Με αφορμή μια μνημειώδη επανέκδοση 104 τραγουδιών, ο Elvis Costello αποκαλύπτει την αλήθεια για το «Alison», θυμάται το ψεύτικο όνομα που νόμιζε για φάρσα και μιλά για τη μάχη των ανθρώπων απέναντι στις μηχανές.
Καθισμένος σε ένα τρένο που αναχωρούσε από τον σταθμό του Runcorn με προορισμό το Λίβερπουλ, ένας 29χρονος υπάλληλος γραφείου πάλευε με το άγχος της ενήλικης ζωής. Ήταν ήδη σύζυγος, πατέρας ενός μικρού παιδιού και εργαζόταν σε μια υπεύθυνη καθημερινή δουλειά, προσπαθώντας παράλληλα να καταλάβει τη θέση του στον κόσμο. Μέσα σε εκείνη τη διαδρομή των δεκαπέντε λεπτών γεννήθηκε στο μυαλό του ολόκληρο το «(The Angels Wanna Wear My) Red Shoes», ένα κομμάτι που έμελλε να σφραγίσει την εκκίνησή του στη δισκογραφία.
Στη νέα επετειακή κασετίνα «My Aim Is True — 49th Anniversary Edition», μια εναλλακτική ηχογράφηση του τραγουδιού με διαφορετικό ρυθμό τον έκανε να ξανασκεφτεί όσα έγραφε τότε. «Ήταν παράξενο να γράφεις για τη θνητότητα στα είκοσι δύο σου χρόνια», παραδέχτηκε ο Elvis Costello στο podcast «Rolling Stone Music Now». «Μου θύμιζε το “Sugar Mountain” του Neil Young, όπου θρηνεί που δεν μπορεί να επιστρέψει στην ανεμελιά της εφηβείας», συμπλήρωσε, εξηγώντας τη σκοτεινή ματιά που κουβαλούσε από νέος.
Εκείνος ο εμβληματικός στίχος, όπου δήλωνε πως κάποτε ένιωθε αηδία ενώ τώρα προσπαθεί να διασκεδάζει, δεν απευθυνόταν σε κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Αντανακλούσε μια γενικότερη στάση ζωής, μια προληπτική άμυνα απέναντι στην αναπόφευκτη απογοήτευση. Αυτό το αίσθημα της ματαίωσης διαπερνά ολόκληρο το πρώτο του άλμπουμ, από το κλασικό «Alison» μέχρι το country κομμάτι «Stranger in the House», που ηχογραφήθηκε κατά τη διάρκεια των ίδιων συνεδριών στο στούντιο.
Κοιτάζοντας πίσω στο 1977, ο Costello αποδομεί το κυρίαρχο αφήγημα ότι το punk κατέστρεψε μονομιάς το παρελθόν για να ξεκινήσει από το μηδέν. «Μέσα σε δεκαοκτώ μήνες από τότε που δήλωναν πως δεν υπάρχουν πια Beatles ή Stones, οι The Clash ηχογραφούσαν το “London Calling”, γεμάτο από επιρροές από διαφορετικά είδη μουσικής», σημείωσε. Ακόμη και ο John Lydon, αμέσως μετά τη διάλυση των Sex Pistols, στράφηκε ανοιχτά προς το dub και την ηλεκτρονική μουσική, αναζητώντας νέους ηχητικούς ορίζοντες.
Την ίδια στιγμή, εξέφρασε την απόλυτη άρνησή του απέναντι στην ταμπέλα του new wave, θεωρώντας την έναν όρο εντελώς κατασκευασμένο από δημοσιογράφους. «Ήταν απλώς ένας τρόπος για να περιγράψουν συγκροτήματα που είχαν ενέργεια και ένταση, αλλά δεν ήταν punk», εξήγησε. Ο ίδιος υπενθύμισε ότι η λέξη punk ήταν ένας αμερικανικός όρος από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, που χρησιμοποιούνταν συχνά υποτιμητικά για τους νέους και δεν είχε καμία σχέση με παραμάνες στα πέτα.
Η πραγματικότητα των charts εκείνης της εποχής απείχε εξίσου από τις ρομαντικές αναμνήσεις. «Εκείνο τον καιρό, οι The Ramones και οι The Muppets βρίσκονταν ταυτόχρονα μέσα στο top 20», θυμήθηκε γελώντας. Τα ραδιόφωνα κατακλύζονταν από τη disco, τους Fleetwood Mac και τις παλιές επιτυχίες του Rod Stewart, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια στις νέες κιθάρες, με εξαίρεση τους The Boomtown Rats και τον ίδιο.
Η επιτυχία που ακολούθησε στην Αγγλία με τους The Attractions ήταν σύντομη και εκρηκτική, κρατώντας περίπου έξι μήνες. «Μόλις ο κόσμος μάς έβλεπε καλά, ο δίσκος συνήθως έπεφτε στα charts την επόμενη εβδομάδα», παραδέχτηκε με αυτοσαρκασμό. Στην Αμερική και στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν σημείωσαν άμεση απήχηση, ενώ ο ίδιος αστειεύτηκε για τη συγγένειά του με τους χαρακτήρες των Muppets, λέγοντας ότι στα πρώτα του βήματα ένιωθε πιο κοντά στον Oscar the Grouch παρά σε έναν λαμπερό pop καλλιτέχνη.
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της νέας κασετίνας των 104 τραγουδιών βρίσκεται στον δίσκο «The Blue Print», που συγκεντρώνει τις άγνωστες ηχογραφήσεις πριν από το επίσημο ντεμπούτο του. Όταν έφτασε στο Λονδίνο το 1973, έπαιζε μόνος του σε μικρά κλαμπ ή δοκίμαζε τις δυνάμεις του σε pub συγκροτήματα. Σε εκείνα τα πρώτα βήματα έγραψε κομμάτια όπως το «Losing You», τα οποία κουβαλούσαν έντονες επιρροές από το πρώτο άλμπουμ του Bruce Springsteen και τη soul του Van Morrison.
Σύντομα όμως στράφηκε σε μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση, γράφοντας τραγούδια vaudeville και ragtime, όπως το «Mercury Wings». Ήθελε συνειδητά αυτά τα κομμάτια να ακούγονται σαν να είχαν ξεχαστεί σε ένα σκονισμένο μπαούλο από το 1927. Μελετούσε προσεκτικά τον τρόπο που έγραφαν ο Randy Newman και ο Van Dyke Parks, κατανοώντας τη δύναμη που κρύβει η χρήση παλαιότερων μουσικών παραδόσεων.
Εκείνη την περίοδο παρατηρούσε μεγάλα ονόματα να ερμηνεύουν τραγούδια ανεξάρτητων δημιουργών, όπως η Bette Midler που τραγουδούσε John Prine ή ο Frank Sinatra που διάλεγε κομμάτια του Rod McKuen. «Σκέφτηκα ότι αν δεν μπορούσα να γίνω ο ίδιος γνωστός, ίσως αυτός ήταν ο παράδοξος τρόπος να ακουστώ ως τραγουδοποιός», εξήγησε. Ένα από αυτά τα κομμάτια, το «No Star», το φαντάζεται ακόμη και σήμερα να αποδίδεται ιδανικά από τον Rufus Wainwright σαν μια δραματική μπαλάντα της Judy Garland.
Αυτές τις πρώιμες ηχογραφήσεις τις κράτησε κλειδωμένες στο συρτάρι για σχεδόν τριανταπέντε χρόνια, φοβούμενος την κριτική. «Ένιωθα ότι αποκάλυπταν πάρα πολλά για τις αδυναμίες μου», εξομολογήθηκε ο καλλιτέχνης. «Ήταν σαν να δείχνεις σε όλους παλιές φωτογραφίες σου με ρούχα που πλέον ξέρεις ότι δεν σου ταίριαζαν καθόλου», πρόσθεσε, τονίζοντας ωστόσο ότι σήμερα χαίρεται που οι νεότεροι ακροατές μπορούν να δουν τη διαδικασία αναζήτησης της ταυτότητάς του.
Η μεταμόρφωσή του σε Elvis Costello προέκυψε εξίσου απροσδόκητα, όταν η ανεξάρτητη εταιρεία Stiff Records τον κάλεσε στα γραφεία της. «Νόμιζα ότι μου έκαναν πλάκα, αλλά δεν είπα τίποτα γιατί εκείνοι είχαν τον έλεγχο», θυμάται ο Declan MacManus. Η εταιρεία ανέλαβε να καλύψει τον μισθό του όταν παραιτήθηκε από τη δουλειά του, ποντάροντας στην αντι-σταρ εμφάνισή του, με τα κοστούμια δεύτερης διαλογής και τα χοντρά κοκάλινα γυαλιά.
Μέσα σε εκείνο το κλίμα γεννήθηκε και το «Alison», όχι ως αποτέλεσμα μιας μεγάλης σχέσης, αλλά από μια στιγμιαία παρατήρηση σε ένα σούπερ μάρκετ. «Είδα μια κοπέλα στο ταμείο με ένα βλέμμα γεμάτο απογοήτευση, ίσως απλώς από τη ρουτίνα της δουλειάς, και αυτό μου έμεινε αξέχαστο», διευκρίνισε. Απέρριψε κατηγορηματικά τις θεωρίες που ήθελαν το τραγούδι να περιγράφει έναν φόνο, εξηγώντας ότι επέλεξε το όνομα Alison επειδή ακουγόταν καθημερινό, σε αντίθεση με λαμπερά ονόματα όπως Ava ή Grace.
Το μουσικό υπόβαθρο του κομματιού δοκιμάστηκε αρχικά στο προσχέδιο «Imagination Is a Powerful Deceiver», πριν καταλήξει στην τελική του μορφή. Το ρυθμικό hook του τραγουδιού ήταν εμπνευσμένο άμεσα από το «Ghetto Child» των The Spinners, αποδεικνύοντας τις βαθιές soul καταβολές του. Το τραγούδι δεν γνώρισε άμεση ραδιοφωνική επιτυχία στην Αμερική με τη δική του φωνή, αλλά απογειώθηκε μέσα από τη διασκευή της Linda Ronstadt.
Αν και αρχικά είχε αντιδράσει επιθετικά απέναντι στην πλούσια παραγωγή του Λος Άντζελες, σήμερα αναγνωρίζει το λάθος του. «Ντρέπομαι πραγματικά για το πόσο αγενής υπήρξα τότε απέναντί της», παραδέχτηκε με ειλικρίνεια. Ήταν τεράστια τιμή για έναν πρωτοεμφανιζόμενο να επιλέγεται από τη Ronstadt πλάι σε μορφές όπως ο Warren Zevon, ο Lowell George, ο Smokey Robinson και ο Buddy Holly.
Οι ηχογραφήσεις του «My Aim Is True» είχαν ολοκληρωθεί σε μόλις είκοσι τέσσερις ώρες μοιρασμένες σε σύντομες βάρδιες, σε ένα λιτό στούντιο οκτώ καναλιών. Συνοδευόταν από το αμερικανικό συγκρότημα Clover, και για χρόνια πίστευε ότι οι αργές ταχύτητες των τραγουδιών οφείλονταν σε εκείνους. Μόνο όταν άκουσε τα αρχικά ρολά ανακάλυψε με έκπληξη ότι ήταν η δική του φωνή που μετρούσε τα αργά τέμπο πριν από κάθε εκτέλεση.
Αμέσως μετά την κυκλοφορία του δίσκου, η ανάγκη για ζωντανές εμφανίσεις οδήγησε στη δημιουργία των The Attractions, μέσα από ακροάσεις για μπασίστα και πιανίστα. Δίπλα στον ντράμερ Pete Thomas προστέθηκαν ο Bruce Thomas και ο Steve Nieve, μεταμορφώνοντας πλήρως τον ήχο. Όπως αποκαλύπτουν οι ζωντανές ηχογραφήσεις της επανέκδοσης, μέσα σε λίγους μήνες τα ίδια τραγούδια παίζονταν με τέτοια ορμή που έμοιαζαν αγνώριστα.
Αυτή η δυναμική αποτυπώθηκε χρόνια αργότερα, σε μια συναυλία του 2007 όπου επανενώθηκε στη σκηνή με τους Clover. Παίζοντας τα κομμάτια στις αυθεντικές τους ταχύτητες, η αντίδραση του κοινού δεν ήταν η αναμενόμενη οργή, αλλά μια αυθόρμητη χαρά. Αυτή η διαπίστωση ανέτρεψε πολλές από τις θεωρίες που είχαν χτιστεί γύρω από τη σκοτεινή φύση του πρώτου του δίσκου.
Σήμερα, έχοντας συγγράψει εξήντα σελίδες αναλυτικών σημειώσεων για την κασετίνα, ο Costello ξεκαθαρίζει ότι δεν ενδιαφέρεται να επαναλάβει τη φόρμουλα των τετραμελών ροκ συγκροτημάτων. Θεωρεί ότι άλμπουμ όπως τα «This Year’s Model», «Blood and Chocolate», «Brutal Youth» και το πρόσφατο «The Boy Named If» έχουν ήδη εξαντλήσει αυτό το ηχητικό πλαίσιο. Επιπλέον, υπενθυμίζει με νόημα ότι καμία από αυτές τις δουλειές δεν υπήρξε τεράστια εμπορική επιτυχία σε σύγκριση με τα πιο απρόσμενα ανοίγματά του.
Η δημιουργικότητά του διοχετεύεται πλέον σε εντελώς διαφορετικά πεδία, καθώς έμαθε μόνος του μουσική σημειογραφία στα σαράντα του χρόνια και άρχισε να ενορχηστρώνει για συμφωνικά σύνολα. Παράλληλα, συνεχίζει την ανάπτυξη της θεατρικής παράστασης του μιούζικαλ «A Face in the Crowd», αποκαθιστώντας τη μουσική του στη μορφή που ο ίδιος επιθυμούσε. «Δεν είμαι ο Richard Wagner για να χτίσω το δικό μου θέατρο, αλλά δεν υπήρχε κανένας λόγος να αλλάξω τραγούδια που λειτουργούσαν άψογα από την αρχή», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Καθώς θυμάται τις πρώτες εκείνες μέρες, ο Elvis Costello νιώθει την ίδια απόλυτη ελευθερία που είχε όταν ξεκίνησε, απαλλαγμένος από τις προσδοκίες των άλλων. Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι δίνουν μάχη οπισθοφυλακής απέναντι στην κυριαρχία των μηχανών, η δική του φωνή συνεχίζει να υπερασπίζεται την ακατέργαστη ανθρώπινη εμπειρία.
