Ομοσπονδιακός δικαστής στις ΗΠΑ αρνήθηκε να αποφασίσει αν το «Fish Market» των Steely & Clevie αποτελεί την αυθεντική και κατοχυρώσιμη πηγή του χαρακτηριστικού ρυθμού dembow, που βρίσκεται στον πυρήνα της reggaeton. Η υπόθεση, στην οποία εμπλέκονται περισσότεροι από 150 καλλιτέχνες και σχεδόν 2.000 τραγούδια, οδηγείται προς πιθανή δίκη με ενόρκους και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες διαμάχες πνευματικών δικαιωμάτων που έχει αντιμετωπίσει ποτέ το είδος.
Η μεγαλύτερη ίσως δικαστική διαμάχη που έχει γνωρίσει η reggaeton παραμένει ανοιχτή. Και αυτό από μόνο του είναι είδηση. Ο ομοσπονδιακός δικαστής André Birotte Jr. αρνήθηκε να δώσει οριστική απάντηση στο βασικό ερώτημα της υπόθεσης: αν οι Steely & Clevie δημιούργησαν τον χαρακτηριστικό ρυθμό dembow που σήμερα θεωρείται αναπόσπαστο στοιχείο της reggaeton ή αν πρόκειται για μουσικό μοτίβο με πολύ βαθύτερες ιστορικές ρίζες.
Η απόφαση δεν δικαιώνει ούτε τη μία ούτε την άλλη πλευρά. Αντίθετα, ανοίγει τον δρόμο για μια δίκη με ενόρκους, κρίνοντας ότι υπάρχουν ουσιαστικές διαφωνίες στα πραγματικά περιστατικά και ότι αυτές δεν μπορούν να λυθούν μόνο από το δικαστήριο.
Η υπόθεση αφορά μια αγωγή τεράστιας έκτασης. Ο Cleveland «Clevie» Browne και οι κληρονόμοι του Wycliffe «Steely» Johnson υποστηρίζουν ότι σχεδόν 2.000 τραγούδια από περισσότερους από 150 καλλιτέχνες αντέγραψαν στοιχεία από το τραγούδι «Fish Market», που κυκλοφόρησε το 1989.
Στη λίστα των εναγομένων βρίσκονται μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της σύγχρονης μουσικής, ανάμεσά τους οι Bad Bunny, Karol G, Daddy Yankee, Drake, Pitbull, Luis Fonsi και Justin Bieber. Στην υπόθεση συμμετέχουν επίσης εταιρείες που ανήκουν και στους τρεις μεγάλους μουσικούς ομίλους της βιομηχανίας, τις Universal Music Group, Sony Music και Warner Music Group.
Το επίκεντρο της διαμάχης δεν είναι μια μελωδία ή ένας στίχος. Είναι ο ίδιος ο ρυθμός dembow, το χαρακτηριστικό μοτίβο κρουστών που αποτελεί τη βάση αμέτρητων τραγουδιών της reggaeton εδώ και δεκαετίες.
Οι Steely & Clevie υποστηρίζουν ότι το «Fish Market» είναι η πρώτη κατοχυρώσιμη έκφραση αυτού του ρυθμού και ότι η συγκεκριμένη διάταξη των μουσικών στοιχείων προστατεύεται από τη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων.
Η άλλη πλευρά απορρίπτει πλήρως αυτή τη θέση.
Οι δικηγόροι των καλλιτεχνών και των δισκογραφικών εταιρειών υποστηρίζουν ότι ο συγκεκριμένος ρυθμός εμφανίζεται σε αμέτρητα προγενέστερα μουσικά είδη και έργα, ακόμη και στη habanera, έναν ρυθμό με ιστορία που εκτείνεται πολλούς αιώνες πίσω. Κατά συνέπεια, θεωρούν ότι κανείς δεν μπορεί να αποκτήσει αποκλειστικά δικαιώματα πάνω σε ένα τόσο διαδεδομένο μουσικό στοιχείο.
Ο δικαστής δεν υιοθέτησε καμία από τις δύο εκδοχές.
Στην απόφασή του εξήγησε ότι οι πραγματογνώμονες των δύο πλευρών παρουσιάζουν τεκμηριωμένες αλλά αντικρουόμενες αναλύσεις για τη μουσική δομή, τη λειτουργία των επιμέρους στοιχείων και το κατά πόσο αυτά είναι πρωτότυπα ή κοινότοπα.
«Το αποδεικτικό υλικό περιλαμβάνει αντικρουόμενες, εκ πρώτης όψεως αξιόπιστες γνώμες ειδικών σχετικά με τα στοιχεία που υπάρχουν στα επίμαχα έργα, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν μουσικά, το αν είναι συνηθισμένα ή πρωτότυπα και το αν αποτελούν μια συνεκτική και προστατεύσιμη επιλογή και διάταξη», έγραψε ο δικαστής.
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Σχεδόν κανένα από αυτά τα πραγματικά περιστατικά δεν ανήκει στην κατηγορία των αδιαμφισβήτητων στοιχείων που μπορεί να εξετάσει το δικαστήριο σε αίτημα συνοπτικής κρίσης. Με απλά λόγια, οι πραγματογνώμονες των εναγόντων παρουσιάζουν μία εκδοχή για τα σχετικά μουσικά χαρακτηριστικά και τη σημασία τους, ενώ οι πραγματογνώμονες των εναγομένων δίνουν μια θεμελιωδώς διαφορετική ερμηνεία για τα ίδια χαρακτηριστικά. Πρόκειται για κλασικές διαφορές πραγματικών περιστατικών και όχι νομικών ζητημάτων».
Με αυτή την απόφαση, η υπόθεση περνά πλέον στο επόμενο στάδιο.
Η νέα φάση θα εξετάσει αν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι περισσότεροι από 150 εναγόμενοι είχαν πρόσβαση στο «Fish Market» και αν πράγματι αντέγραψαν στοιχεία του στα τραγούδια που περιλαμβάνονται στην αγωγή. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκονται μερικές από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της τελευταίας δεκαετίας, όπως τα «Despacito», «Tití Me Preguntó» και «Dame Tu Cosita».
Εφόσον δεν υπάρξει εξωδικαστικός συμβιβασμός ανάμεσα στις πολλές εμπλεκόμενες πλευρές, θα ακολουθήσουν νέες διαδικασίες και ενδεχομένως δίκη με ενόρκους.
Ο δικηγόρος των Steely & Clevie, Stephen Doniger, εξέφρασε ικανοποίηση για το αποτέλεσμα, χωρίς να κρύψει ότι η πλευρά του περίμενε περισσότερα.
«Είμαστε ικανοποιημένοι που το δικαστήριο απέρριψε σε μεγάλο βαθμό τα επιχειρήματα των εναγομένων, αλλά απογοητευμένοι που δεν έκανε δεκτό το αίτημα των πελατών μας για συνοπτική κρίση υπέρ τους», δήλωσε.
Συνέχισε μάλιστα με ιδιαίτερα βέβαιο τόνο: «Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς οποιοδήποτε σώμα ενόρκων θα μπορούσε να καταλήξει ότι το Dem Bow Riddim είναι κάτι άλλο πέρα από ένα πρωτότυπο και προστατεύσιμο έργο, δεδομένων των αδιαμφισβήτητων αποδείξεων ότι αποτελείται από επτά διακριτά στοιχεία συνδυασμένα με τρόπο που κανείς δεν έχει εντοπίσει σε έργο προγενέστερο του “Fish Market” των πελατών μας. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχουμε καμία αμφιβολία ότι οι ένορκοι θα διακρίνουν την πραγματικότητα πίσω από τα επιχειρήματα των εναγομένων και ανυπομονούμε για τα επόμενα βήματα της υπόθεσης».
Το πραγματικό διακύβευμα, όμως, ξεπερνά κατά πολύ τα ονόματα που αναφέρονται στην αγωγή.
Οι πιθανές αποζημιώσεις υπολογίζονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, όμως ακόμη μεγαλύτερη είναι η ανησυχία για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια δικαίωση των Steely & Clevie στην ίδια τη λειτουργία της μουσικής βιομηχανίας.
Η reggaeton εξελίχθηκε μέσα από τη διαρκή ανταλλαγή ρυθμών, samples και επιρροών ανάμεσα στην Τζαμάικα, το Πουέρτο Ρίκο και τη Λατινική Αμερική. Ο dembow θεωρείται από πολλούς κοινή γλώσσα του είδους και όχι ιδιοκτησία ενός δημιουργού.
Γι’ αυτό και αρκετοί ειδικοί αντιμετωπίζουν την υπόθεση με ιδιαίτερη επιφύλαξη. Ήδη από το 2023, η καθηγήτρια Νομικής του Πανεπιστημίου Duke Jennifer Jenkins είχε προειδοποιήσει ότι μια νίκη των Steely & Clevie «θα έδινε σε μία πλευρά μονοπώλιο πάνω σε ολόκληρο μουσικό είδος, κάτι που δεν έχει προηγούμενο στις δικαστικές διαμάχες για τα πνευματικά δικαιώματα στη μουσική».
Ακριβώς εκεί βρίσκεται η σημασία αυτής της υπόθεσης. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος έχει δίκιο για έναν συγκεκριμένο ρυθμό. Το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται στο μέλλον τα βασικά δομικά στοιχεία της μουσικής. Αν ένα δικαστήριο κρίνει ότι ένας τόσο αναγνωρίσιμος ρυθμός μπορεί να ανήκει αποκλειστικά σε έναν δημιουργό, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στη reggaeton. Θα ανοίξουν μια συζήτηση που αφορά ολόκληρη τη μουσική βιομηχανία.
