Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη φέρνει ιστορικές αλλαγές, αλλά προκαλεί ανησυχίες στη μουσική βιομηχανία για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και τη διαφάνεια στη χρήση δεδομένων.
Η ψήφιση της Νομοθεσίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Μάρτιο του 2024 χαρακτηρίστηκε ως μία ιστορική νίκη από στελέχη της μουσικής βιομηχανίας και οργανισμούς δικαιωμάτων.
Ωστόσο, με την πλήρη εφαρμογή της νομοθεσίας να πλησιάζει τον Αύγουστο, οι ίδιοι φορείς εκφράζουν πλέον «σοβαρές ανησυχίες» για τον τρόπο υλοποίησής της.
Ο John Phelan, γενικός διευθυντής της ICMP, δήλωσε στο Billboard: «[Οι τεχνολογικές εταιρείες] ασκούν έντονη πίεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο για να αποδυναμώσουν τις προβλέψεις όπου μπορούν. Η ΕΕ βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι και προσπαθούμε να ωθήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους προς την κατεύθυνση του: “Ο νόμος είναι ο νόμος”.»
«Τα πρότυπα πνευματικής ιδιοκτησίας είναι υψηλά. Μην φοβάστε να υπερασπιστείτε δυναμικά όσα περιλαμβάνει ο νόμος για την τεχνητή νοημοσύνη», τόνισε.
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται ο «Κώδικας Πρακτικής» για τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη, ο οποίος συντάσσεται από το νέο Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη συμμετοχή περίπου 1.000 φορέων, συμπεριλαμβανομένων οργανισμών της μουσικής βιομηχανίας, τεχνολογικών εταιρειών, ακαδημαϊκών και ανεξάρτητων ειδικών.
Ο κώδικας, που βρίσκεται στην τρίτη εκδοχή του, έχει σκοπό να ορίσει κατευθυντήριες γραμμές – χωρίς δεσμευτική ισχύ – ώστε τα παραγωγικά μοντέλα όπως το ChatGPT να συμμορφώνονται με τις προβλέψεις του νόμου.
Οι υποχρεώσεις περιλαμβάνουν την παροχή «επαρκώς λεπτομερούς περίληψης» όλων των έργων με πνευματικά δικαιώματα, όπως μουσική, που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευση των συστημάτων.
Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης υποχρεούνται επίσης να χρησιμοποιούν υδατογραφήματα στα δεδομένα εκπαίδευσης για να υπάρχει δυνατότητα ανίχνευσης. Οι νόμοι αυτοί ισχύουν για κάθε εταιρεία που δραστηριοποιείται στην ΕΕ, ανεξαρτήτως έδρας ή προέλευσης των δεδομένων εκπαίδευσης.
Ο Matthieu Philibert, διευθυντής δημόσιων υποθέσεων της IMPALA, δηλώνει: «Οι υποχρεώσεις του νόμου είναι σαφείς: πρέπει να σέβεσαι τα πνευματικά δικαιώματα και να είσαι διαφανής ως προς τα δεδομένα που χρησιμοποίησες».
Παρ’ όλα αυτά, η τελευταία εκδοχή του κώδικα, που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο, προκάλεσε έντονη αντίδραση.
Σύμφωνα με κοινή δήλωση των ICMP, IMPALA, IFPI και CISAC: «Αντί να παρέχει ένα στιβαρό πλαίσιο συμμόρφωσης, [ο κώδικας] θέτει τον πήχη τόσο χαμηλά ώστε να μην προσφέρει ουσιαστική υποστήριξη σε δημιουργούς, ερμηνευτές και άλλους δικαιούχους».
Η μεγαλύτερη ανησυχία προκύπτει από τη διατύπωση ότι οι πάροχοι τεχνητής νοημοσύνης χρειάζεται μόνο να καταβάλουν «εύλογες προσπάθειες» για συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς και η απαίτηση οι εταιρείες να προσπαθούν «εύλογα» να μην αντλούν δεδομένα από ιστότοπους πειρατείας.
Παράλληλα, η χρήση του robots.txt ως μοναδικής μεθόδου για να εκφράσει ένας δημιουργός την άρνησή του για χρήση των έργων του από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, θεωρείται ανεπαρκής.
Όπως εξηγεί η IMPALA, το αρχείο robots.txt λειτουργεί μόνο κατά τη φάση της ανίχνευσης ιστότοπων και όχι κατά την εκπαίδευση ή άλλες μετέπειτα χρήσεις.
«Κάθε νέα εκδοχή που βλέπουμε είναι χειρότερη από την προηγούμενη», λέει ο Philibert.
Η μουσική βιομηχανία θεωρεί ότι οι υποχωρήσεις του τρίτου σχεδίου οφείλονται σε πίεση τόσο από τεχνολογικούς λομπίστες όσο και από την κυβέρνηση Trump, η οποία επιδιώκει χαλάρωση των κανονισμών διεθνώς.
Τον Απρίλιο, η Αποστολή των ΗΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση απέστειλε επιστολή διαμαρτυρίας στην Κομισιόν, χαρακτηρίζοντας τον κώδικα ως προβληματικό.
Αντίθετα, οι εκπρόσωποι των τεχνολογικών εταιρειών δεν συμμερίζονται την κριτική.
Ο Boniface de Champris, στέλεχος της CCIA που εκπροσωπεί κολοσσούς όπως Google, Amazon, Meta και Apple, ανέφερε: «Ο κώδικας είναι ζωτικής σημασίας για την εφαρμογή του νόμου για την ΤΝ. Όμως η διαδικασία σύνταξης ήταν προβληματική από την αρχή». Υποστήριξε ότι η συμμετοχή των δημιουργών ΤΝ ξεπέρασε τα όρια του νόμου και «χάθηκαν μήνες σε συζητήσεις εκτός πλαισίου».
Κατά την άποψή του, η επιτυχής εφαρμογή του κώδικα αποτελεί «στιγμή ορόσημο» για την καινοτομία στην Ευρώπη.
Λόγω της διαμάχης, το Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης ανέβαλε τη δημοσίευση της τελικής εκδοχής του κώδικα για αργότερα το καλοκαίρι.
Η ημερομηνία εφαρμογής της νομοθεσίας παραμένει η 2α Αυγούστου, με δυνατότητα επιβολής προστίμων έως 35 εκατομμύρια ευρώ ή 7% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών για μεγάλες εταιρείες, ενώ για μικρότερες επιχειρήσεις τα πρόστιμα θα είναι ανάλογα.
Ταυτόχρονα, συνεχίζεται και η εργασία για το «εκπαιδευτικό υπόδειγμα» που θα καθορίσει τι πρέπει να αποκαλύπτουν δημόσια οι εταιρείες σχετικά με τα δεδομένα εκπαίδευσης, όπως τραγούδια με πνευματικά δικαιώματα.
Σύμφωνα με τις αρχικές προτάσεις, η περίληψη δεν θα είναι τεχνικά λεπτομερής ούτε θα απαριθμεί κάθε έργο, αλλά θα αποτελεί μία γενική εικόνα των πηγών δεδομένων.
Ο Lodovico Benvenuti της IFPI τονίζει: «Για εμάς, το υπόδειγμα διαφάνειας είναι το πιο σημαντικό και ό,τι έχουμε δει μέχρι τώρα δεν πληροί τις απαιτούμενες προδιαγραφές».
Ο Matthieu Philibert συμφωνεί: «Αν δεν έχουμε λεπτομερή διαφάνεια, δεν θα ξέρουμε ποια έργα χρησιμοποιήθηκαν και τότε οι υποχρεώσεις θα μείνουν κενές υποσχέσεις».
Επίσης, σχολιάζει ότι το επιχείρημα περί «εμπορικού απορρήτου» δεν δικαιολογεί τη μη δημοσιοποίηση των έργων: «Το απόρρητο είναι πώς λειτουργεί το μοντέλο, όχι τι περιέχει».
Ο ευρωβουλευτής Brando Benifei δήλωσε: «Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δεν θέλουν να αποκαλύψουν τα δεδομένα εκπαίδευσης γιατί έτσι θα αποδεικνυόταν η χρήση έργων με πνευματικά δικαιώματα. Γι’ αυτό προσπαθούν να αποδυναμώσουν αυτή την απαίτηση. Πρέπει να προστατεύσουμε την ανθρώπινη δημιουργικότητα, συμπεριλαμβανομένου του μουσικού τομέα».
Σε εκδήλωση στις Βρυξέλλες, με ομιλητές όπως ο Björn Ulvaeus των ABBA και ο Olivier Nusse της Universal Music France, επισημάνθηκε ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να στηρίζει και όχι να υποκαθιστά την ανθρώπινη δημιουργία, και πως το περιεχόμενο που παράγεται από ΤΝ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται νομικά ισότιμα με το ανθρώπινο έργο.
Ο John Phelan υπογραμμίζει: «Γίνεται μάχη μπροστά και πίσω από τις κουρτίνες. Δεν αλλάζει ο νόμος με την υλοποίηση, αλλά η υλοποίηση διαμορφώνει τα εργαλεία επιβολής του, και αυτά είναι που μας ανησυχούν».
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί αναμφίβολα ένα τολμηρό βήμα προς τη ρύθμιση μιας τεχνολογίας που αλλάζει ραγδαία το τοπίο της δημιουργίας και της καινοτομίας. Ωστόσο, η διαμάχη γύρω από τον τρόπο εφαρμογής της αναδεικνύει το βαθύ χάσμα ανάμεσα στα συμφέροντα της μουσικής βιομηχανίας και των τεχνολογικών κολοσσών.
Η πρόκληση πλέον δεν είναι μόνο η ύπαρξη ενός νομοθετικού πλαισίου, αλλά η διασφάλιση ότι αυτό θα εφαρμοστεί με τρόπο που να προστατεύει ουσιαστικά τα δικαιώματα των δημιουργών, χωρίς να φρενάρει την τεχνολογική πρόοδο.
Καθώς πλησιάζει η ημερομηνία εφαρμογής του νόμου, το στοίχημα για την Ευρώπη είναι να βρει τη χρυσή τομή: να διατηρήσει την καινοτομία ζωντανή, αλλά και να διασφαλίσει ότι η ανθρώπινη δημιουργικότητα θα παραμείνει στο επίκεντρο της πολιτιστικής παραγωγής.
