Από τα απόκοσμα εξώφυλλα των Radiohead μέχρι μία πλήρη έκθεση στο Ashmolean της Οξφόρδης, ο Thom Yorke επιστρέφει στις εικαστικές ρίζες του και μάς προσκαλεί σε έναν σκοτεινό, γοητευτικό κόσμο δημιουργικής σύμπραξης με τον Stanley Donwood.
Όσοι έχουν χαθεί έστω και μία φορά στον ηχητικό λαβύρινθο των Radiohead γνωρίζουν ήδη ότι η οπτική τους ταυτότητα υπήρξε πάντα εξίσου καθηλωτική με τον ήχο τους. Πίσω από τα εξώφυλλα ενός από τα πιο επιδραστικά συγκροτήματα των τελευταίων δεκαετιών βρίσκονται δύο μυαλά: ο Thom Yorke και ο στενός του συνεργάτης Stanley Donwood.
Τώρα, για πρώτη φορά, το δημιουργικό αυτό δίδυμο φέρνει το κοινό μπροστά από τους καμβάδες τους, σε μία θεσμική έκθεση που φιλοξενείται στο ιστορικό μουσείο Ashmolean της Οξφόρδης.
Η έκθεση με τίτλο «This is What You Get» — φράση-αναφορά στο κομμάτι «Karma Police» από το «OK Computer» — ξεκινά αυτή την εβδομάδα και θα διαρκέσει έως τον Ιανουάριο του 2026, συγκεντρώνοντας για πρώτη φορά δεκαετίες εικαστικής δουλειάς που ξεκίνησε σχεδόν από… απογοήτευση.
«Μετά το πρώτο μας εξώφυλλο, το “Pablo Honey”, ήθελα απλώς να το διορθώσω», δηλώνει ο Yorke στο The Art Newspaper.
Η παλιά του αγάπη για τις καλές τέχνες, τις οποίες είχε εγκαταλείψει προσωρινά για χάρη του ήχου, επανήλθε τότε δυναμικά στο προσκήνιο με τη βοήθεια του Donwood, συμμαθητή του στο Exeter. Κι έτσι ξεκίνησε μία συνεργασία που –χωρίς φτιασίδια– άλλαξε την οπτική γλώσσα του εναλλακτικού rock.
Η έκθεση παρακολουθεί σε βάθος την καλλιτεχνική εξέλιξη του διδύμου, από τα πρώτα πειραματικά στάδια μέχρι τις πλέον σύνθετες συνθέσεις τους.
Για το εξώφυλλο του «The Bends», ο Yorke και ο Donwood πέρασαν μία φωτογραφία κούκλας καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης από βίντεο σε οθόνη τηλεόρασης, τη φωτογράφισαν ξανά και επανέλαβαν τη διαδικασία.
Το εξώφυλλο του «OK Computer» γεννήθηκε από μία φωτογραφία μίας διασταύρωσης σε έναν αυτοκινητόδρομο στο Κονέκτικατ, τραβηγμένη από το παράθυρο ενός ξενοδοχείου εν ώρα περιοδείας — ένα χαοτικό τοπίο που αντιστοιχούσε πλήρως στην ψυχική κατάσταση του Yorke τότε. «Όλα κινούνταν τρομακτικά γρήγορα», θυμάται.
Κι ενώ πολλοί πίστεψαν ότι η μετεξέλιξή τους θα ήταν αποκλειστικά ψηφιακή, το «Kid A» σηματοδότησε μία εντελώς διαφορετική κατεύθυνση: επιστροφή στον καμβά.
Όπως λέει ο Thom Yorke, αυτή η μετάβαση ήταν «απολύτως τρομακτική». Οι πίνακες που δημιουργήθηκαν δεν είχαν στόχο την καλλιτεχνική έκφραση με τον παραδοσιακό τρόπο: «Ζωγραφίζαμε για να χτίσουμε υφή. Πράγματα που θα σκανάραμε μετά και θα ενσωματώναμε αλλιώς».
Η εικαστική διαδικασία απέκτησε ουσιαστικό ρόλο στο χτίσιμο κάθε άλμπουμ, καθορίζοντας την αισθητική αλλά και τη συναισθηματική του κατεύθυνση.
Σημειωματάρια, ανέκδοτα έργα και πίσω από τις σκιές
Η έκθεση «This is What You Get» παρουσιάζει, πέρα από τα γνωστά εξώφυλλα, αδημοσίευτες σελίδες από σημειωματάρια, αναφορές στη δημιουργική διαδικασία, καθώς και νέους πίνακες – πολλοί εκ των οποίων δημιουργήθηκαν πολύ πρόσφατα.
Είναι μία σπάνια ευκαιρία όχι μόνο να δούμε σε βάθος έναν κόσμο που, μέχρι σήμερα, προβαλλόταν κυρίως σε διαστάσεις εξωφύλλου, αλλά και να κατανοήσουμε την ενστικτώδη, χειροποίητη φύση πίσω από τη φαινομενικά «ψυχρή» ψηφιακή αισθητική για την οποία είναι γνωστοί.
Για τον Thom Yorke, αυτή η έκθεση είναι μία επιστροφή σε μία εκκρεμότητα. Λέει χαρακτηριστικά: «Είναι περίεργο να πας σε σχολή καλών τεχνών. Σου λένε όλοι ότι θα γίνεις καλλιτέχνης, αλλά φεύγοντας, ξέρεις ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν θα είναι ποτέ το επάγγελμά σου. Και μετά… χάνεσαι».
Με αυτή την έκθεση, μας δείχνει ότι ο καλλιτεχνικός του κόσμος ουδέποτε έπαψε να υπάρχει – απλώς τον ζούσε παράλληλα με τα ντεσιμπέλ.
Παράλληλα με την πολυετή αποχή των Radiohead από το στούντιο – το τελευταίο τους άλμπουμ ήταν το «A Moon Shaped Pool» του 2016 – ο Thom Yorke δεν σταμάτησε στιγμή να δημιουργεί. Κυκλοφόρησε το σόλο άλμπουμ του «Anima», τρία άλμπουμ με τους The Smile, ενώ ασχολήθηκε εντατικά με τον κινηματογράφο, συνθέτοντας μουσική για τις ταινίες «Suspiria» (2018) και «Confidenza» (2024).
Πρόσφατα συνεργάστηκε με τον Mark Pritchard στο «Tall Tales», αποδεικνύοντας πως δεν υφίσταται δημιουργική στασιμότητα στον κόσμο του.
Το 2024 ξεκίνησε μάλιστα την πρώτη του αυστηρά σόλο περιοδεία: μόνος στη σκηνή, με υλικό από όλη του την πορεία — ένας καθρέφτης μιας εσωτερικής ανάγκης για σύνδεση σε πιο άμεσο επίπεδο.
Η έκθεση στο μουσείο Ashmolean είναι σπάνια εσωτερική αποκάλυψη, για τον Thom Yorke, για τους Radiohead, για τους θαυμαστές που συνδέθηκαν με τα οράματα του Stanley Donwood χωρίς ποτέ να ξέρουν πώς δημιουργήθηκαν. Οι πίνακες και τα σημειωματάρια ανοίγουν ένα παράθυρο σε έναν κόσμο που πάντα υπήρχε – παράλληλα, σιωπηλά, αλλά με την ίδια δύναμη που έχουν και τα τραγούδια.
Μέσα απ’ αυτό το σώμα δουλειάς, ο Thom Yorke καταφέρνει κάτι το μοναδικό: να γεφυρώσει τον ήχο με την εικόνα, το άγνωστο με το αναγνωρίσιμο, και τον εσωτερικό του κόσμο με τον συλλογικό μύθο που τόσο αριστοτεχνικά χτίστηκε επί δεκαετίες.
Η «στροφή» αυτή προς τα εικαστικά δεν μοιάζει με αντιπερισπασμό. Αντιθέτως, είναι μία εξομολόγηση χωρίς λόγια. Και τώρα, αποτυπωμένη με μπογιές, πινελιές και επίπεδα, καταφέρνει κάτι που ούτε οι πιο δυνατοί στίχοι δεν μπορούν πάντα να πετύχουν: να δείξει, χωρίς να εξηγεί, πώς νιώθει στ’ αλήθεια ο Thom Yorke.
