Ο Dominic Miller κυκλοφορεί ανθολόγιο 14 κομματιών των Beatles για κλασική κιθάρα και μεταφέρει την πεποίθηση του Sting ότι το κουαρτέτο του Λίβερπουλ θεμελίωσε τη σύγχρονη βρετανική τραγουδοποιία — μουσική «ανθεκτική» σαν τον Μπαχ.
Ο Sting εξακολουθεί να διαβάζει το παρόν της μουσικής μέσα από τα μεγάλα ορόσημα του παρελθόντος. Και, σύμφωνα με τον μακροχρόνιο κιθαρίστα του Dominic Miller, ένα τέτοιο ορόσημο είναι —και παραμένει— οι Beatles.
Με αφορμή την κυκλοφορία ενός νέου songbook για κλασική κιθάρα με 14 εμβληματικά κομμάτια τους, ο Miller εξήγησε σε συζήτηση με τον Rick Beato πως ο Sting θεωρεί ότι οι δημιουργίες των John Lennon, Paul McCartney, George Harrison και Ringo Starr «άνοιξαν τις πύλες» για να προσπαθήσουν πολλοί να γράψουν τραγούδια. Κι ακόμη, ότι η μουσική των Beatles έχει ένα σπάνιο χάρισμα: να αντέχει ακόμη κι όταν εκτελείται αδέξια, σαν την απαράγραπτη ομορφιά του Μπαχ.
«Όπως λέει συχνά ο Sting —και το συζητάμε καμιά φορά— οι Beatles, γράφοντας αυτά τα τραγούδια και καταλήγοντας σε αυτές τις συνθέσεις, έδωσαν κατά κάποιον τρόπο άδεια σε όλους τους υπόλοιπους να δοκιμάσουν», λέει ο Miller.
Και συνεχίζει με την εικόνα που σημάδεψε γενιές μουσικών: «Αυτοί οι τύποι από το Λίβερπουλ, αν μπορούν να το κάνουν, τότε όλοι πρέπει να προσπαθήσουν, κι έτσι άνοιξε ο ασκός του Αιόλου για πολλούς τραγουδοποιούς να επιχειρήσουν να γράψουν τραγούδια —κάτι που δεν είχε ξανασυμβεί στην Αγγλία— τραγούδια pop, με κουπλέ, ρεφρέν, κουπλέ, ρεφρέν, γέφυρα.»
Πέρα από την αποτίμηση, πίσω από την είδηση βρίσκεται ένα καλλιτεχνικό εγχείρημα: το «Beatles arranged by Dominic Miller: Guitar Solo Songbook», μία ανθολογία διασκευών που μεταφράζει την pop αρχιτεκτονική των Beatles στη γλώσσα της κλασικής κιθάρας.
Δεν πρόκειται για μία ακόμη συλλογή από ταμπλατούρες. Ο Miller —ο διακριτικός αρχιτέκτονας του κιθαριστικού ήχου του Sting επί δεκαετίες— φωτίζει τις αρμονικές ραφές αυτών των συνθέσεων, εκεί όπου η μελωδία και η συνοδεία κουμπώνουν με φυσικότητα. Στην κλασική κιθάρα, όπου κάθε φωνή πρέπει να σταθεί καθαρά, η αρμονία δεν κρύβεται πίσω από ενορχηστρώσεις. Αν αντέχει γυμνή, σημαίνει ότι είναι καλοχτισμένη.
Εδώ ακριβώς πατά και το δεύτερο επιχείρημα του Dominic Miller: η μουσική των Beatles στέκει ακόμη κι όταν παίζεται… άσχημα.
Η παρατήρησή του ξεκινά από μία μικρή, ανθρώπινη ιστορία: «Λοιπόν, έχουμε έναν γείτονα τρεις ή τέσσερις πόρτες παρακάτω που είναι μάλλον δάσκαλος πιάνου και διδάσκει σε ένα παιδί Μπαχ, αλλά είναι το πιο όμορφο πράγμα που θα μπορούσα να ακούσω. Ανυπομονώ για εκείνη τη στιγμή που θα έχουν το μάθημά τους και ακούω τον Μπαχ παιγμένο άσχημα, χωρίς πραγματικό τέμπο, αλλά αυτό είναι το πιο όμορφο πράγμα που μπορείς να ακούσεις.»
Από εκεί, η γέφυρα προς το pop κανόνα είναι σχεδόν αναπόφευκτη: «Και νομίζω ότι το ίδιο ισχύει για τους Beatles. Αν κάποιος έπαιζε τα “Michelle” ή “Yesterday” άσχημα, η μαγεία θα περνούσε και πάλι. Αυτή ήταν η μεγαλύτερη ανακάλυψη για μένα — πόσο άφθαρτη είναι αυτή η αρμονία. Όπως ο Μπαχ, πιστεύω ότι οι Beatles είναι από τους ελάχιστους συνθέτες που μπορείς να τους παίξεις άσχημα και παρ’ όλα αυτά να ακούγονται καλά.»
Η σύγκριση με τον Μπαχ δεν είναι υπερβολή· είναι διάγνωση. Στη μουσική θεωρία, ο όρος «ανθεκτικότητα» ενός έργου συχνά αποδίδεται στη δύναμη της μελωδίας και στη σαφήνεια της αρμονικής κίνησης.
Τα τραγούδια των Beatles —ακόμη και τα «εύκολα»— έχουν θεμέλια: καθαρές μελωδικές γραμμές, ευρηματικές μετατροπίες, γέφυρες που λειτουργούν ως μικρά αρμονικά ταξίδια, συχνά κόντρα στη συμβατική πορεία της pop. Δεν είναι τυχαίο ότι το «Yesterday» είναι ίσως το πιο διασκευασμένο τραγούδι όλων των εποχών, ούτε ότι το «Michelle» ξεδιπλώνει, κάτω από τη φαινομενική απλότητα, μία εξαιρετικά μελετημένη αρμονική ακολουθία. Στην κλασική κιθάρα, αυτά φαίνονται με το πρώτο άγγιγμα.
Η οπτική του Sting, όπως τη μεταφέρει ο Miller, έχει και ένα ιστορικό βάθος. Οι Beatles δεν ήταν μόνο οι αδιαμφισβήτητοι πρωταγωνιστές της «βρετανικής εισβολής» στη δεκαετία του ’60. Ήταν και εκείνοι που μετέτρεψαν το τραγούδι σε εργαστήριο ιδεών: δομές κουπλέ –ρεφρέν που ανέπνεαν, παραγωγές που έσπρωχναν τα όρια του στούντιο, θεματική τόλμη που επέτρεψε στους μεταγενέστερους —από τους τραγουδοποιούς της folk μέχρι τα new wave συγκροτήματα — να επιχειρήσουν.
Για έναν δημιουργό που ξεκίνησε ως ο ηγέτης των The Police και διέσχισε από την τζαζ μέχρι το world, αυτή η κληρονομιά δεν είναι θεωρία, αλλά είναι καθημερινό εργαλείο.
Το βιβλίο του Dominic Miller προσθέτει και μία άλλη γέφυρα: ανάμεσα στον κόσμο της λόγιας παράδοσης και στη λαϊκή μελωδία. Η κλασική κιθάρα έχει αυτή τη διπλή ιδιότητα — είναι όργανο δωματίου και ταυτόχρονα φορητό στο παγκάκι. Διασκευάζοντας τους Beatles με τρόπο που να στέκει σε ρεσιτάλ αλλά και σε ένα σαλόνι, ο Miller επιβεβαιώνει την αρχή που διατυπώνει: όταν η αρμονία είναι στιβαρή και η μελωδία εύγλωττη, ο «σκελετός» του τραγουδιού στέκει δίχως ντεκόρ.
Για τον ίδιο τον Sting, η ευγνωμοσύνη προς τους Beatles είναι και μία παραδοχή γενεαλογίας. Κάθε τραγουδοποιός γράφει πάνω σε έναν μαυροπίνακα όπου με κιμωλία έχουν ήδη γραφτεί μερικές θεμελιώδεις γραμμές. Οι Beatles χάραξαν πολλές από αυτές: το πώς να χτίζεις γέφυρα που δεν είναι απλώς μεταβατική, πώς να χρησιμοποιείς δεύτερες φωνές ως δραματουργικό εργαλείο, πώς να αφήνεις το στούντιο να γίνει συνδημιουργός. Η αποτίμηση του Sting είναι οδηγός χρήσης.
Το αν όλα αυτά αφορούν το σήμερα, είναι σχεδόν ρητορικό. Στην εποχή των αλγοριθμικών λιστών και της υπερπαραγωγής περιεχομένου, το τραγούδι που επιβιώνει είναι εκείνο που κρατάει όρθια τη μελωδία και την αρμονία όταν του αφαιρέσεις τα περιττά. Αν μπορείς να παίξεις το «Yesterday» άτσαλα και παρ’ όλα αυτά να βγαίνει η συγκίνηση, τότε έχεις ένα πρότυπο μέτρησης για το τι είναι ουσιαστικό.
Ως εκ τούτου, το νέο songbook του Dominic Miller δεν είναι απλώς μία κυκλοφορία για κιθαρίστες, όπως δεν είναι απλώς φιλοφρόνηση η παραδοχή του Sting. Είναι η υπενθύμιση ότι τα μεγάλα τραγούδια γράφονται με εργαλεία που δεν παλιώνουν. Από το Λίβερπουλ μέχρι τα σημερινά bedroom studios, από το βινύλιο στο streaming, το ζητούμενο μένει το ίδιο — τραγούδια που στέκουν στο φως, ακόμη και όταν παίζονται στη σκιά.
Και ίσως αυτός να είναι ο καταλληλότερος επίλογος: ο Miller, μεταφέροντας τη νωπή του εμπειρία από τη μεταγραφή 14 κομματιών των Beatles για κλασική κιθάρα, αναδεικνύει το μήνυμα πίσω από τη μουσική. Η μαγεία δεν είναι ατύχημα. Είναι τεχνική και τόλμη, παράδοση και παιχνίδι — και όταν συνδυάζονται σωστά, είναι, όπως θα έλεγε κι εκείνος, «ανθεκτική».
