Το τραγούδι «I know, You’re Not Mine – Jag vet, du är inte min» μετρά εκατομμύρια streams, όμως η βιομηχανία της μουσικής στη Σουηδία υψώνει τείχη απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, ανοίγοντας μία νέα σελίδα στη συζήτηση για την αυθεντικότητα της μουσικής.
Όταν ένας νέος καλλιτέχνης εμφανίζεται από το πουθενά και καταφέρνει να σκαρφαλώσει στην κορυφή των charts μιας χώρας με παράδοση στην παραγωγή παγκόσμιων επιτυχιών, όπως η Σουηδία, το φυσιολογικό θα ήταν να μιλάμε για το επόμενο μεγάλο success story της βιομηχανίας.
Ωστόσο, στην περίπτωση του Jacub, η ιστορία δεν ακολουθεί την πεπατημένη οδό της δόξας, αλλά μία σκοτεινή και αμφιλεγόμενη διαδρομή που καταλήγει στα άδυτα των αλγορίθμων.
Το τραγούδι του με τίτλο «I know, You’re Not Mine – Jag vet, du är inte min», μία μελαγχολική folk-pop σύνθεση που στηρίζεται σε μία απαλή ακουστική κιθάρα και μία αιθέρια ερμηνεία, έγινε μέσα σε ελάχιστο χρόνο η μεγαλύτερη επιτυχία της χρονιάς στη σκανδιναβική χώρα, συγκεντρώνοντας πάνω από πέντε εκατομμύρια streams.
Όμως, πίσω από τις νότες δεν κρυβόταν ένας άνθρωπος με σάρκα και οστά, αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η άνοδο του Jacub στην κορυφή των προτιμήσεων του κοινού προκάλεσε άμεσα την περιέργεια των δημοσιογράφων. Σε μία εποχή που η ψηφιακή παρουσία ενός καλλιτέχνη είναι το Α και το Ω, το γεγονός ότι ο Jacub δεν διέθετε κανένα ενεργό προφίλ στα social media, δεν είχε δώσει ποτέ κάποια συνέντευξη και δεν είχε προγραμματισμένες ζωντανές εμφανίσεις, άρχισε να κινεί υποψίες.
Ο Σουηδός δημοσιογράφος Emanuel Karlsten ξεκίνησε μία έρευνα που τον οδήγησε στα ίχνη της Stellar Music, μιας εταιρείας μουσικών εκδόσεων και marketing με έδρα τη Δανία. Εκεί ανακάλυψε ότι το τραγούδι είχε κατοχυρωθεί σε μία ομάδα στελεχών της εταιρείας, δύο εκ των οποίων εργάζονται στο τμήμα Τεχνητής Νοημοσύνης της Stellar Music.
Η αντίδραση της επίσημης μουσικής βιομηχανίας της Σουηδίας ήταν ακαριαία και αυστηρή. Ο οργανισμός IFPI Sweden αποφάσισε να αποκλείσει το τραγούδι από τα επίσημα εθνικά charts της χώρας, θέτοντας ένα σημαντικό προηγούμενο για το πώς ορίζεται πλέον η μουσική επιτυχία.
Ο Ludvig Werner, επικεφαλής της IFPI, ήταν ξεκάθαρος στις δηλώσεις του: «Ο κανόνας μας είναι ότι αν πρόκειται για ένα τραγούδι που δημιουργήθηκε κυρίως από Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν έχει το δικαίωμα να βρίσκεται στην κορυφαία λίστα».
Η κίνηση αυτή δεν αφορά μόνο τις πωλήσεις ή τα streams, αλλά την προάσπιση της ανθρώπινης δημιουργικότητας σε ένα περιβάλλον που απειλείται από την αυτοματοποιημένη παραγωγή περιεχομένου.
Από την πλευρά τους, οι παραγωγοί που κρύβονται πίσω από το project, αυτοαποκαλούμενοι ως Team Jacub, υποστηρίζουν ότι η διαδικασία τους παρεξηγήθηκε από το ευρύ κοινό και τους θεσμούς. Σε μήνυμα που έστειλαν στον Emanuel Karlsten, προσπάθησαν να υπεραμυνθούν της καλλιτεχνικής τους προσέγγισης, τονίζοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι απλώς ένα εργαλείο στα χέρια έμπειρων δημιουργών.
Όπως δήλωσαν χαρακτηριστικά: «Δεν είμαστε μία ανώνυμη εταιρεία τεχνολογίας που απλώς “πάτησε ένα κουμπί”. Η ομάδα πίσω από τον Jacub αποτελείται από έμπειρους δημιουργούς μουσικής, τραγουδοποιούς και παραγωγούς που έχουν επενδύσει πολύ χρόνο, φροντίδα, συναισθήματα και οικονομικούς πόρους».
Για εκείνους, τα πέντε εκατομμύρια streams στο Spotify αποτελούν την απόλυτη απόδειξη της «μακροπρόθεσμης καλλιτεχνικής αξίας» του τραγουδιού.
Η συζήτηση γύρω από την οντότητα του Jacub πήρε σχεδόν φιλοσοφικές διαστάσεις όταν η ομάδα ρωτήθηκε αν ο καλλιτέχνης είναι πραγματικό πρόσωπο.
Η απάντησή τους ήταν αινιγματική: «Αυτό εξαρτάται από το πώς ορίζετε τον όρο».
Συμπλήρωσαν μάλιστα ότι: «Ο Jacub είναι ένα καλλιτεχνικό project που αναπτύχθηκε και υποστηρίζεται από μία ομάδα ανθρώπων συνθετών, παραγωγών και δημιουργών. Τα συναισθήματα, οι ιστορίες και οι εμπειρίες στη μουσική είναι αληθινά, επειδή προέρχονται από αληθινούς ανθρώπους».
Παρά τα επιχειρήματά τους, η βιομηχανία παραμένει σκεπτική, φοβούμενη ότι η αποδοχή τέτοιων «καλλιτεχνών» θα οδηγήσει στην πλήρη αποξένωση της μουσικής από την ανθρώπινη εμπειρία.
Το φαινόμενο Jacub δεν είναι μεμονωμένο, αλλά μέρος μιας ευρύτερης τάσης που εξαπλώνεται παγκοσμίως. Πέρυσι, το τραγούδι «Walk My Walk» από τους Breaking Rust βρέθηκε στην κορυφή του Country Digital Songs chart του Billboard, ενώ η Sienna Rose, μία άλλη καλλιτέχνιδα που έχει δημιουργηθεί μέσω τεχνητής νοημοσύνης και διαθέτει 2,7 εκατομμύρια μηνιαίους ακροατές στο Spotify, κατάφερε να εξαπατήσει μέχρι και τη Selena Gomez με την ποιότητα της παραγωγής της.
Η Xania Monet έγινε ο πρώτος AI καλλιτέχνης που υπέγραψε συμβόλαιο εκατομμυρίων με δισκογραφική εταιρεία, με τη δημιουργό της να τη θεωρεί «πραγματικό πρόσωπο» που προκαλεί τα κατεστημένα πρότυπα.
Ωστόσο, οι αντιδράσεις από την πλευρά των πραγματικών καλλιτεχνών είναι έντονες και γεμάτες οργή.
Η Kehlani άσκησε σκληρή κριτική στην επιτυχία της Xania Monet, επισημαίνοντας τον κίνδυνο η Τεχνητή Νοημοσύνη να χρησιμοποιεί έργα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα χωρίς να αποδίδει τα εύσημα στους δημιουργούς τους.
«Τίποτα και κανένας στη Γη δεν θα μπορέσει ποτέ να δικαιολογήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη σε μένα», δήλωσε με πάθος.
Αντίστοιχα, το συγκρότημα Holding Absence είδε μία AI «μπάντα» να τους ξεπερνά σε streams μέσα σε μόλις δύο μήνες, χρησιμοποιώντας τη δική τους μουσική ως βάση εκπαίδευσης. Ο Lucas Woodland χαρακτήρισε το γεγονός σοκαριστικό και αποθαρρυντικό, τονίζοντας ότι πρόκειται για μία προσβολή προς κάθε καλλιτέχνη που μοχθεί για την τέχνη του.
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι το αυτί του μέσου ακροατή αδυνατεί πλέον να διακρίνει τη διαφορά. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της πλατφόρμας Deezer, το 97% των ανθρώπων δεν μπορεί να ξεχωρίσει τη «ζωντανή» μουσική από εκείνη που παράγεται από αλγόριθμους.
Αυτή η διαπίστωση οδήγησε το Bandcamp στην πλήρη απαγόρευση της μουσικής που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη, ζητώντας από τους χρήστες να αναφέρουν περιεχόμενο που βασίζεται υπερβολικά σε γεννητική τεχνολογία.
Η υπόθεση του Jacub στη Σουηδία δεν είναι απλώς μία διαμάχη για μία θέση στα charts. Είναι μία μάχη για την ψυχή της μουσικής σε μία εποχή που η τεχνολογία μπορεί να προσομοιώσει τον πόνο, τη χαρά και τη νοσταλγία με τρομακτική ακρίβεια.
Αν η μουσική είναι η μεταφορά της ανθρώπινης εμπειρίας σε ήχο, τότε η απουσία του ανθρώπινου παράγοντα από την εξίσωση απειλεί να μετατρέψει την τέχνη σε ένα κενό περιεχομένου βιομηχανικό προϊόν.
Η απόφαση της Σουηδίας να θέσει όρια ίσως είναι το πρώτο βήμα για μία αναγκαία επαναξιολόγηση της σχέσης μας με τη δημιουργία, υπενθυμίζοντάς μας ότι η αυθεντικότητα δεν μετριέται μόνο σε streams, αλλά στην αλήθεια μιας ανθρώπινης φωνής που έχει κάτι πραγματικό να διηγηθεί.
