Από τα καμαρίνια του 1995 μέχρι το «How To Disappear Completely», ο Thom Yorke των Radiohead θυμάται το απλό κόλπο που του έσωσε την ψυχική ηρεμία.
Όταν ο Harry Styles περιέγραψε πρόσφατα το αίσθημα εγκλωβισμού που ένιωθε στα δωμάτια των ξενοδοχείων στο ξεκίνημα της καριέρας του, ο Thom Yorke ήξερε ακριβώς τι εννοούσε. Στη συζήτηση που είχαν για το περιοδικό «Rolling Stone» γύρω από τη διαχείριση της διασημότητας και το κόστος της στην προσωπική ζωή, ο τραγουδιστής των Radiohead δεν κατέφυγε σε περίπλοκες θεωρίες. Αντίθετα, πρότεινε τη δοκιμασμένη συνήθεια να βγαίνει κανείς έξω και να παρατηρεί τους περαστικούς.
Όπως τόνισε ο ίδιος, η λύση κρύβεται στις πιο απλές καθημερινές εικόνες. «Το απλό πράγμα του να παρατηρείς τον κόσμο, να παίζεις αυτό το παιχνίδι όπου φαντάζεσαι καθώς περνά κάποιος από δίπλα σου πού πηγαίνει, τι κάνει, όλα αυτά», εξήγησε ο Thom Yorke.
«Σε βγάζει από τον εαυτό σου, σε απομακρύνει από τα προβλήματά σου», πρόσθεσε ο τραγουδιστής. Με αυτόν τον τρόπο, η επαφή με τον ρυθμό του δρόμου λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στην ασφυκτική απομόνωση.
Αυτή η ψυχραιμία, ωστόσο, δεν ήταν έμφυτη. Στα πρώτα χρόνια των Radiohead, όταν η αναγνωρισιμότητα άρχισε να γιγαντώνεται, η πρώτη του αντίδραση ήταν να κλείνεται στον εαυτό του και να αποφεύγει τον κόσμο. Την αλλαγή νοοτροπίας την οφείλει στον Michael Stipe των R.E.M., ο οποίος τον πήρε υπό την προστασία του κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης περιόδου.
Το 1995, οι Radiohead άνοιγαν τις συναυλίες των R.E.M. στις σκηνές της τεράστιας περιοδείας «Monster». Ο Thom Yorke περνούσε τις ώρες του κλειδωμένος στα παρασκήνια, τρομοκρατημένος στην ιδέα να βγει έξω από τον χώρο της συναυλίας. Ο Michael Stipe αντιλήφθηκε αμέσως τι συνέβαινε και αποφάσισε να επέμβει.
Στη δική του περίπτωση, χρειάστηκε μια έντονη παρότρυνση για να κάνει το πρώτο βήμα. «Θυμάμαι όταν ήμασταν σε περιοδεία με τους R.E.M. και ο Michael Stipe κατάλαβε ότι απλώς κρυβόμουν στο καμαρίνι και δεν έβγαινα πουθενά έξω», ανέφερε ο Thom Yorke.
«Έτσι, άρχισε να με τραβάει έξω και μου έμαθε αυτό το κόλπο», συνέχισε ο ίδιος. Αυτή η παρέμβαση έμελλε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο στεκόταν απέναντι στο κοινό.
Η συμβουλή του Michael Stipe ήταν αφοπλιστικά απλή και στηριζόταν στην ανθρώπινη συμπεριφορά. «Μου είπε: “Αν δεν σε νοιάζει εσένα, δεν νοιάζει ούτε εκείνους. Αν δεν κοιτάζεις εσύ, δεν κοιτάζουν ούτε εκείνοι”», εξήγησε ο Thom Yorke.
«Και λειτουργεί», υπογράμμισε ο ίδιος. Η απλή αυτή φράση τού έδωσε το κλειδί για να κυκλοφορεί ελεύθερα χωρίς να τραβάει τα βλέμματα.
Ο Michael Stipe δεν έμεινε μόνο στη θεωρία, αλλά θέλησε να δοκιμάσουν τη μέθοδο αμέσως στην πράξη. Σε μια στάση της περιοδείας στη Στοκχόλμη, ο τραγουδιστής των R.E.M. πήρε τον Thom Yorke και πήγαν μαζί σε ένα νυχτερινό μαγαζί που ήταν γεμάτο από κόσμο.
Η δοκιμή έγινε σε πραγματικές συνθήκες. «Θυμάμαι που ήμασταν στη Στοκχόλμη και πηγαίναμε σε ένα κλαμπ με πάρα πολύ κόσμο, και μου είπε: “Δοκίμασέ το”», θυμήθηκε ο Thom Yorke.
«Και λειτούργησε. Κανείς δεν μας ενόχλησε», πρόσθεσε ο ίδιος. Η πλήρης αδιαφορία απέναντι στα βλέμματα των άλλων αποδείχθηκε το πιο αποτελεσματικό καταφύγιο.
Ο Thom Yorke παραδέχεται ότι η δημόσια έκθεση συνεχίζει να κάνει έναν καλλιτέχνη να νιώθει εκτεθειμένος όταν τον αναγνωρίζουν. Παρ’ όλα αυτά, επιμένει ότι ο αυτοεγκλεισμός είναι μακράν η χειρότερη επιλογή.
Η απόφαση να κυκλοφορείς έξω απαιτεί προσπάθεια, αλλά αποτελεί τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο. «Δεν είναι μια εύκολη απόφαση, αλλά είναι προτιμότερη από την εναλλακτική», ξεκαθάρισε ο Thom Yorke, απορρίπτοντας τη ζωή πίσω από κλειστές πόρτες.
Η περιοδεία του 1995 δεν πρόσφερε μόνο μαθήματα συμπεριφοράς, αλλά άφησε βαθύ αποτύπωμα και στον τρόπο που ο τραγουδιστής των Radiohead αντιλαμβανόταν τις συναυλίες. Παρακολουθώντας τον Michael Stipe κάθε βράδυ από το πλάι της σκηνής, έβλεπε μια ένταση που ξέφευγε από τα συνηθισμένα όρια.
Η ενέργεια του frontman των R.E.M. ήταν καθηλωτική για όποιον βρισκόταν εκεί. «Ένα βράδυ, βγήκε κάτι εξαιρετικό από μέσα του. Ήταν εντελώς στα άκρα τότε, εντελώς παλαβός, κάτι που και ο ίδιος παραδέχεται ελεύθερα τώρα», είχε σχολιάσει ο Thom Yorke σε παλαιότερη συνέντευξή του.
«Ήταν όμως πραγματικά σπουδαίο να βλέπεις κάποιον να επικοινωνεί κάτι πολύ πιο βαθύ από την απλή ψυχαγωγία», είχε συμπληρώσει ο ίδιος. Αυτή η εικόνα λειτούργησε ως καθοριστικό παράδειγμα για το πώς θα προσέγγιζε και ο ίδιος τη σκηνή στο μέλλον.
Από εκείνες τις κοινές εμφανίσεις γεννήθηκε ένας δεσμός που διατηρείται για περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Μιλώντας στο περιοδικό «NME» το 2019, ο Michael Stipe περιέγραψε πώς αυτή η σχέση θεμελιώθηκε μέσα από τη σκληρή πραγματικότητα των περιοδειών και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Οι κοινές εμπειρίες στον δρόμο έφεραν τους δύο καλλιτέχνες πολύ κοντά. «Χτίσαμε μια φιλία μέσα από τις κοινές περιοδείες και τον αμοιβαίο σεβασμό για τη δουλειά του άλλου», δήλωσε τότε ο Michael Stipe.
«Έγινε ένας σύγχρονός μου. Είναι ένας από τους ανθρώπους στους οποίους απευθύνομαι για συμβουλές στη μουσική βιομηχανία, εκτός από τον Mike και τον Peter», συνέχισε ο ίδιος, αναφερόμενος στα μέλη των R.E.M., Mike Mills και Peter Buck. Η εμπιστοσύνη ανάμεσά τους ξεπερνούσε τα όρια μιας απλής επαγγελματικής γνωριμίας.
Η επικοινωνία τους παρέμεινε συνεχής κάθε φορά που κάποιος από τους δύο χρειαζόταν μια ειλικρινή γνώμη. «Είναι από τα πρώτα μηνύματα που στέλνω για να πω: “Να τι σκέφτομαι να κάνω, τι προτείνεις;”», εξήγησε ο Michael Stipe.
«Υπάρχει μια αμοιβαία έμπνευση ανάμεσά μας», συμπλήρωσε ο ίδιος. Αυτή η ανταλλαγή απόψεων λειτουργούσε ως σταθερό σημείο αναφοράς και για τους δύο.
Αν και ο Michael Stipe απέφυγε τον βαρύγδουπο όρο του μέντορα, παραδέχθηκε ότι η διαφορά ηλικίας και εμπειρίας έπαιξε τον ρόλο της. «Ίσως φάνηκε έτσι επειδή ήμουν μεγαλύτερος και είχα περάσει λίγο περισσότερα από εκείνον, αλλά κάναμε πολλές συζητήσεις και ξέρω ότι τον βοήθησαν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η στήριξη αυτή αποδείχθηκε σωτήρια όταν η επιτυχία των Radiohead πήρε διαστάσεις που τρόμαζαν τον Thom Yorke. Το 2019, ο ίδιος εξήγησε πόσο ανακουφιστική ήταν η παρουσία του Michael Stipe όταν η κατάσταση ξέφυγε και οι περαστικοί στον δρόμο άρχισαν να του μιλούν σαν να ήταν ο Ιησούς.
Η πιο δύσκολη καμπή ήρθε κατά τη διάρκεια των εξαντλητικών εμφανίσεων για την προώθηση του άλμπουμ «OK Computer». Σε μια στιγμή έντονης πίεσης, ο Thom Yorke κάλεσε τον Michael Stipe για να του πει ότι δεν άντεχε άλλο, και εκείνος του έδωσε μια φράση που μετατράπηκε σε καλλιτεχνικό καταφύγιο.
Ο τραγουδιστής των R.E.M. τον προέτρεψε να αποστασιοποιείται νοερά από την πίεση και να λέει στον εαυτό του: «Δεν είμαι εδώ, αυτό δεν συμβαίνει». Τα λόγια αυτά έγιναν το βασικό ρεφρέν στο τραγούδι «How To Disappear Completely» από το άλμπουμ «Kid A» του 2000, μια ιστορία την οποία ο Michael Stipe επιβεβαίωσε στο NME με ένα απλό «Ναι».
Η χημεία τους εκφράστηκε και στη σκηνή, με τον Thom Yorke να συνοδεύει επανειλημμένα τους R.E.M. στο τραγούδι «E-Bow The Letter». Σε αυτές τις εκτελέσεις αναλάμβανε τα φωνητικά μέρη που είχε τραγουδήσει αρχικά η Patti Smith, όπως συνέβη στη συναυλία Tibetan Freedom Concert το 1998 αλλά και σε μια μυστική εμφάνιση σε εκκλησία στο Λονδίνο το 2004, η ηχογράφηση της οποίας κυκλοφόρησε επίσημα το 2018.
Η φιλία τους άντεξε και μετά το τέλος των R.E.M. το 2011, αποδεικνύοντας ότι δεν βασιζόταν σε συγκυριακές ισορροπίες. Μάλιστα, πριν ανακοινωθεί δημόσια η διάλυση του συγκροτήματος, ο Michael Stipe είχε στείλει μήνυμα στον Thom Yorke για να τον ενημερώσει προσωπικά.
Ακόμη και δεκαετίες μετά από εκείνη τη βόλτα στη Στοκχόλμη, το απλό μάθημα του Michael Stipe παραμένει για τον Thom Yorke ο μοναδικός τρόπος να περπατά ανάμεσα στο πλήθος χωρίς να χάνει τον εαυτό του. Πρόκειται για μια σπάνια καλλιτεχνική συμμαχία που γεννήθηκε στα παρασκήνια της δεκαετίας του ενενήντα και κράτησε όρθιο τον τραγουδιστή των Radiohead στις πιο απαιτητικές στιγμές της καριέρας του.
