Ο Nick Cave, που χαρακτήριζε την τεχνητή νοημοσύνη «τερατώδη παρωδία του ανθρώπου», κυκλοφορεί ένα βίντεο – φόρο τιμής με τη βοήθεια της τεχνολογίας που κάποτε αποκήρυττε, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη βρίσκει πάντα τον δρόμο της.
Ο Nick Cave δεν μάσησε ποτέ τα λόγια του. Ειδικά όταν πρόκειται για την τέχνη του και τις υπαρξιακές απειλές που αντιμετωπίζει.
Για περισσότερο από ένα χρόνο, ο Αυστραλός τροβαδούρος της μελαγχολίας έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πιο σφοδρούς και εύγλωττους επικριτές της τεχνητής νοημοσύνης (AI), χαρακτηρίζοντάς την «απίστευτα ανησυχητική» και μία «τερατώδη παρωδία του ανθρώπινου είναι».
Είχε δηλώσει με απόλυτη βεβαιότητα ότι η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης θα έχει «ταπεινωτικά αποτελέσματα» για τη δημιουργική βιομηχανία, ενώ η απάντησή του για την πλατφόρμα ChatGPT ήταν κοφτή και αφοπλιστική: «Να πάει να γ*** και να αφήσει τη σύνθεση τραγουδιών ήσυχη».
Στο περίφημο blog του, The Red Hand Files, είχε εκφράσει τη λύπη και την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι «έξυπνοι άνθρωποι πιστεύουν πως η καλλιτεχνική πράξη είναι τόσο τετριμμένη που μπορεί να αναπαραχθεί από μία μηχανή», απορρίπτοντας ως «ανοησίες» τους στίχους που του έστελναν οι θαυμαστές του, γραμμένους από τεχνητή νοημοσύνη «στο στυλ του Nick Cave».
Και ξαφνικά, όλα αυτά μοιάζουν να τίθενται υπό αναθεώρηση.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 40 ετών από την κυκλοφορία του θρυλικού «Tupelo» των The Bad Seeds, ο Cave κυκλοφόρησε ένα νέο, επίσημο βίντεο για το τραγούδι. Το αξιοσημείωτο; Το βίντεο χρησιμοποιεί εκτενώς την τεχνητή νοημοσύνη για να δώσει ζωή σε παλιές φωτογραφίες.
Ο μεγάλος πολέμιος της τεχνητής νοημοσύνης, παραδίδεται – ή μήπως όχι; – στην τεχνολογία που απεχθανόταν.
Η ιστορία πίσω από αυτή την απρόσμενη κυκλοφορία ξεδιπλώνεται και πάλι μέσα από το The Red Hand Files. Απαντώντας σε έναν θαυμαστή που τον ρώτησε αν το να αλλάζεις γνώμη είναι σημάδι αδυναμίας, ο Nick Cave αποκάλυψε την αλήθεια.
Το βίντεο ήταν ένα δώρο – έκπληξη από τον σκηνοθέτη Andrew Dominik, τον στενό του συνεργάτη στα ντοκιμαντέρ «One More Time With Feeling» (2016) και «This Much I Know To Be True» (2022).
Ο Dominik, χωρίς να ενημερώσει τον Cave, πήρε αρχειακές φωτογραφίες του Elvis Presley –καθώς το «Tupelo» αφηγείται μυθιστορηματικά τη γέννηση του βασιλιά του rock and roll μέσα σε μία βιβλική καταιγίδα στο Μισισιπή– και χρησιμοποίησε τεχνητή νοημοσύνη για να τις «ζωντανέψει».
Όταν ο Nick Cave εξέφρασε τον αρχικό του σκεπτικισμό, η απάντηση του Andrew Dominik ήταν άμεση και αφοπλιστική: «Άσε τις καταραμένες προκαταλήψεις σου στην άκρη και ρίξε μία ματιά!».
Το αποτέλεσμα συγκλόνισε τον Cave. «Καθώς παρακολουθούσα το σουρεαλιστικό μικρό φιλμ του Andrew, ένιωσα την άποψή μου για την τεχνητή νοημοσύνη ως καλλιτεχνικό εργαλείο να μαλακώνει. Σε έναν βαθμό, άλλαξα γνώμη», έγραψε.
Επίσης, περιέγραψε το βίντεο ως μία «εξαιρετικά βαθυστόχαστη ερμηνεία του τραγουδιού – μία ψυχωφελή, συγκινητική και απόλυτα πρωτότυπη αφήγηση του “Tupelo”, πλούσια σε μυθολογία και ένας συγκινητικός φόρος τιμής στον μεγάλο Elvis Presley, αλλά και στο ίδιο το τραγούδι».
Αυτό που τον εντυπωσίασε βαθιά ήταν η αίσθηση του «ανοίκειου» που απέπνεαν οι εικόνες. «Οι φωτογραφίες του Elvis που ζωντάνεψαν μέσω τεχνητή νοημοσύνη είχαν μία μυστηριακή ποιότητα, σαν να είχε αναστηθεί από τους νεκρούς, και οι τελικές εικόνες της σταύρωσης – ανάστασης ήταν ταυτόχρονα σοκαριστικές και βαθιά συναισθηματικές».
Ωστόσο, ο Nick Cave σπεύδει να διευκρινίσει ότι η στάση του δεν αποτελεί μία άνευ όρων παράδοση.
«Όποιος διαβάζει τα κείμενά μου, θα έχει καταλάβει ότι διατηρώ σοβαρές επιφυλάξεις για την AI», τονίζει.
«Ειδικά όσον αφορά τους συγγραφείς που χρησιμοποιούν το ChatGPT και άλλα γλωσσικά μοντέλα για το δημιουργικό τους έργο. Έχω επίσης ανησυχίες για τις πλατφόρμες παραγωγής τραγουδιών που υποβιβάζουν τη μουσική σε ένα απλό εμπόρευμα, εξαλείφοντας πλήρως την καλλιτεχνική διαδικασία και τις εγγενείς δυσκολίες της», σημειώνει.
Η αλλαγή του δεν αφορά την τεχνητή νοημοσύνη ως υποκατάστατο της ανθρώπινης δημιουργικότητας, αλλά ως ένα νέο, ισχυρό εργαλείο στα χέρια ενός καλλιτέχνη – δημιουργού.
Η παρέμβαση του Andrew Dominik δεν ήταν αυτόματη· ήταν μία πράξη καλλιτεχνικής επιμέλειας και οράματος που χρησιμοποίησε την τεχνολογία για να πει μία ιστορία με νέο τρόπο.
Η περίπτωση του Nick Cave είναι εμβληματική για τη σύγχρονη καλλιτεχνική συζήτηση. Δεν πρόκειται για μία απλή αλλαγή γνώμης, αλλά για μία ώριμη αναθεώρηση ενός σκεπτόμενου καλλιτέχνη που έρχεται αντιμέτωπος με μία ανατρεπτική τεχνολογία.
Η ιστορία του βίντεο του «Tupelo» υπογραμμίζει μία κρίσιμη διάκριση: την τεράστια διαφορά μεταξύ της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης ως απρόσωπης μηχανής παραγωγής περιεχομένου και της αξιοποίησής της ως πινέλου στα χέρια ενός εμπνευσμένου δημιουργού.
Ο Nick Cave, μέσα από τον σκεπτικισμό και την τελική του έκπληξη, μας υπενθυμίζει ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. Το ανθρώπινο όραμα, η πρόθεση και η ευαισθησία που την καθοδηγεί είναι αυτά που τελικά ορίζουν την αξία και το νόημά της.
Και σε αυτή την περίπτωση, το αποτέλεσμα ήταν πράγματι, όπως το περιέγραψε ο ίδιος, «βαθιά συγκινητικό».
