Η στιγμή που ο George Michael εγκατέλειψε τη λάμψη και είπε την αλήθεια.
Ο George Michael υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές και πολυσχιδείς προσωπικότητες της σύγχρονης μουσικής σκηνής.
Πέρα από την αδιαμφισβήτητη φωνή του και τη στιχουργική του ευφυΐα, ο Michael υπήρξε και ένας βαθιά στοχαστικός καλλιτέχνης, που δεν δίστασε να στραφεί προς τα μέσα, να αναμετρηθεί με τις κοινωνικές ανισότητες και να αμφισβητήσει τις δομές εξουσίας που διαμορφώνουν τον κόσμο μας.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της στάσης είναι το τραγούδι «Praying For Time», το οποίο αποτέλεσε το πρώτο κομμάτι του δεύτερου σόλο άλμπουμ του, «Listen Without Prejudice Vol. 1», που κυκλοφόρησε το 1990.
Το τραγούδι αυτό δεν είναι απλώς μία μελαγχολική μπαλάντα, είναι ένα μανιφέστο, μία κραυγή αγωνίας και ταυτόχρονα μία ψύχραιμη ανάλυση της ανθρώπινης κατάστασης μέσα από το πρίσμα της κοινωνικής αδικίας και της επιρροής των μέσων μαζικής ενημέρωσης.
Ο George Michael είχε μία περίπλοκη και συχνά συγκρουσιακή σχέση με τα media.
Από τα πρώτα του βήματα με τους Wham! μέχρι την ώριμη σόλο καριέρα του, ο καλλιτέχνης βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας, άλλοτε απολαμβάνοντας τη λάμψη της και άλλοτε παλεύοντας να διατηρήσει την προσωπική του αλήθεια μέσα σε έναν κόσμο που συχνά τον παρερμήνευε ή τον χρησιμοποιούσε.
Το «Praying For Time» γεννήθηκε μέσα από αυτή την εσωτερική πάλη, ως μία απόπειρα να κατανοήσει και να εκφράσει τη βαθιά του απογοήτευση για την κατεύθυνση που είχε πάρει η κοινωνία, αλλά και για τον ρόλο που έπαιζαν τα μέσα ενημέρωσης στη διαμόρφωση μιας συλλογικής συνείδησης βασισμένης στον φόβο, την έλλειψη και τον ανταγωνισμό.
Σε συνέντευξή του στους New York Times το 1990, ο George Michael εξήγησε ότι το τραγούδι δεν εμπνεύστηκε από κάποιο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά από μία γενικότερη αίσθηση αποπροσανατολισμού και αποξένωσης.
Όπως είπε χαρακτηριστικά, ήθελε να κατανοήσει γιατί είναι τόσο δύσκολο για τους ανθρώπους να είναι καλοί ο ένας προς τον άλλον. Η απάντησή του ήταν πως το πρόβλημα δεν είναι έμφυτο στην ανθρώπινη φύση, αλλά προκύπτει από τις συνθήκες – και μία από τις πιο καθοριστικές συνθήκες είναι η επίδραση των media.
Κατά τον ίδιο, τα μέσα έχουν αλλοιώσει την αντίληψη της πραγματικότητας, παρουσιάζοντας τον κόσμο ως έναν τόπο όπου οι πόροι εξαντλούνται, ο χρόνος λιγοστεύει και η επιβίωση απαιτεί αρπαγή και εγωισμό.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συμπόνια δεν έχει χώρο – δεν υπάρχει χρόνος για καλοσύνη.
Το «Praying For Time» είναι, επομένως, ένα τραγούδι που λειτουργεί σαν καθρέφτης της εποχής του, αλλά και σαν προφητεία για το μέλλον.
Από τους πρώτους στίχους – «These are the days of the open hand» (Αυτές είναι οι μέρες του ανοιχτού χεριού) – ο Michael σκιαγραφεί έναν κόσμο που παλεύει με την πείνα, την ανισότητα και την κοινωνική αποσύνθεση.
Η «ανοιχτή παλάμη» δεν είναι ένδειξη γενναιοδωρίας, αλλά ανάγκης· είναι η εικόνα των ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, που ζητούν βοήθεια σε έναν κόσμο που τους αγνοεί.
Ο ίδιος εξήγησε πως ήθελε να ανατρέψει τη γνωστή φράση «beggars can’t be choosers» (οι ζητιάνοι δεν μπορούν να είναι εκλεκτικοί) και να παρουσιάσει μία νέα πραγματικότητα, όπου οι «beggars and the choosers» (οι ζητιάνοι και οι εκλεκτοί) είναι οι μόνοι που απομένουν – «and nothing in-between» (και τίποτα στο ενδιάμεσο).
Η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, οι κοινωνικές δομές διαλύονται, και η κοινωνία μετατρέπεται σε ένα δίπολο ακραίων αντιθέσεων.
Η κοινωνική του ανάλυση γίνεται ακόμη πιο αιχμηρή στον στίχο «This is the year of the hungry man / Whose place is in the past / Hand in hand with ignorance / And legitimate excuses» (Αυτή είναι η χρονιά του πεινασμένου ανθρώπου / Του οποίου η θέση ανήκει στο παρελθόν / Χέρι – χέρι με την άγνοια / Και τις νόμιμες δικαιολογίες).
Εδώ, ο George Michael καταγγέλλει την υποκρισία της σύγχρονης κοινωνίας, η οποία δεν μπορεί πλέον να επικαλείται άγνοια για την ύπαρξη της φτώχειας και της πείνας.
Στο παρελθόν, η έλλειψη πληροφόρησης μπορούσε να λειτουργήσει ως δικαιολογία, σήμερα, όμως, με την παγκόσμια διάχυση της πληροφορίας, η άγνοια είναι επιλογή και η αδιαφορία συνειδητή στάση.
Ο «πεινασμένος άνθρωπος» δεν είναι πια μία αφηρημένη έννοια, είναι μία γνωστή πραγματικότητα, ένα πρόσωπο με όνομα, ιστορία και ανάγκες που αγνοούνται.
Το αποκορύφωμα της πνευματικής και φιλοσοφικής διάστασης του τραγουδιού έρχεται με τους στίχους «I guess somewhere along the way / He must have let us all out to play / Turned his back and all God’s children / Crept out the back door» (Υποθέτω πως κάπου στην πορεία / Μας άφησε όλους να παίξουμε / Γύρισε την πλάτη του και όλα τα παιδιά του Θεού / Ξέφυγαν από την πίσω πόρτα).
Σε αυτήν την περίπτωση, ο Michael αγγίζει το θεολογικό επίπεδο της ανθρώπινης ελευθερίας και ευθύνης.
Η εικόνα του Θεού που «γύρισε την πλάτη» και άφησε τα «παιδιά Του» να «ξεγλιστρήσουν από την πίσω πόρτα» είναι μία συγκλονιστική αλληγορία για την εγκατάλειψη των ηθικών αρχών και την απώλεια του πνευματικού προσανατολισμού.
Δεν υπάρχει πια κανείς να «pull back the reins» (τραβήξει τα χαλινάρια), όπως λέει, και έτσι οι άνθρωποι είναι μόνοι τους, ελεύθεροι να πάρουν τις δικές τους αποφάσεις – αλλά και υπεύθυνοι για τις συνέπειες.
Το «Praying For Time» δεν είναι απλώς ένα τραγούδι, είναι ένα δοκίμιο σε μουσική μορφή, μία βαθιά πολιτική και ηθική τοποθέτηση που αποκαλύπτει το εύρος της σκέψης και της καλλιτεχνικής ωριμότητας του George Michael. Είναι επίσης μία πράξη αντίστασης απέναντι στη βιομηχανία που τον περιόριζε.
Η κακή εμπορική πορεία του άλμπουμ στις Ηνωμένες Πολιτείες – σε αντίθεση με την επιτυχία του στο Ηνωμένο Βασίλειο – οδήγησε σε μία μακροχρόνια δικαστική διαμάχη με τη Sony Music, στην οποία ο Michael κατηγόρησε την εταιρεία ότι δεν τον στήριξε ως καλλιτέχνη επειδή αρνήθηκε να παίξει το παιχνίδι της προβολής και της εικόνας.
Αντί να κυκλοφορήσει video clip με τον ίδιο πρωταγωνιστή, όπως ήταν η συνήθης πρακτική, προτίμησε να αφήσει τη μουσική να μιλήσει από μόνη της – μία ριζοσπαστική επιλογή που ενόχλησε το σύστημα, αλλά ενίσχυσε την καλλιτεχνική ακεραιότητά του.
Σήμερα, περισσότερο από τρεις δεκαετίες μετά την κυκλοφορία του, το «Praying For Time» παραμένει τραγικά επίκαιρο.
Οι κοινωνικές ανισότητες έχουν ενταθεί, τα μέσα ενημέρωσης συνεχίζουν να διαμορφώνουν την πραγματικότητα με όρους φόβου και διαίρεσης, και η ανάγκη για κατανόηση, συμπόνια και συλλογική ευθύνη είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Ο George Michael, με τη βαθιά του ευαισθησία και την αφοσίωσή του στην αλήθεια, μας άφησε ένα έργο που ξεπερνά τα όρια της μουσικής και γίνεται καθρέφτης της εποχής μας.
Το «Praying For Time» είναι η υπενθύμιση ότι, όσο κι αν φαίνεται πως ο Θεός «σταμάτησε να κρατάει σκορ», η ευθύνη για τον κόσμο που χτίζουμε ανήκει σε εμάς. Και ίσως, μέσα από την προσευχή για χρόνο, να βρούμε και τον δρόμο για λύτρωση.
