Ο παραγωγός της ταινίας «WHAM! 10 Days in China» αποκαλύπτει πώς ένα φιλόδοξο ντοκιμαντέρ του σπουδαίου Lindsay Anderson για το ιστορικό ταξίδι των Wham! στην Κίνα κατέληξε να απορριφθεί και να αντικατασταθεί από μία πολύ διαφορετική εκδοχή.
Ήταν 3 Απριλίου 1985, σε ένα ξενοδοχείο στο Χονγκ Κονγκ. Την επόμενη ημέρα οι Wham! θα πετούσαν για το Πεκίνο, γράφοντας ένα μικρό αλλά σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της δυτικής pop: θα γίνονταν οι πρώτοι μεγάλοι δυτικοί καλλιτέχνες που θα πραγματοποιούσαν συναυλία στην Κίνα.
Το βράδυ πριν από την αναχώρηση, ο Lindsay Anderson συγκέντρωσε την ομάδα παραγωγής. Περίπου 30 άνθρωποι είχαν αναλάβει να καταγράψουν το ταξίδι και ο διάσημος Βρετανός σκηνοθέτης θέλησε να τους δώσει μερικά λόγια πριν από την έναρξη της αποστολής.
Η ομιλία του είχε τον χαρακτηριστικό μεγαλοπρεπή τόνο του. Μίλησε σαν πολιτικός ενώπιον του Κοινοβουλίου, αντλώντας έμπνευση ακόμη και από τον περίφημο λόγο του Ερρίκου Ε΄ πριν από τη μάχη του Αγίου Κρίσπινου, και περιέγραψε την αποστολή με το γνωστό σαρκαστικό του χιούμορ. «Αύριο ξεκινάμε μία μεγάλη περιπέτεια», είπε. «Ταξιδεύουμε στην κομμουνιστική Κίνα με τον George και τον Andrew – “Αποστόλους του Νέου Υλισμού”».
Έξι μήνες αργότερα, όμως, ο Anderson θα απομακρυνόταν από την ταινία. Και το ντοκιμαντέρ που είχε δημιουργήσει θα έμενε για δεκαετίες σχεδόν κρυμμένο.
Η ιστορία επανέρχεται σήμερα στο προσκήνιο χάρη στη νέα ταινία «WHAM! 10 Days in China», η οποία δημιουργήθηκε με την έγκριση της κληρονομιάς του George Michael και αξιοποιεί μεγάλο μέρος από το εντυπωσιακό, μέχρι πρότινος αθέατο υλικό που είχε καταγράψει η ομάδα του Anderson.
Η νέα ταινία επικεντρώνεται στο ταξίδι των Wham! και στον αντίκτυπό του. Όμως πίσω από αυτήν κρύβεται μία διαφορετική ιστορία: εκείνη ενός φιλόδοξου καλλιτεχνικού εγχειρήματος που συγκρούστηκε με τις εμπορικές ανάγκες της εποχής και τελικά διαλύθηκε.
Η ιδέα ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1985. Ο παραγωγός Martin Lewis βρισκόταν στη Νέα Υόρκη και είχε ήδη πίσω του μία σημαντική καριέρα στον χώρο της ψυχαγωγίας, έχοντας εργαστεί μεταξύ άλλων στη σειρά παραστάσεων και ταινιών «Secret Policeman’s Ball», που δημιουργήθηκε για τη συγκέντρωση χρημάτων υπέρ της Διεθνούς Αμνηστίας.
Ήταν επίσης λάτρης του ντοκιμαντέρ και θαύμαζε δημιουργούς όπως οι Frederick Wiseman, Richard Leacock, Albert και David Maysles και DA Pennebaker. Όταν ένας παλιός φίλος του από τη βρετανική μουσική βιομηχανία, ο Jazz Summers, του τηλεφώνησε και του πρότεινε να συναντήσει τους Wham!, ο Lewis δεν χρειάστηκε πολύ χρόνο για να καταλάβει την ευκαιρία.
Ο Summers ήταν ο ένας από τους δύο μάνατζερ του συγκροτήματος, μαζί με τον Simon Napier-Bell. Οι δύο άνδρες είχαν διαφορετικούς ρόλους και διαφορετικό χαρακτήρα, αλλά μαζί είχαν οδηγήσει τους Wham! σε μία περίοδο τεράστιας επιτυχίας.
Το σχέδιο ήταν ήδη έτοιμο: οι Wham! θα ταξίδευαν στην Κίνα και η πρωτοφανής επίσκεψη θα μπορούσε να μετατραπεί σε ταινία. Ο Lewis, όμως, είχε διαφορετική άποψη.
«Αυτή είναι μία σπουδαία ταινία», είπε όταν άκουσε για το ταξίδι. Και όταν ο Summers τον ρώτησε αν ήθελε να την αναλάβει, απάντησε αμέσως θετικά.
Ο Lewis εξήγησε ότι ένα συμβατικό ταξιδιωτικό φιλμ θα μπορούσε να καλύψει απλώς τα έξοδα παραγωγής και να απευθυνθεί στους ήδη υπάρχοντες θαυμαστές των Wham!. Αυτό όμως δεν θα πρόσφερε κάτι πραγματικά νέο.
Η δική του πρόταση ήταν πολύ πιο φιλόδοξη: ένα σοβαρό ντοκιμαντέρ που θα παρουσίαζε τους George Michael και Andrew Ridgeley ως πολιτιστικούς πρεσβευτές σε μία χώρα που βρισκόταν στα πρόθυρα μιας τεράστιας κοινωνικής και οικονομικής αλλαγής.
Το ζητούμενο δεν ήταν, όπως το περιγράφει σήμερα, μία κινεζική εκδοχή του «Club Tropicana». Χρειαζόταν ένας πραγματικός σκηνοθέτης.
Και ο Lewis επέλεξε τον Lindsay Anderson. Ο Anderson ήταν ήδη ένας από τους σημαντικότερους Βρετανούς σκηνοθέτες της γενιάς του, γνωστός για έργα όπως το «If….» και το «O Lucky Man!». Ο Lewis πίστευε ότι μπορούσε να αντιληφθεί την πολιτιστική σύγκρουση που έκρυβε η επίσκεψη των Wham! στην Κίνα και να τη μετατρέψει σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία μουσική ταινία.
Το πρόβλημα ήταν ότι ο George Michael και ο Andrew Ridgeley δεν είχαν ενημερωθεί πραγματικά για αυτή την καλλιτεχνική κατεύθυνση. Σύμφωνα με τον Lewis, οι δύο μάνατζερ των Wham! είχαν διαφορετική αντίληψη για το τι έπρεπε να γίνει.
Οι ίδιοι φέρεται να περίμεναν περισσότερο ένα εύπεπτο εμπορικό φιλμ, με το όνομα του Anderson να λειτουργεί ως εγγύηση κύρους. Ο Anderson, αντίθετα, δημιουργούσε ένα κανονικό κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ.
Και όταν το πρώτο μοντάζ προβλήθηκε στους George Michael και Andrew Ridgeley, η σύγκρουση ήταν σχεδόν αναπόφευκτη. Οι δύο μουσικοί δεν είχαν συμμετάσχει στον αρχικό σχεδιασμό και δεν γνώριζαν ακριβώς τι είδους ταινία είχε συμφωνηθεί.
Ξαφνικά βρέθηκαν μπροστά σε ένα μεγάλο, προσεκτικά δομημένο κινηματογραφικό έργο αντί για το ανάλαφρο «τι κάναμε στις διακοπές μας στην Κίνα» που περίμεναν. Ο Lewis ήταν παρών σε εκείνη την προβολή.
Και σύντομα θα καλούνταν στο γραφείο του Jazz Summers. Εκεί του ζητήθηκε να απολύσει τον Lindsay Anderson.
Η απόφαση, σύμφωνα με την αφήγησή του, είχε ήδη ληφθεί: το γεγονός ότι οι George Michael και Andrew δεν είχαν ικανοποιηθεί από την ταινία θα χρησιμοποιούνταν ως λόγος για την απομάκρυνση του σκηνοθέτη.
Ο Lewis βρέθηκε μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Έπρεπε να επιλέξει ανάμεσα στη μακρόχρονη σχέση του με τον Summers και στην επαγγελματική του θέση δίπλα στους Wham! ή στις αρχές του και στον σκηνοθέτη που ο ίδιος είχε προσλάβει.
Ήταν 33 ετών. Και όπως παραδέχεται σήμερα, δεν θεωρεί ότι ήταν ιδιαίτερα γενναίος ή ευγενής εκείνη την εποχή.
Ωστόσο, η αντίδρασή του ήταν άμεση. Αρνήθηκε να απολύσει τον Anderson και παραιτήθηκε από την παραγωγή.
Λίγα λεπτά αργότερα, ο Summers απέλυσε τον Anderson τηλεφωνικά. Ο Lewis κατάφερε τουλάχιστον να διατηρήσει για εκείνον και για τον ίδιο τους τίτλους του σκηνοθέτη και του παραγωγού.
Έπειτα από έξι μήνες δουλειάς, ήταν το ελάχιστο που μπορούσαν να κρατήσουν. Η αρχική ταινία του Anderson, «If You Were There …», ήταν ένα φιλόδοξο έργο διάρκειας περίπου 80 λεπτών.
Η ματιά του δεν περιοριζόταν στους Wham!, αλλά επιχειρούσε να καταγράψει μία Κίνα που άλλαζε. Η ταινία, όμως, ουσιαστικά εξαφανίστηκε.
Από το υλικό δημιουργήθηκε αργότερα μία πολύ διαφορετική, περίπου μίας ώρας εκδοχή με τίτλο «Foreign Skies», την οποία επιμελήθηκαν δύο άνθρωποι προερχόμενοι από τον χώρο των μουσικών βίντεο.
Η νέα ταινία προβλήθηκε τον Ιούνιο του 1986 στο στάδιο του Wembley, κατά τη διάρκεια του «Wham! The Final», ανάμεσα στις εμφανίσεις του Elton John και του Gary Glitter.
Όταν ο Lewis ενημέρωσε τον Anderson για τη θέση που είχε πάρει η αλλοιωμένη εκδοχή της ταινίας στο πρόγραμμα, η απάντηση του σκηνοθέτη ήταν χαρακτηριστικά λιτή: «Μάλιστα».
Πίσω από την απόφαση, όμως, υπήρχε κάτι περισσότερο από μία απλή καλλιτεχνική διαφωνία. Το 1985 είχε αλλάξει δραματικά η σχέση του George Michael με τους μάνατζέρ του.
Οι Wham! είχαν πλέον καταφέρει αυτό που αρχικά έμοιαζε δύσκολο: είχαν κατακτήσει και την αμερικανική αγορά. Όμως μετά την περιοδεία τους στη Βόρεια Αμερική, με 11 συναυλίες σε στάδια τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 1985, ο George Michael ενημέρωσε τους συνεργάτες του ότι ήθελε να τελειώσει με τους Wham!.
Θα κυκλοφορούσε μερικά ακόμη τραγούδια, θα έκανε μία τελευταία συναυλία και θα αποχωρούσε. Για τους μάνατζερ του συγκροτήματος, αυτό ήταν καταστροφικό νέο.
Η εμπορική μηχανή που περίμεναν να συνεχίσει να αποδίδει για χρόνια κινδύνευε να σταματήσει απότομα. Και έτσι χρειάζονταν ένα τελευταίο μεγάλο εμπορικό προϊόν.
Μερικούς μήνες νωρίτερα είχε συμβεί κάτι που τους έδειξε τον δρόμο. Η κυκλοφορία της βιντεοκασέτας «Making Michael Jackson’s Thriller», που παρουσίαζε την ιστορία πίσω από το περίφημο μουσικό βίντεο του Michael Jackson, είχε γνωρίσει τεράστια επιτυχία.
Ήταν μία από τις πρώτες βιντεοκασέτες που πουλήθηκαν μαζικά απευθείας στους καταναλωτές και όχι απλώς νοικιάστηκαν. Για τους ανθρώπους γύρω από τους Wham!, η ιδέα ήταν προφανής.
Η ταινία από την Κίνα μπορούσε να γίνει εμπορικό προϊόν για τους θαυμαστές του συγκροτήματος. Και αυτό σήμαινε ότι η αρχική καλλιτεχνική φιλοδοξία του Anderson δεν εξυπηρετούσε πλέον τον σκοπό.
Ο Lewis πιστεύει ότι κάπως έτσι οδηγήθηκε η κατάσταση στην προβολή που κατέληξε στην απόλυση του Anderson. Ο σκηνοθέτης ήθελε να κάνει μία ταινία για τη συνάντηση δύο διαφορετικών πολιτισμών.
Οι άνθρωποι γύρω από τους Wham! χρειάζονταν ένα προϊόν που θα μπορούσε να πουληθεί γρήγορα στο κοινό. Η σύγκρουση ήταν σχεδόν αναπόφευκτη.
Παρά την πικρή κατάληξη, η σχέση του Lewis με τον Anderson δεν καταστράφηκε. Οι δύο άνδρες παρέμειναν φίλοι μέχρι τον θάνατο του σκηνοθέτη το 1994, σε ηλικία 71 ετών.
Ο Anderson, ωστόσο, παρέμεινε ενοχλημένος με τον George Michael. Είχε επιθυμήσει μία σχέση καλλιτέχνη με καλλιτέχνη, κάτι που τελικά δεν μπορούσε να υπάρξει κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες.
Ο Lewis, από την άλλη, διατήρησε τη σχέση του με τον George Michael. Μάλιστα, χρόνια αργότερα στάθηκε δημόσια στο πλευρό του όταν ο τραγουδιστής συνελήφθη σε δημόσια τουαλέτα στο Beverly Hills από αστυνομικό με πολιτικά.
Ο Lewis έκανε τότε ένα ειρωνικό σχόλιο για το γεγονός ότι ο αστυνομικός δεν ήταν και τόσο «με πολιτικά», αφού φορούσε πανάκριβο μπουφάν Gucci. Ο George Michael το εκτίμησε.
Οι δύο άνδρες συνέχισαν να διατηρούν μία σχέση γεμάτη πειράγματα και συζητήσεις για μελλοντικές συνεργασίες, ανάμεσά τους ακόμη και μία πιθανή συνεργασία με τον Bob Dylan.
Και τώρα, περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες μετά το ταξίδι στην Κίνα, το υλικό του Anderson επιστρέφει. Το «WHAM! 10 Days in China» αξιοποιεί μεγάλο μέρος από το αρχείο που είχε μείνει για χρόνια κλεισμένο σε αποθήκες και αρχεία.
Η νέα ταινία δεν επιχειρεί να ξαναγράψει τη διαμάχη γύρω από το αρχικό ντοκιμαντέρ. Εστιάζει στο ιστορικό ταξίδι, στους Wham! και στην εμπειρία που έζησαν στην Κίνα.
Ωστόσο, η ίδια η ύπαρξή της φέρνει ξανά στην επιφάνεια μία από τις πιο παράξενες ιστορίες της πορείας του συγκροτήματος. Ένα φιλμ που ξεκίνησε ως φιλόδοξη καταγραφή μιας ιστορικής πολιτιστικής στιγμής μετατράπηκε σε εμπορικό προϊόν.
Ένας από τους σημαντικότερους Βρετανούς σκηνοθέτες της εποχής απομακρύνθηκε. Και ένας παραγωγός βρέθηκε να πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην καριέρα του και στον άνθρωπο που είχε προσλάβει.
Τελικά επέλεξε να φύγει. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας: το ταξίδι των Wham! στην Κίνα έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά επεισόδια της pop των 80s.
Όμως πίσω από τις φωτογραφίες, τις συναυλίες και την εικόνα του George Michael και του Andrew Ridgeley ως δυτικών pop ειδώλων σε μία τότε κλειστή κοινωνία, υπήρχε μία άλλη ταινία.
Μια ταινία που ο Lindsay Anderson είχε προσπαθήσει να κάνει πιο μεγάλη από τους ίδιους τους Wham!. Και που χρειάστηκε πάνω από 40 χρόνια για να επιστρέψει στο φως.
