Η νομική μάχη ανάμεσα στον τεχνολογικό κολοσσό της Google και τους ανεξάρτητους καλλιτέχνες περνά σε μια κρίσιμη καμπή, καθώς η εταιρεία ισχυρίζεται τώρα δικαστικά ότι οι όροι χρήσης του YouTube τής παρέχουν το ελεύθερο να εκπαιδεύει τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης της χρησιμοποιώντας τη μουσική που ανεβαίνει στην πλατφόρμα.
Η Google υποστηρίζει σε νέα δικαστική της παρέμβαση ότι οι όροι χρήσης του YouTube παραχωρούν μια «ευρεία άδεια», η οποία καλύπτει την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης πάνω σε μουσική που έχει μεταφορτωθεί απευθείας στην πλατφόρμα.
Η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία αναπτύχθηκε τη Δευτέρα, στο πλαίσιο αίτησης που κατέθεσε η εταιρεία για την απόρριψη της αγωγής περί παραβίασης πνευματικών δικαιωμάτων, την οποία είχε υποβάλει νωρίτερα φέτος μια ομάδα ανεξάρτητων καλλιτεχνών, τραγουδοποιών και παραγωγών. Η πλευρά των δημιουργών ισχυρίζεται ότι το «Lyria 3», το μοντέλο μουσικής τεχνητής νοημοσύνης που παρουσίασε η Google τον Φεβρουάριο, εκπαιδεύτηκε με τραγούδια που αποσπάστηκαν από το YouTube χωρίς καμία αποζημίωση για τους ίδιους.
Η υπόθεση αυτή αποτελεί μέρος δεκάδων δικαστικών προσφυγών που έχουν κατατεθεί τα τελευταία χρόνια εναντίον εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, με την κατηγορία ότι εκπαιδεύουν παράνομα τα μοντέλα τους χρησιμοποιώντας προστατευόμενο ήχο, κείμενο και εικόνες.
Στις περισσότερες από αυτές τις δικαστικές διαμάχες —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ξεκίνησαν οι μεγάλες δισκογραφικές εταιρείες εναντίον των γεννητριών μουσικής Suno και Udio— οι τεχνολογικές εταιρείες προτάσσουν το επιχείρημα της «εύλογης χρήσης» (fair use). Ισχυρίζονται, δηλαδή, ότι η νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας τούς επιτρέπει να δημιουργούν παράγωγα έργα με μετασχηματιστικό χαρακτήρα, χωρίς να απαιτείται η αδειοδότηση των δεδομένων εκπαίδευσης.
Η περίπτωση της Google, ωστόσο, διαφοροποιείται σημαντικά για τον απλό λόγο ότι ο τεχνολογικός γίγαντας έχει υπό την ιδιοκτησία του το YouTube, μία από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες streaming μουσικής παγκοσμίως. Αντί να στηριχθούν στην αρχή της εύλογης χρήσης, οι δικηγόροι της Google υποστήριξαν στο σχετικό υπόμνημα ότι η εταιρεία διαθέτει ήδη τη νόμιμη άδεια να εκπαιδεύει την τεχνητή νοημοσύνη με τα τραγούδια που έχουν ανεβάσει στο YouTube οι συγκεκριμένοι ανεξάρτητοι καλλιτέχνες.
Στο δικόγραφο των 41 σελίδων που κατέθεσε η κορυφαία δικηγορική εταιρεία Quinn Emanuel, σημειώνεται χαρακτηριστικά πως η αγωγή βασίζεται στην αναπόδεικτη υπόθεση ότι η Google χρησιμοποίησε για την εκπαίδευσή της τα συγκεκριμένα έργα των εναγόντων. Ακόμη όμως και αν αυτοί οι ισχυρισμοί γίνουν αποδεκτοί ως γεγονότα, η προσφυγή δεν μπορεί να σταθεί νομικά.
Η πλευρά της Google αναφέρει επί λέξει: «Ακόμη και αν δεχτούμε τους ανεξέλεγκτους ισχυρισμούς τους ως γεγονός, η αγωγή δεν μπορεί να σταθεί. Οι ενάγοντες παραχώρησαν όλοι στο YouTube, και στην Google —η οποία παρέχει την υπηρεσία— μια ευρεία άδεια χρήσης του περιεχομένου που μεταφορτώθηκε. Αυτή η άδεια, η οποία υπάρχει στους όρους χρήσης του YouTube, επέτρεπε τη συμπεριφορά που καταγγέλλεται στην αγωγή».
Ειδικότερα, η υπεράσπιση της Google επικαλείται έναν όρο από το συμβόλαιο χρήσης της πλατφόρμας, ο οποίος αναφέρει τα εξής: «Παρέχοντας περιεχόμενο στην υπηρεσία, παραχωρείτε στο YouTube μια παγκόσμια, μη αποκλειστική, χωρίς δικαιώματα εκμετάλλευσης, δυνάμενη να υποαδειοδοτηθεί και μεταβιβάσιμη άδεια χρήσης αυτού του περιεχομένου (συμπεριλαμβανομένης της αναπαραγωγής, διανομής, προετοιμασίας παράγωγων έργων, προβολής και εκτέλεσής του) σε σχέση με την υπηρεσία και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες του YouTube (καθώς και των διαδόχων και των συνδεδεμένων εταιρειών του)».
Οι συγκεκριμένοι όροι δεσμεύουν κάθε μεμονωμένο χρήστη που ανεβάζει μουσική απευθείας στο YouTube. Αυτό σημαίνει ότι, εάν η επιχειρηματολογία της Google γίνει δεκτή από το δικαστήριο, η εταιρεία θα έχει και με τη βούλα του νόμου το δικαίωμα να τροφοδοτεί τα μοντέλα της με αυτό το υλικό και να δημιουργεί «παράγωγα έργα». Η κατάσταση, ωστόσο, ενδέχεται να είναι εντελώς διαφορετική για τη μουσική που διανέμεται στο YouTube βάσει ειδικών συμφωνιών αδειοδότησης με δισκογραφικές εταιρείες και εκδότες.
Όλες οι μεγάλες μουσικές επιχειρήσεις, καθώς και οι ανεξάρτητες δισκογραφικές εταιρείες, διατηρούν συμβόλαια με το YouTube που ρυθμίζουν την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και την καταβολή των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης.
Το αν επιτρέπεται η χρήση της μουσικής για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται από τους όρους κάθε ξεχωριστής συμφωνίας γύρω από τα παράγωγα έργα. Μάλιστα, ορισμένες εταιρείες έχουν εισαγάγει πρόσφατα ειδικές ρήτρες που θέτουν σαφή όρια για το πώς και αν τα τραγούδια τους μπορούν να αξιοποιηθούν στις πρωτοβουλίες τεχνητής νοημοσύνης της Google.
Ενδεικτικά, κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης των επενδυτών της Universal Music Group τον περασμένο Οκτώβριο, ο διευθύνων σύμβουλος Lucian Grainge δήλωσε: «Η ανανεωμένη συμφωνία αδειοδότησής μας με το YouTube εξασφάλισε πραγματικά σημαντικές δικλείδες ασφαλείας και προστασία για τους καλλιτέχνες και τους δημιουργούς μας γύρω από το περιεχόμενο που παράγεται από γεννητική τεχνητή νοημοσύνη».
Από την πλευρά της, η Google δεν έχει αποκαλύψει ποια ακριβώς τραγούδια περιλαμβάνονταν στα δεδομένα εκπαίδευσης του «Lyria 3».
Σε δήλωση εκπροσώπου της εταιρείας κατά την παρουσίαση του μοντέλου, αναφέρθηκε απλώς ότι το σύστημα εκπαιδεύτηκε σε μουσική που η εταιρεία έχει «το δικαίωμα να χρησιμοποιεί βάσει των όρων χρήσης μας, των συμφωνιών με τους συνεργάτες μας και της ισχύουσας νομοθεσίας».
Ένας εκπρόσωπος της Google αρνήθηκε να σχολιάσει το θέμα πέρα από τα δικαστικά έγγραφα, ενώ οι δικηγόροι που εκπροσωπούν τους καλλιτέχνες στην αγωγή για το «Lyria 3» δεν ανταποκρίθηκαν άμεσα σε αίτημα για σχολιασμό. Αναμένεται πάντως να καταθέσουν τις επόμενες εβδομάδες τα επιχειρήματά τους, αντικρούοντας το αίτημα της Google για απόρριψη της υπόθεσης.
Η αγωγή, η οποία έχει κατατεθεί ως συλλογική, φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει όλους τους ανεξάρτητους καλλιτέχνες που θεωρούν ότι έχουν υποστεί ζημιά από τις πρακτικές εκπαίδευσης της Google.
Οι βασικοί ενάγοντες που αναφέρονται ονομαστικά είναι ο τραγουδιστής και τραγουδοποιός Sam Kogon, ο συνθέτης και παραγωγός Magnus Fiennes, ο τραγουδοποιός και παραγωγός Michael Mell, το R&B συγκρότημα Attack the Sound, το folk rock ντουέτο πατέρα και γιου Stan Burjek και James Burjek, καθώς και το συγκρότημα Directrix με έδρα το Σικάγο.
Η ίδια ομάδα δημιουργών έχει κινηθεί δικαστικά για παρόμοιες υποθέσεις και κατά άλλων εταιρειών μουσικής τεχνητής νοημοσύνης, όπως οι Suno, Udio και Mureka. Ωστόσο, το πιο πολυσυζητημένο μέτωπο σε αυτόν τον πόλεμο πνευματικών δικαιωμάτων παραμένει η δικαστική διαμάχη που ξεκίνησε το 2024 από τις Universal Music Group, Warner Music Group και Sony, οι οποίες κατηγόρησαν τις Suno και Udio για παραβίαση πνευματικής ιδιοκτησίας σε «σχεδόν αδιανόητη κλίμακα».
Οι Universal Music Group και Warner Music Group κατέληξαν τελικά σε συμβιβασμό με την Udio το φθινόπωρο, υπογράφοντας συμφωνίες που επιτρέπουν στην εταιρεία να εκπαιδεύσει ένα νέο μοντέλο πάνω σε αδειοδοτημένα έργα, τα οποία όμως θα παραμείνουν αυστηρά εντός των ορίων της πλατφόρμας της.
Στη συνέχεια, η Warner Music Group συμβιβάστηκε και με τη Suno, συμφωνώντας σε ένα μοντέλο εκπαίδευσης που επιτρέπει τη διανομή των έργων και εκτός της πλατφόρμας. Αντίθετα, η Universal Music Group συνεχίζει να βρίσκεται στα δικαστήρια με τη Suno, ενώ η Sony δεν έχει προχωρήσει σε συμβιβασμό με καμία από τις δύο εταιρείες.
Στο δικόγραφο των 118 σελίδων που κατατέθηκε στο Περιφερειακό Δικαστήριο των ΗΠΑ για τη Βόρεια Περιφέρεια του Ιλινόις, οι ανεξάρτητοι καλλιτέχνες επισημαίνουν ότι η παραβίαση εκ μέρους της Google ξεπερνά τα στενά όρια μιας απλής γεννήτριας μουσικής, λόγω της δομικής ισχύος που διαθέτει μέσω του YouTube και του συστήματος Content ID —της υπηρεσίας διαχείρισης δικαιωμάτων που επιτρέπει τον εντοπισμό μη εξουσιοδοτημένης χρήσης έργων.
«Η Google δεν είχε απλώς πρόσβαση στη μουσική των εναγόντων· λειτουργούσε την υποδομή μέσω της οποίας μεγάλο μέρος αυτής της μουσικής έφτανε στον κόσμο», υπογραμμίζουν οι ενάγοντες. Στην επιχειρηματολογία τους τονίζουν με έμφαση πως η εταιρεία είχε κάθε δυνατότητα να αναπτύξει το προϊόν της ακολουθώντας τη νόμιμη οδό.
«Η Google είχε κάθε ευκαιρία να αναπτύξει αυτό το προϊόν νόμιμα», πρόσθεσαν οι δημιουργοί, συμπληρώνοντας: «Έχει μακροχρόνιες σχέσεις με μεγάλες δισκογραφικές εταιρείες και διανομείς. Διαθέτει την τεχνική υποδομή, τους οικονομικούς πόρους και τις διασυνδέσεις στον κλάδο για να εξασφαλίσει τα δικαιώματα πριν από την εκπαίδευση. Η Google επέλεξε να μην το πράξει, όχι επειδή η αδειοδότηση ήταν αδύνατη, αλλά επειδή η αντιγραφή ήταν ταχύτερη και φθηνότερη».
Το πώς ακριβώς θα επηρεάσει αυτή η υπόθεση το μέλλον της μουσικής βιομηχανίας και της τεχνολογίας παραμένει ανοιχτό. Οι ισορροπίες ανάμεσα στην ανάγκη των εταιρειών τεχνολογίας για τεράστιους όγκους δεδομένων και στην προστασία του έργου των καλλιτεχνών είναι εξαιρετικά λεπτές, και η απόφαση του δικαστηρίου αναμένεται να αποτελέσει πυξίδα για τις επόμενες γενιές δημιουργών.
