Το εμβληματικό συγκρότημα των Massive Attack χρησιμοποιεί ειδικό λογισμικό στις συναυλίες του για να καταγγείλει την αμφιλεγόμενη τεχνολογία παρακολούθησης της Palantir και τη διείσδυσή της στον κοινωνικό ιστό.
Οι Massive Attack επιλέγουν ξανά τον δρόμο της απόλυτης πολιτικής παρέμβασης, μετατρέποντας τη νέα τους περιοδεία σε ένα αιχμηρό μανιφέστο κατά της παγκόσμιας ψηφιακής επιτήρησης. Το εμβληματικό συγκρότημα από το Μπρίστολ χρησιμοποιεί τη σκηνή για να αποκαλύψει τη δράση της Palantir, της διαβόητης εταιρείας λογισμικού που συνδέεται με στρατιωτικές επιχειρήσεις και κρατικούς μηχανισμούς παρακολούθησης σε όλο τον κόσμο.
Μέσα από ένα οπτικοακουστικό υπερθέαμα, το οποίο θα παρουσιαστεί και στο φεστιβάλ Primavera Sound, οι Massive Attack θέτουν το κοινό τους μπροστά στην τρομακτική πραγματικότητα της απώλειας της ιδιωτικότητας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Novara Media, το συγκρότημα ενσωματώνει στις ζωντανές του εμφανίσεις ένα ειδικά σχεδιασμένο λογισμικό αναγνώρισης προσώπου. Το σύστημα αυτό έχει τη δυνατότητα να σκανάρει ένα πλήθος 75.000 ανθρώπων και να προβάλλει τα πρόσωπα των παρευρισκόμενων στις γιγαντοοθόνες της σκηνής.
Οι θεατές έρχονται αντιμέτωποι με τον εαυτό τους, συνοδευόμενοι από σατιρικές αλλά και ανησυχητικές περιγραφές όπως «11 εβδομάδες χωρίς άδεια, επαγγελματική εξουθένωση» και «μισοτελειωμένα βιβλία». Η κίνηση αυτή αποτελεί μία ευθεία επίθεση στην Palantir, η οποία ιδρύθηκε πριν από είκοσι χρόνια από τον δισεκατομμυριούχο Peter Thiel.
Η συγκεκριμένη εταιρεία, η οποία χρηματοδοτήθηκε στα πρώτα της βήματα από τη CIA, διαθέτει ένα πελατολόγιο που προκαλεί ίλιγγο. Μεταξύ των χρηστών των υπηρεσιών της περιλαμβάνονται ο στρατός των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, η υπηρεσία ICE, το FBI, καθώς και το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Μεγάλης Βρετανίας (NHS).
Μετά την πρεμιέρα της παράστασης στο Ελσίνκι, ο Robert Del Naja μίλησε ανοιχτά στο Novara Media για τους κινδύνους αυτής της τεχνολογικής εξάπλωσης. Ο ίδιος εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τη μετάβαση της Palantir από τις στρατιωτικές εφαρμογές στη διαχείριση δημόσιων δεδομένων.
«Χρειαζόμαστε πραγματικά μία πολύ ευρύτερη συζήτηση για την καταλληλότητα μιας τέτοιας εταιρείας να αποκτά τέτοιο έλεγχο πάνω στις κοινωνικές μας υποδομές», εξήγησε ο Robert Del Naja.
Η κριτική αυτή διατρέχει ολόκληρο το δίωρο σετ των Massive Attack, το οποίο έχει σχεδιαστεί σε συνεργασία με τον γνωστό κινηματογραφιστή Adam Curtis και την καλλιτεχνική κολεκτίβα United Visual Artists από το Λονδίνο. Το αποτέλεσμα είναι μία οπτική εμπειρία που αναδεικνύει τις σκοτεινές πτυχές της ψηφιακής εποχής.
«Ένα εικαστικό στοιχείο αναπαριστά πώς θα μπορούσε να μοιάζει μία διεπαφή παρακολούθησης και “αλυσίδας λήψης αποφάσεων” Gotham της Palantir», δήλωσε ο Robert Del Naja.
«Χρησιμοποιώντας τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου, εστιάζει σε ομάδες και άτομα – υποδηλώνοντας ένα επακόλουθο αποτέλεσμα για έναν δεδομένο στόχο», πρόσθεσε ο ίδιος.
Η πλατφόρμα Gotham, στην οποία αναφέρεται ο μουσικός, έχει τη δυνατότητα να συγχωνεύει πληροφορίες από διαφορετικές και ασύνδετες μεταξύ τους βάσεις δεδομένων. Σύμφωνα με το Novara Media, η αμερικανική Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων ICE χρησιμοποιεί το λογισμικό σε συνδυασμό με πλάνα από κάμερες σώματος, στοιχεία από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δεδομένα που υποκλέπτονται μέσω του ισραηλινού λογισμικού Paragon προκειμένου να εντοπίζει διαδιαδηλωτές που αντιστέκονται σε απελάσεις.
Επιπλέον, η Palantir υποστηρίζει τη λειτουργία του Maven, ενός λογισμικού του αμερικανικού στρατού που πρόσφατα κατηγορήθηκε για τον βομβαρδισμό ενός σχολείου θηλέων στο Ιράν. Οι συνδέσεις αυτές καθιστούν τη δράση της εταιρείας εξαιρετικά αμφιλεγόμενη στα μάτια των καλλιτεχνών.
«Βρίσκω τις δηλώσεις, τους στόχους και το ηθικό τους πλαίσιο αρκετά τρομακτικά», συνέχισε ο Robert Del Naja.
«Το να επιτρέπεται σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να χαρτογραφούν αστυνομικά αρχεία, τοποθεσίες που εντοπίζονται μέσω δορυφόρου, φακέλους υγείας και προσωπικές οικονομικές συναλλαγές και να τοποθετούνται όλες αυτές οι πληροφορίες –για πρώτη φορά– στα χέρια μιας εταιρείας με ξεκάθαρη πολιτική ατζέντα και δικούς της κοινωνικούς στόχους, αποτελεί μία τεράστια, δυνητικά μη αναστρέψιμη και επικίνδυνη υπέρβαση», τόνισε.
Το αποκορύφωμα αυτής της οπτικής αφήγησης έρχεται κατά τη διάρκεια του υποβλητικού κλεισίματος του τραγουδιού «Girl I Love You». Στην οθόνη εμφανίζεται μία δήλωση του Peter Thiel που σοκάρει: «Δεν πιστεύω πλέον ότι η ελευθερία και η δημοκρατία είναι συμβατές».
Η σύνδεση της Palantir με την Ελλάδα
Οι ανησυχίες που εκφράζει το συγκρότημα για τη συγκεκριμένη εταιρεία δεν είναι άγνωστες στο ελληνικό κοινό. Η σύνδεση της Palantir με την Ελλάδα έγινε ευρύτερα γνωστή κατά τη διάρκεια της πανδημίας, προκαλώντας έντονες πολιτικές και κοινωνικές συζητήσεις σχετικά με τη διαχείριση προσωπικών δεδομένων.
Το 2020, η Palantir συνεργάστηκε με την ελληνική κυβέρνηση και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, παρέχοντας το λογισμικό της για την ανάλυση των δεδομένων της πανδημίας. Στόχος ήταν να προσφέρει μία σαφή εικόνα για τα κρούσματα και την κατάσταση στα νοσοκομεία, ώστε να διευκολυνθεί η λήψη αποφάσεων από τον πρωθυπουργό και τους αρμόδιους φορείς.
Η συγκεκριμένη συνεργασία προσφέρθηκε pro bono, με τη μορφή δοκιμαστικής περιόδου, χωρίς αρχικά να υπάρξει επίσημη ανακοίνωση από την κυβέρνηση. Η συμφωνία αποκαλύφθηκε στα τέλη του 2020 μέσα από δελτίο τύπου της ίδιας της εταιρείας, προκαλώντας αμέσως θύελλα αντιδράσεων.
Κόμματα της αντιπολίτευσης και δημοσιογράφοι, μέσα από έρευνες σε μέσα όπως το Inside Story και η Deutsche Welle, κατήγγειλαν την έλλειψη διαφάνειας και το γεγονός ότι η σύμβαση υπογράφηκε χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό. Παράλληλα, η Homo Digitalis, μία ανεξάρτητη οργάνωση προστασίας ψηφιακών δικαιωμάτων, εξέφρασε σοβαρούς φόβους για την πιθανή πρόσβαση της Palantir σε ευαίσθητα ιατρικά δεδομένα των πολιτών.
Η ελληνική κυβέρνηση έσπευσε να διευκρινίσει ότι η εταιρεία δεν είχε πρόσβαση σε ατομικά ιατρικά ιστορικά, παρά μόνο σε ανωνυμοποιημένα στατιστικά στοιχεία, ολοκληρώνοντας τη συνεργασία στις αρχές του 2021. Ωστόσο, η Ελληνική Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) διεξήγαγε επίσημη έρευνα για την υπόθεση.
Στην απόφασή της με αριθμό 43/2022, η Αρχή εντόπισε σημαντικές παραλείψεις στις διαδικασίες εκτίμησης αντικτύπου (DPIA) που όφειλε να είχε πραγματοποιήσει το κράτος. Παρότι επιβεβαιώθηκε η λήξη της σύμβασης, η υπόθεση άφησε πίσω της ένα κλίμα έντονης καχυποψίας.
Έκτοτε, δεν έχει υπάρξει κάποια νέα επίσημη κεντρική συνεργασία της Palantir με το ελληνικό δημόσιο. Η εταιρεία, παρόλα αυτά, συνεχίζει να αναζητά ενεργά νέους πελάτες στον ιδιωτικό τομέα της χώρας, στοχεύοντας κυρίως σε μεγάλες επιχειρήσεις, στη ναυτιλία και στις τράπεζες.
Η στάση των Massive Attack απέναντι σε αυτές τις πρακτικές παραμένει ακλόνητη, παρά τις κατηγορίες που δέχθηκαν στο παρελθόν. Πέρυσι, όταν παρουσίασαν για πρώτη φορά το σατιρικό κομμάτι της αναγνώρισης προσώπου, χρειάστηκε να απαντήσουν σε φήμες ότι χρησιμοποιούσαν πραγματικά δεδομένα των θεατών.
«Καμία ζωντανή εμφάνιση των Massive Attack δεν έχει καταγράψει ή αποθηκεύσει ποτέ προσωπικά δεδομένα», διευκρίνισαν τότε τα μέλη του συγκροτήματος.
«Μόνο κυβερνητικά τμήματα, αρμόδιες αρχές και εγκεκριμένοι εργολάβοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες βάσεις δεδομένων στο Ηνωμένο Βασίλειο, και το να γίνει αυτό σε πολλές πόλεις ή χώρες θα ήταν αδύνατο», συμπλήρωσαν.
Στην ίδια ανακοίνωση, το συγκρότημα άσκησε δριμεία κριτική στη βρετανική κυβέρνηση, τονίζοντας τις υπερβολικές δικαιοδοσίες που λαμβάνει το κράτος στην επιτήρηση των πολιτών.
«Υπερβαίνει σχεδόν όλες τις άλλες δυτικές δημοκρατίες με τη χρήση της δημόσιας αναγνώρισης προσώπου… ενώ δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία που να ρυθμίζει τη χρήση αυτών των συστημάτων από την αστυνομία», έγραψαν χαρακτηριστικά.
Αυτή η τοποθέτηση ήρθε λίγες μόλις ημέρες μετά τη συναυλία τους στο OVO Wembley Arena, όπου κάλεσαν στη σκηνή το συγκρότημα Kneecap. Οι Massive Attack παρουσίασαν τους Ιρλανδούς καλλιτέχνες ως ένα σχήμα «που αρνήθηκε να σιωπήσει για την αλληλεγγύη της προς τον παλαιστινιακό λαό».
Η αλληλεγγύη προς την Παλαιστίνη αποτελεί κεντρικό πυλώνα της δράσης του συγκροτήματος, το οποίο πρόσφατα δεσμεύτηκε να μποϊκοτάρει το Spotify. Η απόφαση αυτή ελήφθη μετά από αναφορές ότι ο διευθύνων σύμβουλος της πλατφόρμας, Daniel Ek, έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις σε εταιρεία που παράγει στρατιωτικά drones και τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης για μαχητικά αεροσκάφη.
Το περασμένο καλοκαίρι, οι Massive Attack πραγματοποίησαν μία συγκλονιστική εμφάνιση στο LIDO Festival του Λονδίνου. Εκεί μοιράστηκαν τη σκηνή με τον ηθοποιό και ακτιβιστή Khalid Abdalla και τον Yasiin Bey, τον καλλιτέχνη που ήταν παλαιότερα γνωστός ως Mos Def.
Η ακτιβιστική δράση του Robert Del Naja, ωστόσο, έχει και προσωπικό κόστος. Νωρίτερα φέτος, ο μουσικός συνελήφθη κατά τη διάρκεια διαδήλωσης στο Λονδίνο ενάντια στην απαγόρευση της οργάνωσης Palestine Action, προχωρώντας στη συνέχεια σε δημόσια καταγγελία της στάσης των αρχών.
Ο Robert Del Naja συμμετείχε μαζί με εκατοντάδες άλλους διαδηλωτές στη συγκέντρωση της 11ης Απριλίου στην Πλατεία Trafalgar του Λονδίνοου, κρατώντας ένα πανό που έγραφε «Αντιτίθεμαι στη Γενοκτονία, Υποστηρίζω την Palestine Action». Αφού απομακρύνθηκε σηκωτός από τις αστυνομικές δυνάμεις, συνελήφθη με την κατηγορία της υποστήριξης απαγορευμένης οργάνωσης.
Αργότερα, ο καλλιτέχνης αναφέρθηκε στο συμβάν μέσα από μία μακροσκελή τοποθέτηση, καταγγέλλοντας τη «δρακόντεια κυβέρνηση» στις ιστορίες του λογαριασμού του στο Instagram.
Στο μουσικό πεδίο, το συγκρότημα έχει να παρουσιάσει νέο υλικό από το 2020, όταν κυκλοφόρησε το EP «Eutopia». Ο τελευταίος ολοκληρωμένος δίσκος τους ήταν το άλμπουμ «Heligoland» που κυκλοφόρησε το 2010.
Σε συνεντευξή του στο NME το 2024, ο Robert Del Naja επιβεβαίωσε ότι το συγκρότημα έχει στα χέρια του «κάποια νέα μουσική που κρατάμε στο συρτάρι μας εδώ και τέσσερα χρόνια».
Τον περασμένο Νοέμβριο, ο ίδιος αποκάλυψε ότι στόχος του είναι να κυκλοφορήσει μέρος αυτού του υλικού μέσα στο 2026. Μέχρι τότε, η ευρωπαϊκή τους περιοδεία, η οποία ξεκίνησε δυναμικά στις 27 Μαΐου από τη Veikkaus Arena στο Ελσίνκι και συνεχίστηκε στις 30 Μαΐου στο Dalhalla του Ρέτβικ, θα συνεχίσει να συνδυάζει τους υπνωτικούς ρυθμούς της trip-hop με την πολιτική αφύπνιση.
Οι Massive Attack επιβεβαιώνουν ότι η τέχνη δεν μπορεί να μένει απαθής μπροστά στις σύγχρονες απειλές της τεχνοκρατίας. Η μάχη τους ενάντια στα συστήματα παρακολούθησης της Palantir και η συνεχής υποστήριξη ανθρωπιστικών σκοπών δείχνουν ότι η μουσική τους παραμένει ένα ζωντανό, ανήσυχο και πολιτικά φορτισμένο εργαλείο που αρνείται να συμβιβαστεί με τη σιωπή.
