Η βρετανική κυβέρνηση υπόσχεται λύσεις για το αδιέξοδο των περιοδειών στην Ευρώπη, καθώς η μουσική βιομηχανία παλεύει με τη γραφειοκρατία και το οικονομικό κόστος της εποχής μετά το Brexit.
Η βρετανική κυβέρνηση δεσμεύτηκε για «πλήρη αφοσίωση» στην επίλυση της κρίσης που πλήττει τους καλλιτέχνες του Ηνωμένου Βασιλείου, στοχεύοντας στην άρση των εμποδίων που καθιστούν τις ευρωπαϊκές περιοδείες σχεδόν αδύνατες. Μετά από μία περίοδο όπου ο κλάδος της μουσικής ήρθε αντιμέτωπος με τις σκληρές συνέπειες ενός Brexit χωρίς ειδική πρόνοια για τους δημιουργούς, οι προειδοποιήσεις για την οικονομική και καλλιτεχνική κατάρρευση του τομέα άρχισαν να επιβεβαιώνονται με τον πιο επώδυνο τρόπο.
Η κατάσταση που διαμορφώθηκε μετά το τέλος της ελεύθερης μετακίνησης για τους καλλιτέχνες και τα τεχνικά συνεργεία αποδείχθηκε καταστροφική. Μια έκθεση της Musicians’ Union το 2024 αποκάλυψε ότι το 75% των επαγγελματιών είδε τις κρατήσεις του στην Ευρωπαϊκή Ένωση να μειώνονται δραματικά.
Το 79% των ερωτηθέντων δήλωσε αδυναμία να αναπληρώσει αυτό το χαμένο εισόδημα από άλλες πηγές. Για την πλειονότητα, οι περιοδείες στην Ευρώπη έπαψαν πλέον να είναι οικονομικά βιώσιμες, μετατρέποντας μία κάποτε ακμάζουσα δραστηριότητα σε μία οικονομική παγίδα.
Πρόσφατη μελέτη του φορέα UK Music έδειξε ότι οι επιπτώσεις όχι μόνο παραμένουν, αλλά επιδεινώνονται. Ο ρυθμός ανάπτυξης του κλάδου μειώθηκε κατά περισσότερο από το μισό σε σχέση με το 2023, παρά τα κέρδη που αναφέρουν οι ελάχιστοι καλλιτέχνες που βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας.
Παράλληλα, οι κρατήσεις Βρετανών καλλιτεχνών σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ σημείωσαν πτώση κατά σχεδόν ένα τρίτο. Ο φορέας τόνισε ότι αυτή η μείωση δεν επηρεάζει μόνο όσους βρίσκονται στη σκηνή, αλλά και κάθε τραγουδοποιός που βλέπει τα πνευματικά του δικαιώματα να συρρικνώνονται, αφού τα έργα του δεν παρουσιάζονται πλέον ζωντανά στις χώρες της Ένωσης.
Οι καλλιτέχνες βρίσκονται στο επίκεντρο μιας τέλειας καταιγίδας. Το αυξημένο κόστος, η γραφειοκρατία γύρω από τα δελτία carnet και οι έλεγχοι στα σύνορα έχουν δημιουργήσει ένα ασφυκτικό περιβάλλον, με άμεσο αντίκτυπο ακόμη και στην ψυχική υγεία των ανθρώπων της μουσικής.
Η πίεση εντείνεται από την απειλή που δέχονται οι μικροί συναυλιακοί χώροι στο εσωτερικό της χώρας. Ο Joff Oddie του συγκροτήματος Wolf Alice, μιλώντας στο Κοινοβούλιο, εξέφρασε έναν έντονο φόβο για το μέλλον.
«Ένας από τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε είναι η μουσική να μετατραπεί σε ένα σπορ για τη μεσαία και την ανώτερη τάξη», ανέφερε ο Joff Oddie. Ο ίδιος εξήγησε ότι ο συνδυασμός του κόστους ζωής, του κλεισίματος των χώρων και των επιπλοκών του Brexit αποκλείει όσους δεν έχουν οικονομική επιφάνεια.
Ο David Martin, διευθύνων σύμβουλος της Featured Artists Coalition, τόνισε στο NME ότι οι προειδοποιήσεις που γίνονταν πριν από πέντε χρόνια δεν ήταν τακτικές εκφοβισμού. «Ήταν αξιόπιστες προβλέψεις για την πορεία που θα παίρναμε. Πλέον δεν είναι απλώς προβλέψεις», υποστήριξε ο David Martin.
Σύμφωνα με τον ίδιο, την τελευταία δεκαετία το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου στην παγκόσμια μουσική αγορά έχει υποδιπλασιαστεί. Βρετανοί καλλιτέχνες απουσιάζουν πλέον από τα παγκόσμια charts άλμπουμ και τις στατιστικές των streaming υπηρεσιών στο τέλος του έτους.
«Το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στην κατανάλωση στο εξωτερικό, αλλά επηρεάζει τους καλλιτέχνες και στην πατρίδα τους, καθώς η εγχώρια ανάπτυξη παραμένει στάσιμη», συνέχισε ο David Martin. Το μερίδιο της μουσικής βρετανικής προέλευσης στα εγχώρια charts έχει φτάσει σε ιστορικό χαμηλό.
Όταν ένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να περιοδεύσει και να εξελίξει την τέχνη του στη μεγαλύτερη γειτονική αγορά, είναι ουσιαστικά εγκλωβισμένος. Αν και υπάρχει εξαιρετικό ταλέντο, οι συνθήκες λειτουργούν πλέον εναντίον των δημιουργών και όχι υπέρ τους.
Ο David Martin κάλεσε την κυβέρνηση να αναλάβει δράση, υπενθυμίζοντας ότι εκλέχθηκε με την υπόσχεση να διορθώσει αυτό το ζήτημα. «Χωρίς επείγουσα παρέμβαση, κινδυνεύουμε να χάσουμε τη θέση μας ως παγκόσμιος ηγέτης στη μουσική», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτών των πιέσεων, ο υπουργός Πολιτισμού Ian Murray υποσχέθηκε την «πλήρη δέσμευση» της κυβέρνησης για την άρση των εμποδίων. Μιλώντας στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο της ίδρυσης της Cultural Exchange Coalition, ο Ian Murray δήλωσε ότι υπάρχει πολιτική βούληση και από τις δύο πλευρές.
«Γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι το θέμα των περιοδειών και πώς τα επιπλέον κόστη έχουν γίνει απαγορευτικά», σημείωσε ο Ian Murray. Ο ίδιος τόνισε ότι στόχος είναι η μετακίνηση των καλλιτεχνών να γίνει όσο το δυνατόν πιο απρόσκοπτη, όπως προβλέπεται από τις φιλοδοξίες του Cultural Compass.
Ο Tom Kiehl, διευθύνων σύμβουλος της UK Music, χαιρέτισε τις δηλώσεις, αλλά ζήτησε πράξεις αντί για λόγια. Αν και το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε από την Ένωση, παραμένει κομμάτι της Ευρώπης και η τρέχουσα συμφωνία δεν είναι η καλύτερη δυνατή.
Η Baroness Bull, μέλος της κοινοβουλευτικής συνεργασίας Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ, επισήμανε ότι η αποτυχία πρόβλεψης για τους καλλιτέχνες στερεί από το κοινό σε όλη την Ευρώπη πολιτιστικά και οικονομικά οφέλη. Δεν πρόκειται μόνο για τη διασκέδαση, αλλά και για την καλλιτεχνική και τεχνική καινοτομία που προκύπτει από την ανταλλαγή.
Ο ευρωβουλευτής Hannes Heide υπενθύμισε ότι η λύση δεν αφορά μόνο τον κιθαρίστα ή τον ντραμς πάνω στη σκηνή. Αφορά τους τεχνικούς, τους μηχανικούς, τους οδηγούς των Nightliner και τους υπεύθυνους για το merchandising, που αποτελούν ένα ολόκληρο οικοσύστημα.
Η υπουργός Πολιτισμού, Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Αθλητισμού, Lisa Nandy, δήλωσε επίσης αισιόδοξη για μία σημαντική πρόοδο μέσα στο 2026. «Πιστεύουμε ότι αυτό το ζήτημα κρατά πίσω ολόκληρο τον κλάδο και τις οικονομίες μας», ανέφερε η Lisa Nandy, σημειώνοντας ότι οι ευρωπαϊκές ενώσεις μουσικών πιέζουν επίσης τις δικές τους κυβερνήσεις.
Ο Ian Smith της καμπάνιας Carry On Touring, έχοντας εργαστεί σε πολλά ευρωπαϊκά φεστιβάλ, εξέφρασε τη θλίψη του για τον αποκλεισμό των Βρετανών καλλιτεχνών από μεγάλες ευκαιρίες. Ωστόσο, βλέπει με ικανοποίηση τα βήματα προς την ενίσχυση της κινητικότητας των νέων.
Ο Tim Brennan, επίσης από το Carry On Touring, υπενθύμισε ότι η αίτηση για ταξίδια χωρίς βίζα συγκέντρωσε σχεδόν 300.000 υπογραφές. Ανέφερε μάλιστα περιπτώσεις όπου καλλιτέχνες από την Ευρώπη αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα στα βρετανικά σύνορα, με κάποιους να τίθενται ακόμη και υπό κράτηση.
Ένα χαρακτηριστικό περιστατικό συνέβη κατά τη διάρκεια των εμφανίσεων της Adele στη Γερμανία. Μέλη του τεχνικού συνεργείου αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στη βάση τους λόγω του κανόνα που επιτρέπει την παραμονή στη ζώνη Σένγκεν μόνο για 90 ημέρες ανά εξάμηνο.
Ο Tim Brennan κάλεσε την κυβέρνηση να αντιληφθεί ότι οι ανερχόμενοι καλλιτέχνες δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα. «Δεν αρκεί να καυχιούνται για τα χρήματα που επενδύουν στον τομέα, αν δεν προχωρήσουν σε ουσιαστικές συνομιλίες με την Ευρώπη», προειδοποίησε.
Από την πλευρά του, ο Thomas Heher, διευθυντής του φεστιβάλ Waves στη Βιέννη, επιβεβαίωσε ότι το πρόβλημα είναι πλέον κοινό. Η έλλειψη Βρετανών καλλιτεχνών αποδυναμώνει τους δεσμούς και επηρεάζει τις τοπικές οικονομίες των ευρωπαϊκών πόλεων όπου φιλοξενούνται συναυλίες.
Οι Witch Fever, ένα ανερχόμενο συγκρότημα, αποκάλυψαν ότι έμειναν χωρίς χρήματα μετά από δύο μήνες περιοδείας ως support group σε στάδια. Η Alex Thompson εξήγησε ότι όλα τα κέρδη τους δεσμεύτηκαν από τους φόρους που επιβάλλονται πλέον σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα.
«Είναι ένα ζήτημα του Brexit», δήλωσε η Alex Thompson. «Ουσιαστικά πληρώνουμε διπλή φορολογία, τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και επί των αμοιβών μας διεθνώς», συμπλήρωσε, περιγράφοντας την οικονομική εξόντωση των νέων σχημάτων.
Η κυβέρνηση των Εργατικών έχει ήδη κάνει κάποια βήματα στη μουσική, όπως ο περιορισμός της μεταπώλησης εισιτηρίων σε υψηλές τιμές. Ωστόσο, η ουσιαστική διευθέτηση των περιοδειών παραμένει το μεγαλύτερο στοίχημα για την επιβίωση της βρετανικής μουσικής σκηνής.
Συμπερασματικά, η κρίση που προκάλεσε το Brexit στη μουσική βιομηχανία δεν είναι απλώς ένα γραφειοκρατικό πρόβλημα, αλλά μία βαθιά πολιτιστική πληγή που απειλεί την ίδια τη δημιουργικότητα. Η δέσμευση της βρετανικής κυβέρνησης για «πλήρη αφοσίωση» στην άρση των εμποδίων είναι ένα πρώτο, αναγκαίο βήμα, όμως η πραγματικότητα στο πεδίο παραμένει σκληρή.
Όταν συγκροτήματα όπως οι Witch Fever επιστρέφουν από περιοδείες σε στάδια χωρίς καθόλου κέρδη και τεχνικοί της Adele απελαύνονται λόγω των ορίων παραμονής στη ζώνη Σένγκεν, γίνεται σαφές ότι το σύστημα έχει καταρρεύσει.
Η μουσική ιστορικά λειτουργούσε ως γέφυρα, και ο περιορισμός της σε όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα να αντεπεξέλθουν στα έξοδα του Brexit είναι μία ήττα για τον πολιτισμό συνολικά. Η ανάγκη για μία αμοιβαία συμφωνία που θα επιτρέπει την ελεύθερη διακίνηση καλλιτεχνών και τεχνικών είναι πλέον επιτακτική, όχι μόνο για να διασωθούν οι θέσεις εργασίας, αλλά για να διατηρηθεί η ζωντάνια μιας βιομηχανίας που κάποτε αποτελούσε το ισχυρότερο εξαγώγιμο προϊόν της χώρας.
Το 2026 θα είναι το έτος της αλήθειας: ή οι υποσχέσεις θα μετατραπούν σε πράξεις, ή η βρετανική μουσική θα συνεχίσει να χάνει έδαφος στον παγκόσμιο χάρτη, κλεισμένη σε μία εσωστρέφεια που δεν της ταιριάζει.
