Σε μία νέα, βαθιά συναισθηματική συνέντευξη, η Patti Smith αποκαλύπτει πως «στοιχειώθηκε» από το φάντασμα του αδελφικού της φίλου, περιγράφοντας τον μεταφυσικό δεσμό που τους ενώνει δεκαετίες μετά τον θάνατό του.
Υπάρχουν φιλίες που ξεπερνούν τα όρια του χρόνου, του θανάτου και της λογικής. Και υπάρχει και η σχέση της Patti Smith με τον Robert Mapplethorpe. Μια σχέση που σφυρηλατήθηκε στα φτηνά δωμάτια του Chelsea Hotel, άνθισε μέσα από την τέχνη και την επιβίωση στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1970, και μετατράπηκε σε έναν από τους πιο επιδραστικούς μύθους της σύγχρονης κουλτούρας.
Σήμερα, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τον θάνατο του εμβληματικού φωτογράφου, η Patti Smith επανέρχεται για να ρίξει φως στο σκοτεινό, αλλά και λυτρωτικό μονοπάτι του πένθους.
Καλεσμένη στο podcas «All There Is with Anderson Cooper» του CNN, η ιέρεια της rock σκηνής προχώρησε σε μία ανατριχιαστική εξομολόγηση: για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τον θάνατό του, ένιωθε κυριολεκτικά «στοιχειωμένη» από την παρουσία του.
Το 2010, η Smith κυκλοφόρησε το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Just Kids», ένα λογοτεχνικό αριστούργημα που χάρισε στο κοινό μία νοσταλγική και εύγλωττη ματιά στη φιλία της με τον Mapplethorpe. Ο φωτογράφος, γνωστός για το προκλητικό αλλά και βαθιά κλασικό ύφος των ασπρόμαυρων πορτρέτων του, έφυγε από τη ζωή το 1989, χτυπημένος από επιπλοκές που σχετίζονταν με το HIV/AIDS, σε ηλικία μόλις 42 ετών.
Μιλώντας στον Anderson Cooper, η Smith δεν περιορίστηκε στις αναμνήσεις της κοινής τους ζωής, αλλά μίλησε για την πνευματική σύνδεση που επιμένει ακόμα και σήμερα. Η περιγραφή της για τις μέρες μετά τον θάνατό του είναι συγκλονιστική.
«Ο Robert ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της συνείδησής μου», εξομολογήθηκε η Smith. «Τον έβλεπα παντού. Τον ονειρευόμουν συνεχώς. Στην πραγματικότητα, τον έβλεπα σαν ολόγραμμα να κάθεται σε μία καρέκλα ενώ δίπλωνα τα ρούχα».
Η εικόνα αυτή, μιας γυναίκας που κάνει μία τόσο πεζή, καθημερινή πράξη όπως το δίπλωμα των ρούχων, ενώ παράλληλα βιώνει μία υπερβατική εμπειρία με τον νεκρό φίλο της, αποτυπώνει το βάθος του τραύματος αλλά και της αγάπης.
«Τόσο πολύ βρισκόταν τριγύρω», συνέχισε. «Δεν ήξερα καν τι ήταν αυτό. Εννοώ, είναι μία μορφή πένθους, αλλά ήταν επίσης, ένιωθα σαν να ήμουν στοιχειωμένη, πραγματικά. Δεν μπορούσα να τον βγάλω από το οπτικό μου πεδίο. Δεν μπορούσα να τον βγάλω από το μυαλό μου».
Το πένθος για το ανεκπλήρωτο έργο
Για την Patti Smith, ο θάνατος του Robert Mapplethorpe δεν ήταν απλώς η απώλεια ενός συνεργάτη ή ενός πρώην εραστή. Ήταν η πρώτη βίαιη συνειδητοποίηση της θνητότητας.
«Ο Robert ήταν η πρώτη μου μεγάλη, τεράστια απώλεια. Στην αλυσίδα των απωλειών που επρόκειτο να περάσω, ο Robert ήταν ο πρώτος. Ήταν μόλις 42 ετών», παραδέχτηκε.
Η αναφορά στην ηλικία του Mapplethorpe αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς την πορεία της ίδιας της Smith. Σήμερα, έχοντας διανύσει μία μακρά και παραγωγική πορεία, η σύγκριση με τη διακοπείσα ζωή του φίλου της τής προκαλεί μία αίσθηση αδικίας και «πόνου ημιτελούς προσπάθειας».
«Όταν σκέφτομαι τον εαυτό μου, όσα έχω καταφέρει μετά τα 42, τα μεγαλύτερα επιτεύγματά μου έγιναν πραγματικά στα τέλη των 50 και στα 60 μου, ως συγγραφέας τουλάχιστον», εξήγησε με ειλικρίνεια. «Ο Robert, είχε τόση δουλειά, τόσα οράματα, τόσα πολλά να κάνει, τόση ικανότητα».
Εδώ βρίσκεται η ουσία της τραγωδίας που έπληξε την καλλιτεχνική κοινότητα της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του ’80. Το AIDS δεν στέρησε μόνο ζωές, στέρησε από τον κόσμο την ωριμότητα σπουδαίων δημιουργών. Ο Mapplethorpe, που είχε μόλις αρχίσει να απολαμβάνει την ευρεία αναγνώριση για το έργο του, έφυγε αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο «τι θα γινόταν αν».
«Και αυτό που πενθώ είναι πως, ξέρω τι ήθελε να κάνει. Νιώθω τον πόνο της ημιτελούς προσπάθειας. Θα μπορούσα να φανταστώ τι θα είχε κάνει», πρόσθεσε η Smith, υπογραμμίζοντας το κενό που άφησε η απουσία του στην τέχνη.
Η φύση του πένθους και η αποδοχή
Η συζήτηση στο podcast επεκτάθηκε και σε άλλες απώλειες, όπως αυτή του αδελφού της, Todd. Μέσα από αυτές τις εμπειρίες, η Patti Smith έχει διαμορφώσει μία φιλοσοφία για το πένθος που απέχει από τα στερεότυπα. Δεν είναι μία διαδικασία με αρχή, μέση και τέλος, αλλά μία κατάσταση ύπαρξης που αλλάζει μορφές.
«Πάντα λέω στους ανθρώπους, πένθος δεν σημαίνει κλάμα και λυγμοί. Αυτό είναι μέρος του. Θα μπορούσε να είναι σπαραγμός. Εννοώ, νιώθω ότι τα έχω κάνει όλα αυτά. Αλλά δεν είναι απαραίτητο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η δήλωση αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει τον τρόπο με τον οποίο η ίδια διαχειρίστηκε την απώλεια μέσα από τη δημιουργία. Το «Just Kids» δεν ήταν ένας επικήδειος, αλλά ένας ύμνος στη ζωή και τη νεότητα. Η ίδια η Smith, άλλωστε, έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι κράτησε την υπόσχεση που έδωσε στον Robert λίγο πριν πεθάνει: να γράψει την ιστορία τους.
Η «στοιχειωμένη» περίοδος που περιγράφει, όπου τον έβλεπε σαν ολόγραμμα, ίσως ήταν ο τρόπος του μυαλού της να τον κρατήσει ζωντανό μέχρι να μπορέσει να τον αποτυπώσει στο χαρτί.
Σήμερα, η Patti Smith συνεχίζει να περιοδεύει, να γράφει και να εμπνέει, κουβαλώντας πάντα μαζί της, όχι πια σαν φάντασμα αλλά σαν φύλακα άγγελο, τη μνήμη του αγοριού που αγάπησε την τέχνη περισσότερο από τη ζωή.
Η ιστορία τους παραμένει μία από τις πιο συγκινητικές αφηγήσεις αγάπης στον κόσμο της σύγχρονης τέχνης. Και όπως φαίνεται από τα λόγια της, για την Patti Smith, ο Robert Mapplethorpe δεν έφυγε ποτέ πραγματικά. Απλώς άλλαξε μορφή, περνώντας από τον κόσμο της ύλης στον κόσμο της μνήμης και, τελικά, στον κόσμο του μύθου.
