Η synth-pop όπερα των Pet Shop Boys για τον πρωτοπόρο των υπολογιστών Alan Turing, οι ιστορικές αναλογίες με τη δεκαετία του ’80 και η αναθεωρημένη εκδοχή ενός επιβλητικού έργου.
Το πιο καίριο ερώτημα που προκύπτει από το νέο άλμπουμ των Pet Shop Boys με τίτλο «A Man From The Future» δεν είναι γιατί ο Neil Tennant και ο Chris Lowe επέλεξαν να παρουσιάσουν μία synth-pop όπερα για τον Alan Turing. Το πραγματικό ζητούμενο είναι γιατί χρειάστηκε να περάσει τόσο μεγάλο διάστημα προτού αυτό το έργο του βρει τον δρόμο του προς τη δισκογραφία.
Ο Turing υπήρξε ένας από τους αδιαμφισβήτητους πατέρες της σύγχρονης πληροφορικής, έναν τίτλο που μοιράζεται ιστορικά με τον George Boole, τον σπουδαίο καθηγητή μαθηματικών του University College Cork κατά τον 19ο αιώνα. Ωστόσο, η λαμπρή επιστημονική σταδιοδρομία του Βρετανού πρωτοπόρου διακόπηκε απότομα και βάναυσα, όταν διώχθηκε ποινικά για «κατάφωρη ανηθικότητα» το 1952 εξαιτίας μίας ομοφυλοφιλικής σχέσης.
Αυτή η τραγική ιστορία αποκτά έναν έντονα προσωπικό συμβολισμό για τους ίδιους τους Pet Shop Boys. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, ο Tennant και ο Lowe δεν είχαν ακόμη αποκαλύψει δημόσια τη σεξουαλική τους ταυτότητα και κινούνταν σε ένα περιβάλλον όπου οι ομοφυλόφιλοι καλλιτέχνες ζούσαν υπό τον διαρκή τρόμο μήπως γίνουν πρωτοσέλιδα στον κίτρινο τύπο.
Ταυτόχρονα, η πορεία του Turing διασταυρώνεται με τις πιο ανησυχητικές προεκτάσεις της σύγχρονης εποχής. Σήμερα η ανθρωπότητα ζει στον αστερισμό του σκεπτόμενου αλγορίθμου, καθώς τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης απειλούν να αναδιαμορφώσουν την καθημερινότητα με τρόπους ριζικούς και καθόλου ευχάριστους.
Κανείς δεν είναι σε θέση να προβλέψει με βεβαιότητα πού θα οδηγήσει αυτή η τεχνολογική εξέλιξη, αλλά όλοι γνωρίζουν ότι η αφετηρία της βρίσκεται στον Turing. Ήταν εκείνος που επινόησε το περίφημο «τεστ Turing», τη μέθοδο αξιολόγησης για το αν μία μηχανή μπορεί να επιδείξει νοημοσύνη αντίστοιχη με την ανθρώπινη.
Αν το βρετανικό κράτος τού είχε επιτρέψει να συνεχίσει απρόσκοπτα το επιστημονικό του έργο, κανείς δεν γνωρίζει ποιες άλλες επαναστατικές ιδέες θα είχε προσφέρει στην τεχνητή νοημοσύνη ή πώς θα είχε επηρεάσει το μέλλον. Αντ’ αυτού, το κατεστημένο τον οδήγησε σε σύλληψη, καταδίκη και στον εφιάλτη του χημικού ευνουχισμού, οδηγώντας τον τελικά στον θάνατο το 1954.
Αν μία τέτοια σκοτεινή υπόθεση είχε εκτυλιχθεί στην Ιρλανδία, θα προβαλλόταν μέχρι σήμερα ως περίτρανη απόδειξη της κυριαρχίας του κλήρου κατά τα μέσα του 20ού αιώνα. Επειδή όμως συνέβη στη Βρετανία, ο Turing πέρασε τελικά στην ποπ αθανασία ως το επίκεντρο ενός από τα καλύτερα άλμπουμ που έχουν παρουσιάσει οι Pet Shop Boys τα τελευταία δέκα χρόνια.
Το «A Man From The Future» αποτελεί μία θεαματική καλλιτεχνική αναβάθμιση σε σύγκριση με το μάλλον ημιτελές «Nonetheless» του 2024. Εκείνος ο δίσκος υπήρξε μία χλιαρή απόπειρα αναβίωσης των παλιών ένδοξων στιγμών της πίστας, όταν οι Tennant και Lowe μεσουρανούσαν στα charts της δεκαετίας του ’80 ως ένα δίδυμο εμπνευσμένο από τον Noël Coward που ενσάρκωνε τον ηδονισμό της ντίσκο.
Πέρα από τη χορευτική ανεμελιά, υπήρχε πάντα μία βαθιά μελαγχολική πλευρά στη μουσική των Pet Shop Boys. Αυτό ακριβώς το εσωτερικό και πένθιμο ύφος επιλέγουν να αναδείξουν στο «A Man From The Future», οικοδομώντας μία αφήγηση που διαπνέεται από έντονη θλίψη.
Το θεμέλιο του άλμπουμ τέθηκε αρχικά το 2012 και το 2013, όταν οι Pet Shop Boys άρχισαν να γράφουν τη μουσική σε στενή επαφή με τον Andrew Hodges, συγγραφέα της εμβληματικής βιογραφίας «Alan Turing: The Enigma». Η πρώτη παρουσίαση έγινε τον Ιούλιο του 2014 στο Royal Albert Hall του Λονδίνου, στο πλαίσιο των συναυλιών BBC Proms, με τη συμμετοχή της BBC Concert Orchestra και της χορωδίας BBC Singers.
Εκείνη την περίοδο, οι κριτικοί είχαν σταθεί με επιφύλαξη απέναντι στο εγχείρημα, παραξενεμένοι από τη χαμηλόφωνη και λιτή προσέγγιση της βραδιάς. Ένας θρήνος αφιερωμένος σε μία παρεξηγημένη μεταπολεμική ιδιοφυΐα δεν αποτελούσε την τυπική πρόταση για μία διασκεδαστική έξοδο στο Λονδίνο.
Πάνω από μία δεκαετία αργότερα, οι Pet Shop Boys αποφάσισαν να επιστρέψουν στη συγκεκριμένη σύνθεση και να την επεξεργαστούν εκ νέου. Έδωσαν πολύ μεγαλύτερο βάρος στα ηλεκτρονικά όργανα, ενώ ο Sven Helbig αναδιαμόρφωσε τις ορχηστρικές παρτιτούρες σε μία πιο άμεση εκδοχή για οκτώ έγχορδα, αναλαμβάνοντας παράλληλα την παραγωγή του δίσκου μαζί με το δίδυμο.
Ο Hodges πρότεινε επίσης επικαιροποιήσεις στα κείμενα, τα οποία αποδίδονται με καθηλωτικό τρόπο από την ηθοποιό Juliet Stevenson. Η αφήγηση της Stevenson διατρέχει ολόκληρο το άλμπουμ, παρουσιάζοντας τη ζωή του επιστήμονα ως μία διαρκή πάλη ανάμεσα στις επιταγές της σάρκας και στις αναζητήσεις του πνεύματος.
Το άλμπουμ αποτελείται από οκτώ τραγούδια που παρακολουθούν με χρονολογική ακρίβεια την πορεία του Turing. Ξεκινά από τα σχολικά του χρόνια και το πρώιμο πάθος του για τα μαθηματικά, περνά στις σπουδές του στο Cambridge, εστιάζει στην αποκρυπτογράφηση του κώδικα Enigma κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και καταλήγει στη δίωξη, την καταδίκη και τον τραγικό του θάνατο.
Η ακρόαση ανοίγει με το «He Dreamed of Machines», μία επιβλητική σύνθεση όπου η φωνή του Tennant τρέμει και τα synthesizers του Lowe υφαίνουν μία επιβλητική μεγαλοπρέπεια. Ο ήχος αποπνέει μία δραματική βαρύτητα που θυμίζει συνάντηση του Wagner με ένα γραφείο τελετών, ενώ σε αυτό το τραγούδι, όπως και σε άλλα τρία, συμμετέχει η χορωδία αγοριών του Manchester Grammar School.
Ο πόνος γίνεται πιο αισθητός στο «The Enigma», ένα τραγούδι που κινείται σε συγκρατημένο αλλά επίμονο ρυθμό, περιγράφοντας την ιστορική του συμβολή στον πόλεμο. Ακολουθεί η μπαλάντα «Other Ranks», η οποία μετατρέπεται ξαφνικά σε ένα σκοτεινό τζαζ μοτίβο, παρουσιάζοντας τον Turing να αναζητά τη χαρά στη νυχτερινή ζωή, ανυποψίαστος για την κοινωνική συντριβή που τον περιμένει.
Στο «The Memory and the Control», τα έγχορδα που ερμηνεύει το σύνολο Manchester Camerata Octet δημιουργούν ένα κλειστοφοβικό σκηνικό, περιγράφοντας την πρωτοποριακή του σκέψη γύρω από τις μηχανές. Η ατμόσφαιρα βαραίνει επικίνδυνα, προαναγγέλλοντας τη σύγκρουση του πρωτοπόρου με την υποκρισία της εποχής του.
Η προσωπική κόλαση του Turing κορυφώνεται στο «The Trial», όπου τα βιολιά αναστενάζουν πάνω σε έναν τρεμάμενο ηλεκτρονικό παλμό. Εκεί, ο Tennant απαγγέλλει με ψυχρότητα τις επίσημες κατηγορίες περί ανηθικότητας που διατυπώθηκαν εναντίον του σύμφωνα με τη βρετανική νομοθεσία, αναδεικνύοντας τη σκληρότητα του δικαστικού μηχανισμού.
Το ομώνυμο «A Man From The Future» κλείνει την ιστορία με έναν ελεγειακό τόνο, όπου ο Tennant αναρωτιέται με παράπονο: «Μπορείς να νιώσεις αυτό που νιώθω;». Είναι η στιγμή που ολόκληρο το έθνος, το οποίο σώθηκε χάρη στη διάνοια του Turing, στρέφεται με αγριότητα εναντίον του.
Το τελευταίο αυτό μέρος περιλαμβάνει ένα απόσπασμα από την ιστορική δήλωση του πρώην πρωθυπουργού Gordon Brown το 2009, ο οποίος ζήτησε δημόσια συγγνώμη για την απάνθρωπη μεταχείριση του επιστήμονα. Η αναφορά ολοκληρώνεται με τη μεταθανάτια βασιλική χάρη που απένειμε στον Turing η Βασίλισσα Ελισάβετ Β’ το 2013, αποκαθιστώντας τη μνήμη του.
«Το κίνητρό μας ήταν να φτιάξουμε ένα μουσικό μνημείο για τον Alan Turing, ο οποίος πρόσφερε τόσα πολλά στη χώρα του και στον κόσμο, για να ανταμειφθεί τελικά με τη δίωξή του λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού», δήλωσαν οι Pet Shop Boys. «Συνέβαλε καθοριστικά στην ήττα της Γερμανίας στον πόλεμο και υπήρξε πρωτοπόρος της πληροφορικής, οραματιζόμενος έναν κόσμο με ευφυείς υπολογιστές», πρόσθεσαν.
«Προσδοκούσε επίσης την εποχή που η ομοφυλοφιλία θα γινόταν αποδεκτή ως κάτι φυσιολογικό», κατέληξε το συγκρότημα στην τοποθέτησή του. «Τόσο στην επαγγελματική όσο και στην προσωπική του ζωή, ήταν ένας άνθρωπος που βρισκόταν πολύ μπροστά από την εποχή του», υπογράμμισαν.
Οι Pet Shop Boys επιλέγουν συνειδητά να μην επεκταθούν στις σκοτεινές πτυχές των κινδύνων της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε έναν εντελώς διαφορετικό δίσκο. Αντ’ αυτού, εστιάζουν στην τραγωδία ενός οραματιστή που συνθλίφθηκε από το συντηρητικό κατεστημένο, δίνοντάς του την ευκαιρία να ακουστεί η φωνή του με καθαρότητα.
Με το νέο άλμπουμ τους, οι Pet Shop Boys καταθέτουν έναν βαθιά συγκινητικό φόρο τιμής σε έναν άνθρωπο του οποίου η σκέψη και τα συναισθήματα αποδείχθηκαν ασύλληπτα για τη μεταπολεμική Βρετανία. Μέσα από τη συνάντηση της ηλεκτρονικής μουσικής με τα ορχηστρικά έγχορδα, ο Neil Tennant και ο Chris Lowe δικαιώνουν τη μνήμη του Alan Turing, αποδεικνύοντας ότι η αληθινή πρωτοπορία δεν χάνει ποτέ τη δύναμή της απέναντι στον χρόνο.
Το «A Man From The Future» μετατρέπει μια ιστορική αδικία σε ένα συγκλονιστικό μουσικό μανιφέστο για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη διαφορετικότητα, δίνοντας τελικά φωνή σε έναν οραματιστή που συνέθλιψε το συντηρητικό κατεστημένο.
