Στη νέα σειρά ντοκιμαντέρ του HBO, ο Jay-Z και ο Rick Rubin κάθονται απέναντι από δύο ηχεία στο Παρίσι, αναλύοντας δεκαετίες κορυφαίων στίχων σε μία αναδρομή γεμάτη αποκαλύψεις, παρασκήνια και ανεξερεύνητες πτυχές.
Στο τραγούδι «Renegade», τη συνεργασία του με τον Eminem το 2001, ο Jay-Z ρωτούσε με νόημα: «Ακούτε πραγματικά τη μουσική ή απλώς την προσπερνάτε επιφανειακά;». Είναι ένας στίχος στον οποίο ανατρέχει ο ίδιος καθώς επαναπροσδιορίζει τα ορόσημα της μακρόχρονης πορείας του στο «JAŸ-Z IN 8», τη σειρά ντοκιμαντέρ οκτώ επεισοδίων του HBO. Εκεί συναντά τον παραγωγό και θρύλο της μουσικής βιομηχανίας Rick Rubin, για να αναλύσουν τόσο τις μεγάλες του επιτυχίες όσο και σπάνια κομμάτια από τη δισκογραφία του.
«Οι περισσότεροι νομίζουν ότι αυτή η μουσική έχει να κάνει αποκλειστικά με την εξύμνηση ενός πολυτελούς τρόπου ζωής ή μόνο με τα χρήματα και τα αυτοκίνητα», σχολιάζει ο ράπερ. «Στην πραγματικότητα, είναι σαν να μην ακούτε καθόλου τους στίχους», συμπληρώνει.
Το ερώτημα για το αν το κοινό χάνει το βαθύτερο νόημα των στίχων μοιάζει καθαρά ρητορικό στο «JAŸ-Z IN 8», μία τεχνική αλλά συχνά περιττή εξερεύνηση της ζωής και της σταδιοδρομίας του. Με τον Rick Rubin στη θέση του σκηνοθέτη, η σειρά ντοκιμαντέρ διαδραματίζεται στο ιστορικό Palais Brongniart στο Παρίσι. Εκεί, ο παραγωγός επιλέγει τραγούδια, φαινομενικά στην τύχη, τα οποία ο Jay-Z αναλύει διεξοδικά, σχεδόν λέξη προς λέξη, επιβεβαιώνοντας όχι μόνο τη στιχουργική του ευφυΐα αλλά και το rap ως αυτόνομη μορφή τέχνης και μέσο ενδοσκόπησης.
Ο Jay-Z είχε επιχειρήσει μία αντίστοιχη καταγραφή της στιχουργικής του οξύτητας το 2010 με το βιβλίο «Decoded», όπου σχολίαζε 36 τραγούδια μέσα από προσωπικές ιστορίες. Το «JAŸ-Z IN 8», ωστόσο, μοιάζει πολύ πιο άμεσο ανάμεσα στον καλλιτέχνη και τον θεατή, σαν να ανοίγει τα χαρτιά του ένα προς ένα. Παρότι αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικότητες παγκοσμίως, ο ράπερ δίνει σπάνια συνεντεύξεις, έχοντας παραχωρήσει μόλις μία ολόκληρη τη φετινή χρονιά και καμία τα προηγούμενα χρόνια, γεγονός που καθιστά αυτή την τόσο ανοιχτή εξομολόγηση ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Η απόφασή του να εμβαθύνει τόσο εξαντλητικά στο παρελθόν έρχεται σε μία χρονιά κατά την οποία γιορτάζει την ευρύτερη επιρροή του. Μετά από σχεδόν μία δεκαετία δισκογραφικής σιωπής, αφού το τελευταίο του σόλο άλμπουμ ήταν το «4:44» το 2017, ο καλλιτέχνης επέστρεψε όχι με νέα μουσική, αλλά με μία σειρά από εορταστικές συναυλίες.
Ανάμεσά τους ξεχώρισε η εμφάνισή του στο φεστιβάλ Roots Picnic στη Φιλαδέλφεια και τρεις διαδοχικές sold-out βραδιές στο Yankee Stadium τον Ιούλιο, για την 25η και την 30ή επέτειο των εμβληματικών άλμπουμ «The Blueprint» και «Reasonable Doubt».
Πριν από το τέλος του έτους, ο Jay-Z έχει προγραμματίσει δύο ακόμη εμφανίσεις στο SoFi Stadium στο Λος Άντζελες, χωρίς να υπάρχει ούτε καν ψίθυρος για κάποιο νέο άλμπουμ. Έτσι, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε όσα προηγήθηκαν, με τον καλλιτέχνη να αναλύει λέξεις που καθόρισαν τεράστιες επιτυχίες όπως τα «99 Problems» και «Empire State of Mind», αγαπημένα κομμάτια του κοινού όπως τα «Brooklyn’s Finest» και «U Don’t Know», αλλά και λιγότερο γνωστές ηχογραφήσεις όπως το «Don’t You Know», το οποίο μάλιστα φάνηκε να εκπλήσσει και τον ίδιο όταν το άκουσε.
Για τους αφοσιωμένους θαυμαστές του, η σειρά αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό. Ο Jay-Z απαγγέλλει τους στίχους του μπροστά σε έναν έκπληκτο Rick Rubin, ενσωματώνοντας επεξηγήσεις με τόσο φυσικό τρόπο που συχνά δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις πού τελειώνει ο στίχος και πού αρχίζει η ανάλυση. Αυτές οι στιγμές φανερώνουν το ταλέντο του, καθώς η προσωπική του ιστορία βρίσκεται κωδικοποιημένη μέσα στα τραγούδια που αντηχούν από τα δύο ηχεία που βρίσκονται τοποθετημένα απέναντί τους.
Ο ράπερ περιγράφει αναλυτικά τη διαδικασία της τραγουδοποιίας του, θυμίζοντας πόσο γρήγορα ολοκλήρωνε τις ηχογραφήσεις του, καθώς το άλμπουμ «The Blueprint» χρειάστηκε μόλις ένα σαββατοκύριακο για να ηχογραφηθεί. Εξηγεί επίσης ότι προτιμά να συνθέτει ολόκληρα τα τραγούδια στο μυαλό του χωρίς να κρατά σημειώσεις. Εστιάζει σε λογοπαίγνια και διφορούμενες έννοιες που ούτε ο Rick Rubin δεν είχε προσέξει μέχρι σήμερα, όπως ο στίχος για το δίκτυο CBS, που εκτός από αναφορά στο λογότυπο με το μάτι, ακούγεται φωνητικά ως αποδοκιμασία για όσα ψεύδη αντικρίζει.
Ξυπόλητος στο μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων, ο Rick Rubin αντιδρά συχνά με θαυμασμό, κλείνοντας τα μάτια και γνέφοντας καταφατικά. Ο παραγωγός λειτουργεί τόσο ως συμπρωταγωνιστής όσο και ως σκηνοθέτης του «JAŸ-Z IN 8», το οποίο είναι γυρισμένο σε ασπρόμαυρο φόντο και εκμεταλλεύεται στο έπακρο την απλότητα του σκηνικού χώρου.
Η κάμερα στέκεται στα πρόσωπα την κατάλληλη στιγμή, όπως στην αρχή του τέταρτου επεισοδίου, όπου ο Jay-Z αναφέρεται στη συμφιλίωση με τον αποξενωμένο πατέρα του μετά από παρότρυνση της μητέρας του, κατά την περίοδο των ηχογραφήσεων για το «The Black Album». Περιγράφει την ανακούφιση που ένιωσε κλείνοντας τους παλιούς λογαριασμούς προτού ο πατέρας του φύγει από τη ζωή έναν μήνα αργότερα, με το συναίσθημα να αποτυπώνεται καθαρά στο πρόσωπό του χωρίς καμία διακοπή στο πλάνο.
Ο Rick Rubin θέτει ουσιαστικές ερωτήσεις, ωθώντας τον Jay-Z να δει τις εμπειρίες του από νέες οπτικές γωνίες. Ωστόσο, η σειρά αποφεύγει να εμβαθύνει στα πιο σκοτεινά σημεία. Η μακροχρόνια σχέση ανάμεσα στους δύο άνδρες, η οποία ξεκίνησε όταν ο Rick Rubin τού πρόσφερε τη θέση του σε μία πτήση και επισφραγίστηκε με την παραγωγή του «99 Problems», λειτουργεί ταυτόχρονα ως πλεονέκτημα και ως εμπόδιο.
Όταν η συζήτηση φτάνει στο τραγούδι «Kill Jay-Z», όπου ο ράπερ αναφέρεται στη μαχαιριά εναντίον στελέχους δισκογραφικής εταιρείας στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αλλά και στο περιστατικό στο ασανσέρ με τη Solange το 2014, μένουν απλώς στην επιφάνεια. Αντίστοιχα, ακούγοντας τους στίχους του από το τραγούδι «Jail» του Kanye West, μιλούν για την ενόχληση του West σχετικά με την αναφορά στο κόκκινο καπέλο της εκστρατείας MAGA, παρακάμπτοντας εντελώς τη σημερινή κατάσταση στις σχέσεις τους.
Παρ’ όλα αυτά, οι αποκαλύψεις για τις λεπτομέρειες των τραγουδιών έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Ο Jay-Z εξομολογείται ότι αρχικά προόριζε τη Mary J. Blige για το «Empire State of Mind», αλλά τελικά επέλεξε την Alicia Keys λόγω του πιάνου στην ενορχήστρωση. Επίσης, αποκαλύπτει ότι η ιστορική διαμάχη του με τον Nas ξεκίνησε από το «Reasonable Doubt», καθώς ο Nas επρόκειτο να συμμετάσχει σε ένα τραγούδι αλλά δεν εμφανίστηκε ποτέ στις προγραμματισμένες ηχογραφήσεις στο στούντιο.
Παράλληλα, ο ίδιος σημειώνει ότι θα έπρεπε να είχε κρατήσει το «Public Service Announcement (Interlude)» για το επόμενο άλμπουμ μετά το «The Black Album», ενώ θεωρεί ότι το «Encore» θα ήταν καλύτερο ως πρώτο single αντί για το «Change Clothes». Πολλά από αυτά αναλύονται σε ένα αυτόνομο επεισόδιο συνέντευξης, όπου ο Rick Rubin ρωτά ευθέως: «Ένιωσες ποτέ ότι σε παρεξήγησαν;» ή «Υπήρξες ποτέ εσύ ο προδότης;».
Προς το τέλος, η σειρά πλησιάζει τα όρια του κορεσμού, καθώς η ανάλυση ορισμένων τραγουδιών στο τελευταίο επεισόδιο δεν προσφέρει κάτι παραπάνω από όσα ακούγονται ήδη στους δίσκους. Ένα πιο σφιχτό μοντάζ στα επεισόδια, των οποίων η διάρκεια κυμαίνεται από 37 έως 61 λεπτά, θα βοηθούσε τον ρυθμό της αφήγησης. Τα δύο πρώτα επεισόδια του «JAŸ-Z IN 8» έκαναν πρεμιέρα στο HBO και στο HBO Max στις 18 Σεπτεμβρίου, ενώ δύο νέα επεισόδια θα κυκλοφορούν κάθε Παρασκευή.
Μέσα από τη διεξοδική εξέταση του έργου του, ο Jay-Z υπενθυμίζει ότι πίσω από την εμπορική επιτυχία κρύβεται ένας επίμονος στιχουργός που έχτισε την καριέρα του υπολογίζοντας κάθε συλλαβή. Το «JAŸ-Z IN 8» μπορεί να μην απαντά σε όλα τα αναπάντητα ερωτήματα γύρω από τη ζωή του, αλλά προσφέρει μία σπάνια ματιά στο μυαλό ενός ανθρώπου που μετέτρεψε τις λέξεις σε αυτοκρατορία.
