Μία πρωτοφανής συμμαχία από τους Massive Attack και τους IDLES μέχρι τον Paul Weller, ζητά τον αποκλεισμό του Ισραήλ από τη φετινή διοργάνωση της Eurovision, αποδομώντας την ψευδαίσθηση της καλλιτεχνικής ουδετερότητας.
Η μουσική βιομηχανία σπάνια βρίσκει μία ενιαία φωνή απέναντι στις παγκόσμιες γεωπολιτικές κρίσεις. Ωστόσο, η φετινή διοργάνωση του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision στη Βιέννη φαίνεται να αποτελεί την απόλυτη εξαίρεση, μετατρέποντας τη σκηνή σε ένα πεδίο σφοδρής ιδεολογικής σύγκρουσης.
Περισσότεροι από 1.100 καλλιτέχνες και εργαζόμενοι στον χώρο του πολιτισμού συνυπογράφουν ένα ιστορικό ανοιχτό γράμμα μέσω της καμπάνιας «No Music For Genocide». Το αίτημά τους είναι απόλυτα ξεκάθαρο, καλώντας τους θαυμαστές να μποϊκοτάρουν τον διαγωνισμό εάν δεν απαγορευτεί οριστικά η συμμετοχή του Ισραήλ.
Η αφορμή δόθηκε στις 4 Δεκεμβρίου, όταν τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU) έδωσαν το πράσινο φως στο Ισραήλ να διαγωνιστεί κανονικά. Η απόφαση πάρθηκε παρά τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Γάζα, αλλά και παρά τις έντονες ανησυχίες που είχαν προκύψει για τη διαδικασία ψηφοφορίας της περσινής χρονιάς.
Το φετινό τηλεοπτικό υπερθέαμα έχει προγραμματιστεί για τις 16 Μαΐου στην αυστριακή πρωτεύουσα, ακολουθώντας τη νίκη του τραγουδιστή JJ με το τραγούδι «Wasted Love». Πλέον όμως, η καμπάνια «No Music For Genocide» προτρέπει ανοιχτά καλλιτέχνες, ραδιοτηλεοπτικούς φορείς και θεατές να γυρίσουν την πλάτη τους στον θεσμό.
Στη μακροσκελή λίστα όσων υπέγραψαν την επιστολή που δημοσιεύτηκε στις 21 Απριλίου, συναντάμε μερικά από τα πιο επιδραστικά ονόματα της σύγχρονης μουσικής. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι Brian Eno, Massive Attack, Paloma Faith, Paul Weller, Kneecap, Hot Chip, Of Monsters and Men, IDLES, Primal Scream, Sigur Rós, Young Fathers, Mogwai και Black Country New Road.
Το κάλεσμα υποστηρίζουν επίσης καλλιτέχνες όπως οι Erika de Casier, Nadine Shah, Dry Cleaning, Ólafur Arnalds, David Holmes, Nemahsis, Macklemore, Roger Waters, Peter Gabriel, Vacations και Smerz. Τη δική τους βαρύτητα προσθέτουν και αρκετοί πρώην φιναλίστ της Eurovision, δημιουργώντας ένα ηχηρό μέτωπο.
Οι υπογράφοντες απαιτούν από τα δημόσια δίκτυα, τα τηλεοπτικά συνεργεία και το κοινό να αρνηθούν οποιαδήποτε συμμετοχή ή υποστήριξη. Ο τελικός τους στόχος είναι να αναγκάσουν την EBU να αποβάλει το Ισραήλ, ακριβώς όπως έπραξε με τη Ρωσία μετά την παράνομη εισβολή της στην Ουκρανία το 2022.
«Απορρίπτουμε τη χρήση της Eurovision για το ξέπλυμα και την κανονικοποίηση της γενοκτονίας, της πολιορκίας και της βάναυσης στρατιωτικής κατοχής του Ισραήλ εναντίον των Παλαιστινίων», αναφέρουν οι καλλιτέχνες στο κείμενό τους.
«Στεκόμαστε αλληλέγγυοι με τις παλαιστινιακές εκκλήσεις προς τους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, τους ερμηνευτές, τους διοργανωτές προβολών, το προσωπικό και τους θαυμαστές να μποϊκοτάρουν τη Eurovision, μέχρι η EBU να απαγορεύσει τον συνένοχο ισραηλινό ραδιοτηλεοπτικό φορέα KAN», προσθέτουν στην επιστολή.
Η πίεση έχει ήδη φέρει απτά αποτελέσματα, καθώς τέσσερις χώρες έχουν επίσημα αποσυρθεί από τον διαγωνισμό, με την Ιρλανδία, την Ολλανδία, τη Σλοβενία και την Ισπανία να κάνουν την αρχή. Η Ισλανδία είχε αποχωρήσει λίγο νωρίτερα, αμέσως μόλις έγινε γνωστό ότι το Ισραήλ θα έχει το δικαίωμα συμμετοχής.
Ακόμα πιο περίπλοκη είναι η κατάσταση στην Πορτογαλία, θέτοντας τη συμμετοχή της χώρας σε άμεσο κίνδυνο. Τον Δεκέμβριο, 11 από τους 16 συμμετέχοντες του εθνικού διαγωνισμού επιλογής δήλωσαν ρητά πως θα αρνηθούν να εμφανιστούν στην κεντρική σκηνή σε περίπτωση που κερδίσουν.
«Χαιρετίζουμε τις αποχωρήσεις αρχών από τους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, της Ισλανδίας, της Σλοβενίας και της Ολλανδίας, καθώς και τους πολλούς φιναλίστ των εθνικών επιλογών που δεσμεύονται να αρνηθούν να πάνε στη Eurovision», σημειώνουν οι δημιουργοί.
«Όπως ακριβώς οι καλλιτέχνες στάθηκαν ενάντια στην καταπίεση στη Νότια Αφρική, έτσι στεκόμαστε και εμείς τώρα ενωμένοι», υπογραμμίζουν με έμφαση.
Η αναφορά τους στην EBU αποκτά έναν αιχμηρό τόνο, καθώς συγκρίνουν τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε η Ρωσία με τη σημερινή στάση της οργάνωσης. «Οι υποκριτικές απαντήσεις της EBU στα εγκλήματα της Ρωσίας και του Ισραήλ έχουν αφαιρέσει κάθε ψευδαίσθηση για την υποτιθέμενη “ουδετερότητα” της Eurovision», γράφουν.
«Το 2022, η EBU δήλωσε ότι η παρουσία της Ρωσίας θα “έφερνε τον διαγωνισμό σε ανυποληψία”. Ωστόσο, περισσότεροι από 30 μήνες γενοκτονίας στη Γάζα — μαζί με την εθνοκάθαρση και την κλοπή γης στην πολιορκημένη Δυτική Όχθη — δεν θεωρούνται επαρκείς για να εφαρμοστεί η ίδια πολιτική στο Ισραήλ», εξηγούν.
Η επιστολή καταλήγει με μία ξεκάθαρη δήλωση. «Ως καλλιτέχνες, αναγνωρίζουμε τη συλλογική μας δράση — και τη δύναμη της άρνησης. Αρνούμαστε να σιωπήσουμε. Αρνούμαστε να είμαστε συνένοχοι», αναφέρουν.
«Καλούμε και άλλους στον κλάδο μας να ενωθούν μαζί μας. Και στεκόμαστε αλληλέγγυοι με όλες τις προσπάθειες που βασίζονται σε αρχές για τον τερματισμό της συνενοχής σε κάθε βιομηχανία», προσθέτουν στο τέλος του κειμένου.
Οι Kneecap, ένα από τα συγκροτήματα που πρωτοστατούν σε αυτή την προσπάθεια, δεν μάσησαν τα λόγια τους. «Έχουμε πληρώσει το τίμημα επειδή μιλήσαμε ανοιχτά — χάσαμε συναυλίες, αντιμετωπίσαμε δικαστικές υποθέσεις, απαγορεύσεις βίζας — και θα τα κάναμε όλα ξανά αύριο», δήλωσαν.
«Η σιωπή είναι συνενοχή. Είμαστε στο πλευρό του No Music for Genocide και κάθε καλλιτέχνη, θαυμαστή και ραδιοτηλεοπτικού φορέα που αρνείται να επιτρέψει στο μεγαλύτερο μουσικό γεγονός του κόσμου να χρησιμοποιηθεί για το ξέπλυμα μίας γενοκτονίας. Καμία σκηνή για τη γενοκτονία. Ελεύθερη Παλαιστίνη», ανέφερε το συγκρότημα.
Από την πλευρά τους, οι διοργανωτές της καμπάνιας υπενθύμισαν τη συστημική διάσταση του προβλήματος. «Κάθε χρόνο, σε όλη την 53χρονη πορεία του ως συμμετέχων στη Eurovision, το Ισραήλ διαιωνίζει τα τρομοκρατικά του συστήματα απαρτχάιντ, βασανιστηρίων, κλοπής γης και στρατιωτικής κατοχής κατά των Παλαιστινίων από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα με πλήρη ατιμωρησία», επισήμαναν.
«Ενώ πολλοί από εμάς στη βιομηχανία αντιμετωπίζουμε τη Eurovision ελαφρά τη καρδία ή αμφιβάλλουμε για τη δική μας δύναμη ως παραγωγοί πολιτισμού, οι ηγέτες του γενοκτονικού Ισραήλ μιλούν ανοιχτά για τη γεωπολιτική αξία του διαγωνισμού», τόνισαν στη συνέχεια.
Το μέτωπο του «No Music For Genocide» πλαισιώνει και ενισχύει τις απίστευτες προσπάθειες οργανώσεων βάσης σε όλη την Ευρώπη, οι οποίες διεκδικούν τον αποκλεισμό του Ισραήλ. Πέρα από τις υπογραφές, η δράση περιλαμβάνει ρεαλιστικά μέτρα κατά της βιομηχανίας.
Συγκεκριμένα, οι δημιουργοί επεξεργάζονται τις γεωγραφικές περιοχές κυκλοφορίας τους ή στέλνουν αιτήματα γεωγραφικού αποκλεισμού (geo-block) στους διανομείς και τις δισκογραφικές τους εταιρείες. Ο στόχος είναι να αφαιρεθεί η μουσική τους από τις πλατφόρμες streaming εντός της ισραηλινής επικράτειας.
Παράλληλα, ασκούν πιέσεις σε κολοσσούς όπως η Universal Music Group, η Sony Music και η Warner Music Group να πράξουν το ίδιο. Το επιχείρημά τους βασίζεται στο γεγονός ότι οι ίδιες εταιρείες απέκλεισαν ολόκληρους τους καταλόγους τους από τη Ρωσία και έκλεισαν τις δραστηριότητές τους εκεί, μόλις ένα μήνα μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο, με τα πρώτα ηχηρά ονόματα να περιλαμβάνουν τους Massive Attack, Fontaines D.C., Amyl & The Sniffers και Kneecap. Σύντομα, στο πλευρό τους στάθηκαν οι Paramore, Rina Sawayama, MIKE, Primal Scream, Faye Webster, Japanese Breakfast και Yaeji.
Η λίστα διευρύνθηκε γρήγορα με την προσθήκη καλλιτεχνών όπως οι King Krule, MJ Lenderman, Mannequin Pussy, Wednesday, Soccer Mommy και MØ. Το ίδιο κύμα στήριξης ακολούθησαν και μεγάλα ονόματα της παγκόσμιας σκηνής, συμπεριλαμβανομένων των Björk, Lorde, IDLES, MUNA, Paloma Faith, Clairo, Wolf Alice, Lucy Dacus και AURORA.
Μία ιδιαίτερα συγκινητική προσθήκη ήταν αυτή του ιδρύματος του αείμνηστου Ryuichi Sakamoto. Οι διαχειριστές της κληρονομιάς του φρόντισαν να αποσύρουν τη μουσική του από τις υπηρεσίες streaming στο Ισραήλ, στέλνοντας το δικό τους μήνυμα.
«Στο μέτρο του δυνατού, το ίδρυμα έχει αφαιρέσει ή έχει εκδώσει επίσημα αιτήματα προς τις εταιρείες για να αφαιρέσουν τη μουσική του από όλες τις υπηρεσίες DSP (streaming και download) στο Ισραήλ. Για μεγάλο μέρος του καταλόγου του, αυτό έχει ήδη τεθεί σε ισχύ», ανέφερε η επίσημη ανακοίνωσή τους.
Στον αντίποδα, η διαδικασία εντός της EBU έδειξε μία εντελώς διαφορετική εικόνα. Τον Δεκέμβριο, επιβεβαιώθηκε ότι το 65% των αντιπροσώπων ψήφισε υπέρ μίας αλλαγής κανόνων στη διαδικασία ψηφοφορίας και προώθησης, αλλά αποφάσισε να μην υπάρξει καμία περαιτέρω συζήτηση για τη συμμετοχή του Ισραήλ.
Στην ίδια ψηφοφορία, ένα 23% τάχθηκε κατά, ενώ ένα επιπλέον 10% επέλεξε την αποχή. Ο πρόεδρος του Ισραήλ, Isaac Herzog, έσπευσε να δηλώσει πως η χώρα του αξίζει να εκπροσωπείται σε κάθε σκηνή σε όλο τον κόσμο.
«Ελπίζω ότι ο διαγωνισμός θα παραμείνει ένας θεσμός που προασπίζεται τον πολιτισμό, τη μουσική, τη φιλία μεταξύ των εθνών και τη διασυνοριακή πολιτιστική κατανόηση», ανέφερε ο Ισραηλινός πρόεδρος.
Από την πλευρά των μεγάλων ραδιοτηλεοπτικών δικτύων, το βρετανικό BBC επιβεβαίωσε ότι θα μεταδώσει κανονικά τον διαγωνισμό την επόμενη χρονιά. Το δίκτυο ξεκαθάρισε πως υποστηρίζει τη συλλογική απόφαση που έλαβαν τα μέλη της EBU, εστιάζοντας στην επιβολή των κανόνων και τη συμπερίληψη.
Αντίστοιχη ήταν και η στάση του γερμανικού δικτύου SWR, το οποίο επιβεβαίωσε τη δική του συμμετοχή, αγνοώντας τις εκκλήσεις για μποϊκοτάζ. Σε μία προσπάθεια να κατευνάσει τα πνεύματα, ο διευθυντής της Eurovision, Martin Green, απηύθυνε τον Δεκέμβριο μία ανοιχτή επιστολή προς τους θαυμαστές.
Ο Green αναγνώρισε ότι πολλοί βιώνουν έντονα συναισθήματα αυτή την περίοδο, ειδικά σε σχέση με τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, προειδοποίησε όσους απαιτούν από τη διοργάνωση να πάρει μία καθορισμένη θέση απέναντι στα γεωπολιτικά γεγονότα.
«Ο μόνος τρόπος με τον οποίο ο Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision μπορεί να συνεχίσει να φέρνει τους ανθρώπους κοντά είναι διασφαλίζοντας ότι καθοδηγούμαστε πρώτα και κύρια από τους κανόνες μας», εξήγησε χαρακτηριστικά.
Η ένταση, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στο κοινό. Σε μία κίνηση υψηλού συμβολισμού, το Nemo, που κατέκτησε την πρώτη θέση στον διαγωνισμό του 2024, επέστρεψε το τρόπαιό του στα κεντρικά γραφεία της EBU, διαμαρτυρόμενος ανοιχτά για τη συμπερίληψη του Ισραήλ το 2026.
Οι αντιδράσεις για την περσινή εκστρατεία του Ισραήλ οδήγησαν τελικά σε αλλαγές στους κανονισμούς, οι οποίες ανακοινώθηκαν πριν από την κρίσιμη ψηφοφορία της 4ης Δεκεμβρίου. Η χώρα είχε καταλάβει τη δεύτερη θέση με τη Yuval Raphael.
Το τραγούδι «New Day Will Rise» δέχτηκε μία τεράστια και οργανωμένη ώθηση από την ψηφοφορία του κοινού, έχοντας συγκεντρώσει προηγουμένως μόλις 60 βαθμούς από τις διάφορες ευρωπαϊκές επιτροπές. Αυτή η ανισορροπία θορύβησε έντονα τους διοργανωτές.
Βάσει των νέων κανόνων, το κοινό θα έχει πλέον μειωμένο ποσοστό στην τελική διαμόρφωση του αποτελέσματος. Παράλληλα, οι κριτικές επιτροπές θα επανέλθουν στους ημιτελικούς και ο αριθμός των κριτών θα αυξηθεί στους επτά συνολικά, προσθέτοντας δύο επιπλέον μέλη στην προσπάθεια εξισορρόπησης της διαδικασίας.
Ο Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision βρισκόταν ανέκαθεν στο μεταίχμιο μεταξύ τέχνης και πολιτικής, όσο και αν η διοργάνωση προσπαθούσε να διαχωρίσει τη θέση της. Πλέον, με χιλιάδες φωνές από τον πυρήνα της παγκόσμιας μουσικής σκηνής να σπάνε τη σιωπή, γίνεται σαφές πως η μουσική δεν μπορεί να ηχεί ανέμελα όταν γύρω της καταρρέει η ανθρωπιά.
