Η θρυλική συλλογή του αείμνηστου Jim Irsay εκτίθεται δωρεάν και βγαίνει σε τέσσερις δημοπρασίες στη Νέα Υόρκη, με κειμήλια που σημάδεψαν την ιστορία της rock – και όχι μόνο.
Ένας από τους πιο απροσδόκητους αλλά και γενναιόδωρους συλλέκτες της αμερικανικής rock, ο Jim Irsay, άφησε πίσω του ένα απόθεμα μουσικών και ιστορικών κειμηλίων που έκανε ακόμη και τους θεσμούς όπως το Rock & Roll Hall of Fame να κιτρινίζουν από ζήλια.
Μετά τον θάνατό του τον Μάιο του περασμένου έτους, η οικογένειά του ανοίγει το σεντούκι και βγάζει στο σφυρί ορισμένα από τα σπουδαιότερα αποκτήματά του: από τα ντραμς του Ringo Starr και την κιθάρα του Kurt Cobain από το video του «Smells Like Teen Spirit» των Nirvana μέχρι την Black Strat του David Gilmour.
Η συλλογή —πάνω από 400 αντικείμενα— θα εκτεθεί δωρεάν στο κοινό στον οίκο Christie’s στη Νέα Υόρκη από 6 έως 12 Μαρτίου, ενώ οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να συμμετάσχουν σε τέσσερις δημοπρασίες μεταξύ 7 και 17 Μαρτίου.
Η απόφαση της οικογένειας συνοδεύτηκε από μία διακριτική, αλλά απολύτως σαφή διακήρυξη προθέσεων για την επόμενη ημέρα της συλλογής.
«Αυτή η απόφαση [να δημοπρατηθεί η συλλογή] δεν ελήφθη ελαφρά τη καρδία, αλλά με βαθιά σκέψη και αγάπη για την κληρονομιά που έχτισε», ανέφεραν τον Οκτώβριο, σύμφωνα με τους New York Times.
«Ο πατέρας μας ήταν ένας παθιασμένος συλλέκτης, καθοδηγούμενος όχι από την κατοχή, αλλά από μία βαθιά εκτίμηση για την ομορφιά, την ιστορία και τη πολιτισμική απήχηση των αντικειμένων που επιμελήθηκε», συνέχισαν.
«Από εμβληματικά όργανα μέχρι χειρόγραφους στίχους θρύλων, μέχρι σπάνια ιστορικά τεκμήρια και έγγραφα, κάθε κομμάτι της συλλογής αφηγείται μία ιστορία — και πάντα ανυπομονούσε να μοιραστεί αυτές τις ιστορίες με τον κόσμο. Τώρα, πιστεύουμε ότι ήρθε η ώρα για μία νέα ζωή για τη συλλογή, και είναι η ειλικρινέστερη ελπίδα μας αυτά τα αντικείμενα να βρουν μελλοντικούς θεματοφύλακες που κατανοούν και θα αγαπήσουν τη σημασία τους», πρόσθεσαν.
Ο Jim Irsay δεν ήταν απλώς ένας πλούσιος με ακριβά γούστα. Ήταν ένας άνθρωπος που έβλεπε τα αντικείμενα ως γέφυρες — προς τις ιστορίες, τους δημιουργούς, τα τραγούδια και τις ζωές που τα γέννησαν.
«Του άρεσε το γεγονός ότι τα είχε, αλλά … του άρεσε να τα έχει για να μπορεί να τα μοιράζεται», είπε στους Times ο Larry Hall, πρόεδρος και επικεφαλής επιμελητής της Irsay Collection. «Νόμιζε ότι ήταν κουλ να τα κατέχει· δεν θα χρησιμοποιούσε τη λέξη “ιδιοκτήτης”. Θα έλεγε, “να είσαι θεματοφύλακας”. Να είσαι θεματοφύλακας του αλόγου, είσαι θεματοφύλακας των κειμηλίων».
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Irsay δάνειζε συχνά τα σημαντικότερα κομμάτια σε μουσεία και διοργάνωνε το δικό του περιοδεύον «μουσείο», φέρνοντας τον μύθο πιο κοντά στο κοινό.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που αναμένεται να εκτοξεύσουν το ενδιαφέρον βρίσκεται το σετ ντραμς Ludwig με το οποίο ο Ringo Starr χτύπησε τον ρυθμό στην ιστορική εμφάνιση των Beatles στο «The Ed Sullivan Show» το 1964 – ένα από εκείνα τα στιγμιότυπα που άλλαξαν τη ροή της μουσικής.
Ο οίκος Christie’s το αποτιμά μεταξύ 1 και 2 εκατομμυρίων δολαρίων. Το ίδιο πιθανό να μονοπωλήσει τα βλέμματα είναι και η Fender Mustang του Kurt Cobain, η κιθάρα από το μουσικό βίντεο «Smells Like Teen Spirit» και του «Nevermind» και του «In Utero» των Nirvana, με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται από 2,5 έως 5 εκατομμύρια δολάρια.
Στη σκιά τους, αλλά καθόλου ασήμαντες κιθάρες, φιγουράρουν η «Tiger» του Jerry Garcia (1 έως 2 εκατ. δολάρια), η Gretsch Chet Atkins του 1963 του John Lennon (600.000 – 800.000 δολάρια), με την οποία συνυπέγραψε τα «Paperback Writer» και «Rain», και μία σειρά άλλων εμβληματικών οργάνων: το πιάνο Steinway του Elton John, η κιθάρα The Fool»SG του Eric Clapton και η Gibson SG του George Harrison.
Ξεχωριστή περίπτωση είναι η κιθάρα Black Strat του David Gilmour, το αγαπημένο όργανο του Irsay, για την οποία ο οίκος αναμένει να αγγίξει τα 2 έως 4 εκατομμύρια δολάρια.
Ο Gilmour αγόρασε την κιθάρα στη Νέα Υόρκη το 1970 και την τροποποίησε σε βάθος, διαμορφώνοντας έναν ήχο που σφράγισε τη δισκογραφία των Pink Floyd από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 έως το 1983. Ακούγεται στο «The Dark Side of the Moon», στο «Wish You Were Here», στο «Animals», στο «The Wall» — ένα όργανο τόσο στενά δεμένο με το DNA των Floyd, που κάθε του νότα κουβαλά ιστορία.
Ο Irsay την απέκτησε το 2019, καταβάλλοντας 3.975.000 δολάρια στη δική του στιγμή αποφασιστικότητας. Όπως είχε πει τότε στο Rolling Stone: «Αν δεν πάρω την κιθάρα, θα δείχνω σαν βλάκας. Αλλά λατρεύω τις Strat, και αυτή είναι η Strat. Αυτή ήταν η χαρακτηριστική κιθάρα για εκείνα τα απίστευτα σόλο των Floyd».
Το εύρος της συλλογής απλώνεται πολύ πέρα από τις κιθάρες. Από τη σέλα του Secretariat, του αλόγου – θαύματος των ιπποδρομιών, και τη ζώνη πρωταθλήματος του Μοχάμεντ Άλι από το «Rumble in the Jungle», μέχρι το ρολό του «On the Road» του Jack Kerouac, το σενάριο του «Rocky» με χειρόγραφες σημειώσεις του Sylvester Stallone και τα γυαλιά του «Austin Powers» του Mike Myers, τα αντικείμενα της Irsay Collection δεν αποτελούν απλώς τρόπαια ενός παθιασμένου θαυμαστή, αλλά τόπους πολιτισμικής μνήμης.
Σε μία αγορά που τα τελευταία χρόνια βλέπει τις τιμές των μουσικών κειμηλίων να σκαρφαλώνουν, ο κατάλογος των τεμαχίων της Irsay Collection λειτουργεί σαν μία πυκνή σύνοψη του αμερικανικού και βρετανικού rock κανόνα. Αλλά το αληθινό του βάρος βρίσκεται αλλού: στην πρόθεση να διασωθούν και να κυκλοφορήσουν ιστορίες.
Δεν πρέπει να ξεχάσουμε και την κοινωνική διάσταση που υπήρξε σταθερά παρούσα στη δημόσια δράση του Irsay. Μέρος των εσόδων από τις δημοπρασίες θα διατεθεί σε οργανισμούς που υποστήριζε, με έμφαση στην ψυχική υγεία — έναν τομέα για τον οποίο είχε μιλήσει ανοιχτά και ενεργά.
Αναπόφευκτα, η προσοχή θα στραφεί στις εκτιμήσεις και στα ρεκόρ που ενδέχεται να σπάσουν. Οι κιθάρες έχουν από μόνα τους όλη την αύρα που χρειάζεται για να ανεβάσουν τους δείκτες. Όμως πέρα από την αδρεναλίνη των προσφορών, το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι ποιοι θα γίνουν οι επόμενοι θεματοφύλακες που αντιλαμβάνονται ότι τέτοια αντικείμενα δεν «ανήκουν» κατά κυριολεξία, αλλά υπηρετούνται και μοιράζονται.
Έτσι, όταν πέσουν τα σφυριά στη Νέα Υόρκη, δεν θα κλείσει απλώς ένας κύκλος. Θα ξεκινήσει ένας άλλος. Η συλλογή που ο Jim Irsay ονειρεύτηκε ως ζωντανό, περιοδεύον μουσείο, θα διαχυθεί ξανά στον κόσμο.
Και, αν κρίνουμε από τα λόγια του, δεν θα μπορούσε να είχε καλύτερη μοίρα: οι κιθάρες, τα ντραμς, τα χειρόγραφα και τα λάβαρα της rock μουσικής να βρίσκουν σπίτι σε ανθρώπους που θα τα ζήσουν και θα τα προσφέρουν πίσω στο κοινό.
