την υποψηφιότητά της για τα Greek International Women Awards το 2017, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της ως Ελληνίδας που αφήνει έντονο αποτύπωμα σε διεθνές επίπεδο.
Τα τελευταία χρόνια, η ELENI στρέφει και πάλι πιο συχνά το βλέμμα της προς την Ελλάδα, φέρνοντας στην ελληνική σκηνή ό,τι έχει μάθει και κατακτήσει μακριά από αυτήν. Στο Half Note, εμφανίστηκε –ανάμεσα σε άλλες φορές– πλάι στον διάσημο Αμερικανό πιανίστα και συνθέτη της τζαζ Joel LaRue Smith, σε μία συνάντηση που ένωσε τη δυναμική της τζαζ με την ευαισθησία της δικής της ερμηνείας.
Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, μέσω της δράσης Making Cinema Green – Evia Film Project, συνεργάστηκε με τον Κωστή Μαραβέγια, φέρνοντας τη μουσική της μέσα σε ένα πλαίσιο όπου ο κινηματογράφος, το περιβάλλον και η τέχνη συναντιούνται. Η παρουσία της στην τηλεοπτική εκπομπή «Δυνατά» άνοιξε ένα ακόμη κανάλι επικοινωνίας με το ευρύτερο ελληνικό κοινό, συστήνοντάς τη σε όσους ίσως δεν γνώριζαν ακόμη το εύρος της διαδρομής της.
Συμμετείχε στο NYC Mediterranean Jazz Festival και στο Cretan World Music Festival, αναδεικνύοντας τη μεσογειακή ταυτότητά της σε διοργανώσεις που γιορτάζουν ακριβώς αυτή τη συνάντηση πολιτισμών. Εμφανίστηκε επίσης στη σειρά «Γέφυρες» του Μεγάρου Μουσικής, ένα πρόγραμμα που φέρνει κοντά διαφορετικούς μουσικούς κόσμους, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά πόσο άνετα κινείται ανάμεσα στο «εδώ» και το «εκεί».
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η συναυλία «Μουσικό Ταξίδι στη Μικρά Ασία» στο Μουσείο Μπενάκη, όπου όχι μόνο τραγούδησε αλλά και ανέλαβε την παραγωγή. Εκεί, η ιστορική μνήμη, οι μικρασιατικές μελωδίες και οι προσωπικές της αναζητήσεις συνδέθηκαν σε ένα πρόγραμμα που τίμησε τις ρίζες χωρίς να τις μουσειοποιεί. Παράλληλα, συμμετείχε σε συναυλία του Solidarity Now στο Μέγαρο Μουσικής, δίνοντας για ακόμη μία φορά φωνή σε δράσεις με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα.
Η εκπαιδευτική της δράση στην Ελλάδα έχει αρχίσει επίσης να αφήνει βαθύ αποτύπωμα. Από το 2022 διδάσκει το πρόγραμμα «Τραγούδα Κι Εσύ» στο Μέγαρο Μουσικής, ένα εκπαιδευτικό εγχείρημα που προσκαλεί ανθρώπους κάθε ηλικίας να ανακαλύψουν τη δική τους φωνή, πέρα από τα στερεότυπα του «ξέρω/δεν ξέρω να τραγουδάω». Η φιλοσοφία της εδώ είναι σαφής: όλοι έχουν δικαίωμα στην έκφραση, όλοι μπορούν να βρουν έναν τρόπο να ακουστούν.
Την άνοιξη του 2024, δίδαξε την παιδική χορωδία του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης, προσφέροντας σε παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε συνθήκες αβεβαιότητας ένα σταθερό σημείο χαράς και δημιουργίας. Εκεί, η μουσική δεν είναι απλώς μάθημα. Είναι μία καθημερινή άσκηση εμπιστοσύνης, συνύπαρξης, ελπίδας.
Μέσα σε αυτό το πολύπτυχο καλλιτεχνικό και ανθρώπινο σύμπαν, «Τα Ήσυχα Βράδια» με τη φωνή της ELENI δεν είναι ένα ακόμη single στη ροή των κυκλοφοριών. Είναι σαν μία συμπύκνωση πολλών από τα νήματα που διατρέχουν τη ζωή και το έργο της: η αγάπη για το ελληνικό τραγούδι, η συνάντηση με τις μουσικές της Λατινικής Αμερικής, ο σεβασμός στην παράδοση και ταυτόχρονα η ανάγκη για προσωπική σφραγίδα.
Η ενορχήστρωση με δύο κιθάρες και φωνή αφήνει χώρο στην εσωτερικότητα του τραγουδιού να αναπνεύσει. Δεν κρύβεται τίποτα πίσω από περίτεχνες παραγωγές, ό,τι ακούγεται είναι καθαρό, κοντινό, σχεδόν εξομολογητικό. Οι επιρροές και τα ηχοχρώματα της Λατινικής Αμερικής δεν έρχονται για να επιβληθούν, αλλά για να εμπλουτίσουν έναν ήδη αγαπημένο κορμό. Είναι σαν να ταξιδεύει το τραγούδι, να περνά από λιμάνια, να γνωρίζει νέους ανθρώπους και να επιστρέφει σπίτι λίγο αλλαγμένο, αλλά αναγνωρίσιμο στην καρδιά του.
Μέσα από αυτή την εκδοχή, η αγάπη δεν ακούγεται μόνο ως ερωτική νοσταλγία. Ανοίγεται και προς εκείνη την πιο ευρεία αγάπη για ό,τι αφήσαμε πίσω: τόπους, ανθρώπους, γλώσσες, στιγμές. Η νοσταλγία, έτσι όπως την ερμηνεύει η ELENI, δεν είναι στάσιμος πόνος, αλλά μία κίνηση προς τα μέσα και προς τα έξω. Ένα ήσυχο βράδυ που δεν φοβάται να κοιτάξει κατάματα όσα χάθηκαν, αλλά ούτε και να αγκαλιάσει όσα μπορούν να ξαναγεννηθούν.
Σε έναν κόσμο θορυβώδη, γεμάτο βιασύνη, εικόνες και εύκολες εντυπώσεις, τα «Ήσυχα Βράδια» έρχονται ως υπενθύμιση ότι η ουσία συχνά κρύβεται στην απλότητα: δύο κιθάρες, μία φωνή, λίγες λέξεις για την αγάπη και τον χρόνο που περνά. Η ELENI, με την πολυεπίπεδη διεθνή της πορεία, επιλέγει συνειδητά να στραφεί σε αυτή την ησυχία –και να την μοιραστεί μαζί μας.
Το νέο αυτό single λειτουργεί σαν προοίμιο για τον επερχόμενο δίσκο της, αλλά και σαν αυτόνομη, ολοκληρωμένη εμπειρία. Μια πρόσκληση να καθίσουμε για λίγο μόνοι ή με αγαπημένους, να αφήσουμε τις κιθάρες και τη φωνή να γεμίσουν τον χώρο, και να θυμηθούμε πόση δύναμη κρύβει ένα τραγούδι όταν αγγίζει με ειλικρίνεια τις πιο ευαίσθητες χορδές μας.
Ίσως τελικά, σε πείσμα της εποχής, τα πιο δυνατά πράγματα να εξακολουθούν να λέγονται ψιθυριστά. Και τα «Τα Ήσυχα Βράδια», όπως τα ξαναζωντανεύει η ELENI, είναι ένας τέτοιος ψίθυρος: διακριτικός, αλλά αν τον αφήσεις να σε βρει, μένει μέσα σου για πολύ καιρό.
